https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/82ce1eea30ae566f5537330065cc5a7b.pdf 8e6d7bca8a8c540ca85b8f76864d8ce0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3426 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3211 Title A name given to the resource Nauki humanistyczne a etnologia (tezy) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2, s.70 Creator An entity primarily responsible for making the resource Benedyktowicz, Zbigniew Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text R a d z ę więc sięgnąć d o h i s t o r i i e t n o g r a f i i p o l s k i e j , artykułów podsumowujących dorobek mierza Dobrowolskiego, zwłaszcza etnografii PRL; Józefa B u r s z t y , W i t o l d a Dynowskiego, Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej i wielu innych. W Polskiej", „Ludzie", Również czy „Polskiej pytanie drugie Sztuce Kazi­ „Etnografii Ludowej". sformułowałabym t r a d y c y j n e j i j e j współczesnych p r z e m i a n jest miejsce d l a studiów n a d plastyką ludową. B r a k j e d n a k n a ogół prób zastosowania i n n y c h niż h i s t o r y c z n e m e t o d a n a l i z y . B r a k jest d y s k u s j i m e t o ­ dologicznej oraz udziału historyków s z t u k i , k o n f r o n t a c j i spojrze­ n i a n a sztukę l u d o w ą z p u n k t u w i d z e n i a kierunków współczes­ inaczej. Jeśli nych, systemowego widzenia z a k r e s e t n o g r a f i i j e s t sprawą u m o w n ą i ulegał z m i a n o m w p r a k ­ kultury. Co d o trzeciego p y t a n i a : mało m n i e interesuje n a z w a d y s c y ­ t y c e działania p r z y występowaniu różnych i n s t y t u c j i , s t a w i a n i u p l i n y . N i e uważam, że e t n o g r a f i a (w jej obecnych zainteresowa­ różnych pytań oraz współdziałaniu różnych d y s c y p l i n w p r a c a c h niach p r z e d m i o t o w y c h i problematyce teoretycznej) jest związana n a d kulturą ( w s i , m i a s t a , r o b o t n i k a , kulturą n a r o d ó w i p l e m i o n ) t o wyłącznie uwzględnienie w pracach etnografów p r o b l e m a t y k i s z t u k i l u d o w e j przewiduję u t r a c e n i a p r z e z nią j e j p r z e d m i o t u badań. wynikało zarówno z c h a r a k t e r u pytań a u t o r a i e p o k i , j a k i przy­ różnic w k u l t u r z e i j e j mechanizmów gotowania teoretycznie kadry etnografów. Wiemy doskonale, że ani tych z badaniem 0 genezę k u l t u r y z b y t l i c z n e j k a d r y specjalizującej się i znajdującej pracę w i n s t y ­ natury t u c j a c h b a d a n i a s z t u k i l u d o w e j . N i e m n i e j t o , czego w dotychczas d o k o n a n o w zakresie i n w e n t a r y z a c j i s z t u k i l u d o w e j i opracowań syntetycznych osiągnięcie. i W monograficznych, etnografii należy polskiej, w uznać za badaniach wyraźne kultury wsi kultury w s i , toteż jest ciągle ż y w y , człowieka, o j e j rozwój kulturą ludzką nie traci ważny Pytanie i zmiany, o również swej nie Problem i p r a k t y c z n i e , d l a działania społecznego. p y t a ń n i e k i e r o w a n o z b y t często d o s z t u k i l u d o w e j , a n i n i e b y ł o z „tradycyjnej" związek aktualności o b l i c z u zagrożenia przyszłości k u l t u r y . E t n o g r a f i a n a pewno przeżyje n a s s a m y c h , chociaż może o t r z y m a inną, m o d n ą nazwę 1 w różny sposób w r o z m a i t y c h e p o k a c h zakreślać będzie bliższe pole badań. dr Zbigniew Benedyktowicz IB P A N , etnograf Co t o jest e t n o g r a f i a ? — Odpowiedź moją d y k t u j e m i sama p o e t y k i rozmaitych f o r m ustnej literatury ludowej; obok studio­ n a t u r a n a u k i , o której t u m o w a , a także p e w n e specyficzne d o ­ wania t e c h n i k pamięciowych, świadczenie, c h a r a k t e r y s t y c z n e d l a ż y c i a n a s z y c h p o l s k i c h środo­ rzęta, zwyczajowych w i s k n a u k o w y c h , doświadczenie, c z y t e ż w ł a ś c i w i e złe czajenie z jakim mamy przyzwy­ do czynienia, g d y idzie o tego rodzaju zajmowania studium się form rzeźbą, o darze, nazewnictwa, zwracania malarstwem, 0 s y m b o l u i myśli nieoswojonej. sorów administrujących młodymi wzrośli w zawołań do na ludzi, strojem o komizmie, o ludowej p y t a n i a , a n k i e t y i i n i c j a t y w y . Zarówno wśród l u m i n a r z y , profe­ dawna się znajdziemy kosmologii, Jasną j e s t rzeczą, że a b y p o ­ donie- dołać i zbuntowanymi pracownikami nauki, którzy w sposób r z e t e l n y z a d a n i o m s t a w i a n y m p r z e z własną d z i e d z i n ę , t y m doświadczeniu i wyssali odpowiednią wiedzę, tej rozległości etnograf m u s i być zainteresowań i jednocześnie sprostać w stałym k o n t a k c i e z i n n y m i d y s c y p l i n a m i 1 studiować kach b y ć w s z y s t k i m p o t r o c h u : trochę h i s t o r y k i e m , trochę s a k r a m e n t a l n e p y t a n i e „ k o m u t o s ł u ż y " ? G d y słyszy się że tu studium daną dyscypliną j a k i p o m i ę d z y j a k t o się m ó w i z m l e k i e m m a t k i , p o j a w i a się w t a k i c h p r z y p a d ­ bowiem, zwie­ etykiety, dana dyscyplina rozmywa wiedzieć wszystko po trochu, archeolo­ innych, g i e m , trochę językoznawcą i f i l o l o g i e m , trochę literaturoznawcą i trochę h i s t o r y k i e m s z t u k i , ale selekcja faktów j a k i e j d o k o n u j e , differentia specifica — w ł a s n y sposób s p o j r z e n i a s p r a w i a , że n p . studiując n i e o d m i e n n i e u r u c h a m i a się n a w y k t a k dla zetatyzowanego społeczeństwa, k a ż e m y ś l e ć o t y m , co s i ę z a t y m k r y j e ? tut...? i Badania w musi g d y s t a w i a się p r o b l e m g r a n i c , z a k r e s u d a n e j n a u k i , p y t a o j e j charakterystyczny się n i e j a k o je. E t n o g r a f interdyscyplinarne...? reforma p r o g r a m u nauczania...? Otworzą n o w y Reorganizacja może n o w y Insty­ studiów wydział, c h u n i e b ę d z i e t e g o robił j a k a r c h i t e k t , że badając będzie t o robił z zupełnie i n n e j p e r s p e k t y w y log, czy formy da­ nazewnictwo aniżeli d i a l e k t o ­ gwaroznawca. czy Z d a r z a się o c z y w i ś c i e e t n o g r a f o m zejść z t y c h m a r g i n e s ó w . IV?) Z d a r z a się w y p a ś ć z t e j m a r g i n e s o w e j s y t u a c j i , która z d a w a ł o b y A k a d e m i i Nauk...? Będąpieniądze n a badania... nowe etaty...itd., się j e s t błogosławieństwem d l a o c z u i zasadą stanowiącą o spe­ też odrębna sekcja A który w r a m a c h jakiegoś wydziału ( I I czy i t d . c z y l i „ k o m u t o służy" ? N i e c h m i więo będzie w o l n o wyrazió c y f i c e i c h s p o j r z e n i a , i b y w a t a k , że e t n o g r a f o w i e zostają wchło­ g ł ę b o k ą nadzieję, i przeświadczenie, że a n k i e t a t a i i n i c j a t y w a nięci z jaką wystąpiła r e d a k c j a „Polskiej m i e l i się poruszać. W Sztuki Ludowej" zawiera n a j i s t o t n i e j s z y , m o i m z d a n i e m , e l e m e n t charakteryzujący właśnie etnografię. E l e m e n t , o którym (różnice w n a z w a c h w stosunku do antropologii wynikające — z odmiennych tradycji amery­ przez tę dziedzinę, po której granicach przecież rzadko bardziej agronomem, botanikiem, krawcem, dietetykiemZapomina o pewnej cenie, jaką d a w n o a n t r o p o l o g i a postanowiła płacić i studiowanie kultury-jako za widzenie całości. Cenie, k a ń s k i e j , a n g i e l s k i e j , n i e m i e c k i e j i f r a n c u s k i e j n i e są w t e j c h w i l i o której wspominał c y t o w a n y już A . L . K r o e b e r , podając •ważne) — kład, t a k pisał A . L. Kroeber: „Antropologia posiada tę tylko t a k i c h w y p a d k a c h e t n o g r a f staje się n i e ­ w którym mówi o sinologu i antropologu przy­ badającym wspólną cechę z historią, że n i g d y p o w a ż n i e n i e p o d t r z y m y w a ł a kulturę C h i n . T e n d r u g i b y ć m o ż e n i g d y n i e doścignie w s u b t e l ­ twierdzenia ności, p r e c y z j i i zasobie w i e d z y o swojej praktycznej użytecznośoi ale wychodziła pierwszego, ale w o l n y jest rów­ z założenia, że j e j cel p o z n a w c z y s a m p r z e z się s t a n o w i d l a n i e j n i e ż o d j e j c i ę ż a r u , o d o g r a n i c z e ń j a k i e n i e s i e ze s o b ą , w r a z wystarczające swym Zresztą uzasadnienie". przed tym użytocznościowo-praktyczno-organizu- pojmowaniem naukowości, t r a d y c j a filologiczna. p o l o g zaś n i e j e d n o k r o t n i e w y p r z e d z a pretację grafa drugi o d n i e s i e n i e m d o szerszego tła s y t u a c j i k u l t u r o w y c h i zagadnień istoty etnografii pozwalającym i w przynależny zawarty w również moim etnograficznym przybliżeniu określić tę zdaniem do doświadczeniu, naukę, jako naukę podnoszonych przez siebie t a k różnych c y p l i n . T a k , etnografia t o marginesowa n a u k a bez granic. N o b o Okrzyki przekupniów etnograficznych zainteresowań. Obok fascynacji w zakresie żywionej dla s t u d i o w a n i a f o r m d a c h u , o r n a m e n t u , narzędzi, t e c h n i k u p r a w , śledzenia i c h r o z w o j u ; wienia, weselną, 70 przygotowania balladą, obok zainteresowania pokarmów; przysłowiem — sposobami poży­ teorię czy filozofię zaś g d y kultury. I dysponuje właśnie zjawisk i poświęconych i wędrownych i m rozpraw, rzemieślników, znaki to J. rosnącym (C. Lóvi-Strauss), S. B y s t r o n i o w i p i s a ć miasta Warszawy, n a d pieśnią podobne szerzej, o b o k studiowania monografie tę etnograficzną swobodę, która monografię bratku pozwala stołecznego w e d l e p o d o b n y c h reguł i z w y c z u l e n i e m zagadnienia, z jakim pisane były przez jak reklamy (P. B o g a t y r i e w ) ze s t r u k t u r a l n o - s o m i o t y c z n y m s t u d i u m O dziko studiów obok zwłaszcza nieskrępowanie i rozpiętość, która p o z w a l a n a sąsiadowanie o b o k b e z g r a n i c i naukę poruszającą się n a m a r g i n e s a c h i n n y c h d y s ­ przecież w y s t a r c z y spojrzeć czegóż t o n i e z n a j d z i e m y kultury, filologa, g d y idzie o inter­ jącym n a w y k i e m myślowym „komu m a to służyć" c h r o n i etno­ element i zrozumienie ze Antro­ na etnografów egzotycznej w i o s k i n a D o b u czy T r i o b r i a n d a c h — �widziałbym j a k o również i s t o t n y i c h a r a k t e r y s t y c z n y r y s etno­ w i z j i świata, której r o z u m i e n i e p o z w a l a g r a f i i . T ę oryginalność s p o j r z e n i a zawdzięcza o n a właśnie stałemu n i e j s z ą i n t e r p r e t a c j ę a k c e n t ó w , z n a c z e ń i s e n s u z a w a r t e g o w sce­ zamiłowaniu n a c h M i c k i e w i c z o w s k i c h Dziadów. do marginesu. Taka jest jej przeszłość. S z k o l n a d e f i n i c j a m ó w i n a m , że e t n o g r a f i a t o n a u k a o k u l t u ­ rze l u d o w e j , k u l t u r z e n i e znającej p i s m a , o p a r t e j n a przekazie o poezji n a głębszą i precyzyj­ D r u g a będąca z b i o r e m f r a n c u s k i e j końca X I X i początków X X esejów w i e k u , gdzie również pośród w i e l u w ą t k ó w i n t e r p r e t a c j i , a u t o r śledzi ó w nurt u s t n y m , n a t r a d y c j i . U n a s w i ą z a ł o się t o ze s t u d i a m i k u l t u r y n i z i n n y , współczesnej d o r o z w o j u tej p o e z j i , l i t e r a t u r y ludowej, rodzącej t z w . w a r s t w n i ż s z y c h , ze s t u d i a m i n a d k u l t u r ą c h ł o p s k ą , w s k a l i literatury jarmarcznej, „poezji ś w i a t o w e j — n a d kulturą społeczeństw p i e r w o t n y c h , p l e m i e n n y c h . się Zaczęto poświęcać uwagę z j a w i s k o m , które dotychczas n i e mieści­ w ł y się w g r a n i c a c h zainteresowań h i s t o r y k ó w k u l t u r y . Romantycy środków kulturalnej swoistej sięgnęli d o w a r s t w kryjących się p o d p o w i e r z c h n i ą kultury nowego t y m znaczeniu przedmieść i szyldów", stulecia — masowości technicznych kultury masowej, jeszcze j a k i e jej n a d a późniejszy przekazu i studia socjologów, b y ł o b y z d a n i e m a u t o r a n i e p e ł n e , j a k r o z u m i e n i e Fausta diowaniem zwłaszcza jego d r u g i e j części, intrygującej całych obszarów, których z pojęciem kultury nie ale intensywności. N u r t bez którego r o z u m i e n i e t e j l a w y . I c h e t n o g r a f i c z n i następcy zajęli się r e j e s t r o w a n i e m i s t u ­ swym nie rozwój jej poezji Goethego, „przedziwnym w i ą z a n o d o t e j p o r y w n a j m n i e j s z y m s t o p n i u . E u r o p a za pośred­ s y n k r e t y z m e m w y o b r a ź n i " bez u p r z y t o m n i e n i a sobio „ j a k dalece n i c t w e m etnografów i etnologów zaczęła o d k r y w a ć i n n e k u l t u r y . p o m y s ł y G o e t h e g o b y ł y związane z nizinną kulturą miasteczkową, Z b i e g i e m czasu p e r s p e k t y w a n a r z u c o n a przez etnografów i a n ­ w której m i e s z a ł y się l e g e n d y , c u d o w n e w y n a l a z k i , z d e g r a d o w a n e tropologów mity, „kultura ujawniła ludowa" — „kultura wyższa", Kultury j a k nieprecyzyjne „kultura jak w przeprowadzić i mylące są e l i t a r n a " , „kultura niższa" i wielkości. Weźmy dziełach Wielkiej o poezji F r a n c i s z k a R a b e l a i s , s t u d i u m o l u d o w e j k u l t u r z e śmiechu. granicę pomiędzy t y m , co P r a c a , która j e s t w i e l k i m e t n o l o g i c z n y m rozważaniem n a d feno­ t u d l a przykładu europejskiej jest B i b l i a , K o r a n i s l a m u , mitologię grecką, wyrosłą z n i c h wielką literaturę, poezję i sztukę. r e l a t y w i z a c j i " , ujawniając „pozytyw" krążenie, p r z e n i k a n i e , wymianę treści, n i e u s t a n n y d i a l o g t o c z ą c y się w dziełach i d z i e j a c h ry, etnografia wąskich, pozwoliła odkryć perspektywę nieznaną w socjologizujących t y w ę odsłaniającą kultu­ jedność interpretacjach kultury. zbyt Perspek­ wcale żadnym ahistoryzmem, o który mogła b y b y ć p o d e j r z a n a , wprowadziła b a d a n i a n a d kulturą w j e j uniwersalny wymiar. będąc zdaniem wersji. jej dokonuje sama dobrym w etnografom, przyszłości będzie to nie do sytuacja się etnografia. etnologiem utrzymania odwrotna. etnologicznej myśli. Już moim Nie w z b i e r a n i a materiału, r e j e s t r o w a n i a z j a w i s k kultury graf dobrym p o w i n i e n równie Kroeber dbać o to, by mówiąc, że s t a n o w i d l a n i e j wystarczające będzie sam być cel momencie dobry etno­ etnologiem. poznawczy etnografii uzasadnienie, upatrywał w t y m jej podobieństwo d o h i s t o r i i , t o t y m bardziej trafne w y d a j e mi się dostrzeżenie j e j podobieństwa p o d t y m w z g l ę d e m d o f i l o z o f i i . Jeśli r o z w a ż y ć różnorodność t r a d y c j i i k i e r u n k ó w i n t e r p r e t a c y j ­ rodne t e m p e r a m e n t y badawcze, t o można b y zaryzykować t w i e r ­ dzenie, funkcje, zafascynowała i b y ł a inspiracją d l a r o m a n t y k ó w — j e s t t o każda k u l t u r a , która żyje s w y m a u t e n t y c z n y m żyoiem bez świadomości b y c i a kulturą. S t a n o w i o n a c z a s a m i nieoficjalny, n u r t życia. Jest t o także k u l t u r a i n s t a t u nascendi. spontaniczny Przypomina o n a ów „ n a bieżąco powstający f o l k l o r , i s t n i e n i a którego o którym mówi Isaac В. Singer. nawet I jakże t r a f n y w y d a j e m i się w o b e c n i e j sąd t e g o p i s a r z a : „ B o g u d z i ę k i , kultura ludowa nie zamiera — dzisiaj nauk, nie podlega dynamicznym rozwojem r y c z n a l o k a l i z a c j a , ale sposób i s t n i e n i a . P o d o b n i e j a k t a , która wszystkich innych karnawałowej żal, że p o d c z a s g d y można być d o b r y m e t n o g r a f e m n i e będąc w k o n t a k c i e z n o w y m w s z y s t k o się zaczęło, t o n i e j e j społeczne p r z y p i s a n i e , c z y h i s t o ­ Dla jedynie n y c h , j a k i e się w n i e j mieszczą, pojemność n a n a j b a r d z i e j różno­ T o , co b o w i e m ważne w pojęciu „ k u l t u r y l u d o w e j " , o d której nie podejrzewamy", jego l u d o w e j , J a k k o l w i e k słusznym jest pogląd, że n i e można b y ć Gdy etnologicznym w wyrazić etnologizacja kultury. N i e tracąc a n i w y m i a r u h i s t o r y c z n e g o , a n i społecznego, n i e będąo święta Można nie Poprzez swe o t w a r c i e n a i n n e k u l t u r y , d o k o n a w s z y nej menem chociażby księgę ksiąg jaką d l a kręgu t r a d y c j i judeo-chrześcijańskiej i k u l ­ tury realności". I n n y m z n a k o m i t y m przykładem może t u być praca B a c h t i n a należy d o k u l t u r y o p a r t e j n a t r a d y c j i a t y m , co s t a n o w i o j e j oświeceniu f a n t a s t y k a n a szczeblu — zasadzie t r u d n o w i utrzymać kategorie tych z m i e n i a się t y l k o " . powodów proces etnologizowania obserwować że etnografia jakie współcześnie spełniała Wystarczy spełnia już się h i s t o r i i , sięganie d o doświad­ otworzyć jakąkolwiek współczesną księżkę z k t ó r y m i z a p o z n a j e się s t u d e n t e t n o g r a f i i w t r a k c i e przygoto­ z a s t a n o w i m y się n a d k i e r u n k a m i w j a k i c h r o z w i j a ć się p o w i n n a e t n o g r a f i a , b a d a n i a n a d kulturą i sztuką. Szczególną rolę pisywałbym t u dalszemu r o z w o j o w i kierunków zadanie rozumienia nagromadzonych kultury, stawiając odczytywania i podejmowanych sobie znaczeń bowiem i sensów w różnych w a r i a n t a c h i sy­ t u a c j a c h k u l t u r o w y c h , i c h ekspresję w dziełach k u l t u r y , łując problemy filozoficzne przy­ fenomenologicz­ do mogą filo­ w a n i a d o s w e g o z a w o d u . T e n f a k t w y d a j e m i się r ó w n i e w a ż n y g d y czeń a n t r o p o l o g i i k u l t u r y przez socjologię i k r y t y k ę literacką. Co tej ostatniej, n a naszym gruncie d o b r y m przykładem te zoficzną a ż e b y s p o t k a ć się z t y m i s a m y m i n a z w i s k a m i i p r a c a m i , nego, s t r u k t u r a l n e g o i semiotycznego; możemy niejednokrotnie filozofia. etnografia wywo­ m a tę przewagę, że n i e być t u p r a c e A d a m a W a ż y k a , j e d n a rekonstruująca r e l i g i j n o - m i - j e s t już więcej abstrakcyjną filozofią lecz b a r d z o konkretną drogą t o l o g i c z n y , właśnie w s w y m l u d o w y m , białoruskim n u r c i e kształt d o r o z u m i e n i a i p o z n a n i a człowieka w ogóle. dr hab. Ludwik Stomma IS PAN, etnograf 1. E t n o l o g i a n i e j e s t n a u k ą o k u l t u r a c h chłopskich. n i e jest nauką o k u l t u r a c h ludów. E t n o l o g i a n i e egzotycznych Etnologia jest też nauką o i n n y c h k u l t u r a c h n i e e l i t a r n y c h . E t n o l o g i a nauką o wewnętrznych Domeną mechanizmach wszelkich e t n o l o g i i są w i ę c z j a w i s k a zbiorowe jest kultur. mające initio". mechanizmów kultury" rozumieć p r z y t y m należy zarówno prawdziwościowe Pod pojęciem „wewnętrznych struktury t z w . pamięci k u l t u r o w e j wyznaczające ogólne r a m y k u l t u r y , j a k i i c h u c h w y t n e czasowo realizacje cha­ szczególnych opozycji i mediacji, transmisji (kombinacje po­ braudelowskie k o n i u n k t u r y ) r a k t e r nieuświadamiany, przejawiające się n a zewnątrz p o d p o ­ ujawniające się w zewnętrznej rzeczywistości k u l t u r o w e j barwną stacią, j a k wyliczał mozaiką k o n k r e t n y c h jednostek e m p i r y c z n y c h ( m i t e m y , Edward B . T y l o r : „ w i e d z y , wierzeń, s z t u k i , moralności, p r a w a , obyczajów e t c " , c z y l i działań, umiejętności zdarze­ n i a ) . Działanie e t n o l o g a n i e o g r a n i c z a się d o rozłożenia o w e j m o ­ i p r z e ś w i a d c z e ń , k t ó r y o h i n t e r p r e t a c j e — o i l e w o g ó l e są p o d e j ­ z a i k i n a c z y n n i k i pierwsze m o w a n e p r z e z członków d a n e j społeczności — przybierają z r e g u ­ obejmuje ły formę wtórnych r a c j o n a l i z a c j i l u b odwołań d o m i t y c z n y c h „ a b możliwości d o p u s z c z a n y c h p r z e z strukturę ( i o d p o w i e d n i o : i u j a w n i e n i a jej u t a j o n y c h znaczeń; również wyjaśnienie, dlaczego spośród szerokiej gamy przez 71 I �