https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/527349ba23197e38c81a1b9e52376eae.pdf ca933148142663c58ae8f783cc20d7c0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3432 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3217 Title A name given to the resource Nauki humanistyczne a etnologia (tezy) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2, s.77-78 Creator An entity primarily responsible for making the resource Sokolewicz, Zofia Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text prof, dr hab. Zofia Sokolewicz kierownik Katedry Etnografii U W N i e u k r y w a m , że p y t a n i a R e d a k c j i „ P o l s k i e j S z t u k i L u d o ­ wprowadzających je. w e j " wprowadziły m n i o w zakłopotanie. Dotyczą one s e r i i spraw, implikowało n a które każdy n a u c z y c i e l a k a d e m i c k i m u s i odpowiadać co r o k u metodologicznych. i definicja to wielokrotnie choć niekoniecznie n a piśmie, modyfikując więc Stosowanie w praktyce Niemniej etnografii jako radzieckiej badawczej jednak nauki o propozycji może właśnie historycznej r e z y g n a c j i z m ó w i e n i a o człowieku i k u l t u r z e w sensie d e f i n i c j i k l a s y c z n y c h z n a j d u j ą c y c h się w p o d r ę c z n i k a c h u n i w e r s y ­ a wszystkie t e c k i c h k a ż d y b a d a c z uściśla j ę z y k j a k i m społecznych b a d a ń — d e f i n i o w a n i e w n a u c e m a coś w s o b i e z p r o c e s u toku ciągłego a j ę z y k n a u k i j e s t j ę z y k i e m ż y w y m . A l e t r u d n o j e s t pisać o c z y m ś 0 czym się s t a l e Dlatego W sobie nieco przekształcić pytania w i o n o . Jeżeli b o w i e m j a sama n i e o d c z u w a m p o t r z e b y historycznie praktyce badawczej określonych, preferowano zostało wystarczająco odpowie­ nazwać. z zakresu Stosowanie pogłębione. terminów etnografia i e t n o l o g i a jest więc r e z u l ­ Sztuki jednego w Polsce wyrażało c h y b a pytań. myślność administracyjną w się badania które w e t n o g r a f i i choć zrobiło zawrotną karierę t o c h y b a n i e a właśnie dających więc s p e c y f i k i r ó ż n y c h k u l t u r a raczej społeczności, odnosząc r e z u l t a ­ t a t e m sporu metodologicznego. Ludowej" do ogólnym, t w i e r d z e n i a musiały dotyczyć g r u p e t n i c z n y c h czy d z i n a z a d a n y z b i ó r p y t a ń t o j a k t o się d z i e j e , ż e i n n i j ą p o s i a d a j ą , społecznie dlatego, t y d o badań n a d t a k z w a n y m piocesem h i s t o r y c z n y m , pojęciem, mówi! pozwoliłam R e d a k c j i i udzielić o d p o w i e d z i n a p y t a n i e , którego m i n i e posta­ zasłużona zasad prowadziła o d p o w i o d z i w zależności o d s t a n u badań. Niezależnie b o w i e m o d się p o s ł u g u j e w nie określonych i naukowo Redakcja 1980 r. p r z e d s t a w i a „Polskiej taki serwis Przyjęcie t e r m i n u etnografia j a k o w większym stopniu jedno­ niż metodologiczną. N i e m n i e j jednak, B y ł a b y t o i n n y m i słowy odpowiedź n a p y t a n i e k i e d y t o d o c h o d z i w miarę upływu czasu, słowa wrastają w glebę i z a p e w n e d o dziś w nauce do zasadniczogo przeglądu wszelkich d e f i n i c j i i dnia pojęć w i e l u etnografów podstawowych i czy m a m y w tej chwili do czynienia w etnografii dwoma polskiej może z taką właśnie sytuacją porządkowania języka. K a ż d y badacz w i e l o k r o t n i e d o k o n u j e s a m t a k i e g o porządko­ terminami — być nie widzi powodu t a k zdefiniowany, by umożliwiał b a d a n i a „ t e g o co łączy i co d z i e l i " — powiedzieć, że b a d a n i a jednego i drugiego w historii nauki. W wątpliwie podjęcia różnych p r o c e d u r 1953—56, dokonywałam przeglądu d e f i n i c j i e t n o g r a f i i w l a t a c h w c z a s i e g d y k r y s t a l i z o w a ł a się n o w a d y s c y p l i n a n a u k o w a z w a n a historią w kultury stosunku m a t o r i a l n e j . Należało do prehistorycznoj dyscyplin i wczesnodziejowej, grafii. Definicja wnioskującą więc macierzystych określająca n a podstawie ustalić to jej jest relacje archeologii śródziemnomorskiej etnografię jako i etno­ naukę o k u l t u r z e źródeł e t n o g r a f i c z n y c h nie n o w a n e g o przez W . D y n o w s k i e g o , że o d czasów T y l o r a i M o r g a n a etnografia d e f i n i o w a n a jest j a k o n a u k a o t y c h cechach kultury, które z j e d n e j s t r o n y łączą, a z d r u g i e j dzielą ród l u d z k i . D o m a ­ ogólnej, b a r d z i e j historycznej. Wiemy o s t a t e c z n i e , żo t a l i i ż ą d a n y t y p d e f i n i c j i został w r e s z c i e sformuło­ w a n y przez A. Kutrzebę-Pojnarową w I w y d . Wielkiej Encyklo­ p e d i i P o w s z o c h n e j ( t . I I I , 1964). I choć d o f i n i c j a t a d r u k o w a n a była dopiero w 19C4 r . t o j e d n a k z dyskusji polowy poszczególnych wywodzi się l a t 5 0 - t y c h . C h a r a k t e r y z u j e ją członów d e f i n i c j i , określenie grup niewątpliwie szczegółowość społecznych, których b a d a n i e m z a j m u j e się o t n o g r a f i a ; u s t o s u n k o w u j e się d o zagadnień m e t o d y i źródeł. I być może t a j e j żądana szczegółowość sprawiła, że była trudną d o przyjęcia przez nio wszystkich etno­ grafów. W s p o m n i a n a uprzednio definicja przytaczana przez W . D y ­ n o w s k i e g o , p r a w d ę m ó w i ą c , n i e b y ł a p o p r a w n ą definicją n a u k i — zdają decydują wistości d n i a , i t o właśnie o d czasów Morgana i Tylora. sprawy. O różnicy między definiojami a zasady epistemolorzeczy­ poznawania. przed Tylorem choć to chyba on taką definicję najmocniej wyeksponował. W p r o w a d z e n i e jej przez M a l i n o w s k i e g o i R a d c l i f f e B r o w n a b y ł o r e a k c j ą , c h ę c i ą o d c i ę c i a się o d h i s t o r y c z n i e i h u m a n i s ­ tycznie rozumianej etnologii i etnografii Europy kontynentalnej a przede w s z y s t k i m szkoły k u l t u r o w o - h i s t o r y c z n o j . S t a l i o n i n a gruncie durkheimowakiej zasady jedności nauki i rozumieli antropologię j a k o naukę (science). I c h p r o p o z y c j e miały c h a r a k t e r sensu s t r i e t o p o z y t y w i s t y c z n y , a l a n s o w a n a n o w a n a u k a o czło­ w i e k u miała mieć możność formułowania p r a w ogólnych. I jest rzeczą koronny p r z y p a d k u , że argument krytycy wysuwali tego podejścia pytania: jakie Rozróżnienie między m a , a rcczej miało, między etnografią filozoficznie antropologią charakter bardziej między badaczami, którzy Podkreślała t o , jodynie realny, empirycznie i etnologią podstawowy społeczną postrzegalny ogólne a antropologią charakter. Rozróż­ Ujmuje teoriom nie swój antropologia? a kulturową drugorzędny. ulegając jako to prawa w czasie w i e l o l e t n i c h badań zdołała sformułować d o dziś rzecz d l a e t n o g r a f i i , w m o i m m n i e m a n i u najważniejszą sprawą p o l o g i a była d e f i n i o w a n a j a k o ogólna n a u k a o człowieku jeszcze zdaniom zawierała terminów n i e jest n a w e t jeżeli stosujący t e t e r m i n y n i e i c h sformułowania, jej nie­ badawczych. T e właśnie z a s a d y należy brać p o d uwagę rozważając sprawę nienie jednak z tego sobie t y p u wymagają s t o s o w a n i a t e r m i n ó w a n t r o p o l o g i a społeczna i k u l t u r o w a . A n t r o ­ n i o określała dokładnie a n i p r z e d m i o t u a n i m e t o d y p r a c y w y r ó ż ­ z grona innych nauk. A sobie i sposobów niających etnografię więc poszczególnych bowiem się zasady trzeba giczne u k r y t e za n i m i , a dotyczące c h r . r a k t o r u b a d a n e j znalazła u z n a n i a u d y s k u t a n t ó w . N i e p r z y j ę t o też rozstrzygnięcia p r o p o ­ g a n o się d e f i n i c j i m n i e j Stosowanie epistemologiczną obojętną — realizację aczkolwiek w a n i a , c h o ć z a p e w n o n i o w s z y s t k i e t a k i e s y t u a c j e l i c z ą się p o t e m m o i m życiu p r o f e s j o n a l n y m po r a z pierwszy a b y posługiwać e t n o l o g i a i etnografia, jeżeli jeden z n i c h ma, moim ono różnice społeczeństwa b y t uważali za ludzkie ż e e t n o g r a f i a z a j m u j e się b i i d a n i e m z a r ó w n o c e c h u n i w e r s a l n y c h z a c h o w a n i a u k ł a d a j ą c e s i ę w sieć s t o s u n k ó w s p o ł e c z n y c h a t y m i , w ł a ś c i w y c h całoj k u l t u r z e g a t u n k u l u d z k i e g o j a k i c o c h k t ó r z y taką realność p r z y p i s y w a l i k u l t u r z e . Jednakże M a l i n o w s k i ficznych — ukazała n a m awers i rowors tej samej monety. wanie podwójnoj n o m e n k l a t u r y : e t n o g r a f i i i etnologii. m i m o różnicy d e f i n i c j i w porównaniu z Moszyńskim sprawę J . S t . B y s t r o ń i n a dobrą sprawę cała p l e j a d a 1 etnografów okresu Wprowadzenie etnografia miało Podobnie w grę może więc wchodzić t r a d y c j a danego środowiska czy k r a j u . widział etnologów międzywojennego. i metodologiczne swej t e o r i i a określał się j a k o e t n o l o g l u b a n t r o p o l o g społeczny. T u Pojęć w nauce n i e z m i e n i a się w sposób d o w o l n y — zjawiska w języku i one odbijają z t r u d e m dopasowując p o d wpływem r a d z i e c k i m jednego filozoficzne posługiwał się pojęciem k u l t u r y j a k o n a c z e l n y m w j ę z y k u stoso­ W r e a l i z a c j i K . Moszyńflkiogo t e n a w e r s i r e w e r s wyrażało — spocy- terminu: podłoże, może n i e zawsze jasno p r z e d s t a w i o n e czy n a w e t uświadamiane sobie przez gicznie Nieraz więc jakąś j a k inne rzeczywistość, nieraz s i ę a b y o d d a ć j ą a d e k w a t n i e , ściśle, l o ­ posługujemy się jakąś nazwą z powodu t r a d y c j i c z y w z g l ę d ó w s t r a t e g i c z n y c h , a n i e d l a t e g o , że d o k ł a d n i e o d b i j a o n a nasze intencje. 77 I �Pozytywistyczna metodologicznie antropologia społeczna była w Polsce lansowana przede w s z y s t k i m przez A . Waligórskiego i w sposób p a r a d o k s a l n y była p r z e c i w s t a w i a n a pozytywistycznej J e s t i c h n a w e t k i l k a , c h o ć n i e są o n e z o s t a t n i e j c h w i l i . wybija się podejście f e n o m e n o l o g i c z n e Zapewne nawiązujące do t r a d y c j i zapoczątkowanej przez Cezarie B a u d o u i n de Courtenay Ehren- chód h i s t o r y c z n e j e t n o g r a f i i . S p o r y w i ę c , chód o d b y w a ł y s i ę w p o - kreutz-Jędrzejewiczową dzięki drugiej zytywistycznej f a l i zainteresowań f e n o m e n o l o g i c z n y c h w Polsce, przede wszyst­ rodzinie, były z góry ich rozwiązania i t o z racji filozoficznych staw nauki definicji m . in. praw skazane na niemożność założeń leżących u p o d ­ i procedury wyjaśniania. A. kim szkołą choć utrechtską. odrodzone Drugą dopiero propozycję podejście s t r u k t u r a l n o s e m i o t y c z n e stanowi tak zwane ( c h o ć c h y b a są t o d w a r ó ż n e Waligórski poświęcił wiele u w a g i n a rozważania czy możliwe jest podejścia). Konfrontację połączenie jeszcze s z a w s k i e przeżyło szereg l a t t e m u , a „ s z o k u j ą c e " artykuły datują niepołączalne się z 1 9 7 3 i 1 9 7 4 r . ( „ E t n o g r a f i a P o l s k a " ) . D l a t e g o w y d a j e s i ę , ż e na płaszczyzny rok przed funkcjonalnej śmiercią przyznawał, z r a c j i właśnie założeń Zainteresowanie mające wyraźną z że historyczną jest to i epistemologicznych. antropologią tradycję już środowisko war­ czas k o n f r o n t a c j i już minął — d l a m n i e zresztą samej już w końcu społeczną w % t y m i propozycjami okresie czy kulturową, międzywojennym, l a t 6 0 - y c h . N a s t ą p i ł n a t o m i a s t czas określania w p r a k t y c e t e g o co można zrobić posługując się j ę z y k i e m wzrosło s i l n i e w Polsce n a początku l a t 6 0 - y c h w związku z re­ czy warsztatem semiotycznym czy sposobem cepcją t e o r i i M a l i n o w s k i e g o wym i zainteresowaniem kulturami tzw. fenomenologii. Wydaje m i się że te się w o b e c a n t r o p o l o g i i społecznej i k u l t u r o w e j . I d l a w i e l u e t n o ­ dowodom są grafów prac etnograficznych w problemie 11.1 (polska k u l t u r a narodowa, głównie różnicami kolejne prace p o z o r n y m i — t o co w Polsce robiło w i e l u etnografów odpowiadało jej tendencje rozwojowe przyjętym obrzędów i symboli w a n t r o p o l o g i i społecznej procedurom. Odczuwano więc odrębność n a z w j a k o odrębność h i s t o r y c z n e j d r o g i r o z w o j u na n a u k i w t y m c z y w i n n y m k r a j u , ale n i e odrębność w a r s z t a t u . artykuły Do Ludowej", jej m e t o d p r z y c h y l a l i się zarówno c i , którzy n a w r a c a l i do badań n a d u n i w e r s a l n y m i cechami człowieka j a k i c i , którzy w ludowej Komitetu „Etnografii „Literaturze Ludowej", Jeżeli i s t o t n y m m o m e n t e m drębnienie, w y p r e p a r o w a n i e Zarówno m e n t u a b y przyjrzeć c i , którzy dążyli do jako formułowania naukę praw ogólnych (science) j a k i c i , którzy formułowali prawidłowości historyczne i r o z w i j a l i b a d a n i a regio­ i wierzeń, zgłoszony w 1977 r . Słowianoznawstwa, każdego f a k t u w jego społecznym czy k u l t u r o w y m kontekście. t r a k t o w a l i etnografię Słowian, Polskiej" czego mongolistyki, rezultaty właśnie a także liczne „Polskiej „Tekstach" a Sztuce nawet „Lu­ dzie". p r o t e s t o w a l i przeciw e t n o g r a f i i Moszyńskiego i lansowali badanie i zakresu pracy, i p e r c e p c j a ) i p r o j e k t Słownika w kulturze konferencji z systematycznej działania się n a u k a m i były rezultacie jednak, odbywają tymi w strukturalnej wyjaśniania właści­ trzeciego świata. T y m s a m y m e t n o g r a f i a z n ó w w i n n a była określić różnice między już teorii z w pracy naukowej jest wyo­ jej frag­ rzeczywistości jakiegoś się m u b l i ż e j , a w n a u c e humanistycznej k a ż d e o w o p r e p a r o w a n i e o d b y w a się d z i ę k i t z w . p o j ę c i o m n y m , t o każda propozycja ogól­ t e o r e t y c z n a m u s i w i ą z a ć się z p r o p o ­ nalne, w zasadzie obce k l a s y c z n e m u f u n k c j o n a l i z m o w i . Powstał zycją języka t e j t e o r i i . Z m o i c h doświadczeń s t u d e n c k i c h pamię­ w t a m j a k ą t r u d n o ś ć s p r a w i a ł o m i p o s ł u g i w a n i e się r a z j ę z y k i e m tej dziedzinie swoisty synkretyzm. P r z e j ę c i e zaś p r z e z s o c j o l o g i ę n i e k t ó r y c h m e t o d h i s t o r y c z n y c h ale również zasad i metod antropologii kulturowej i z drugiej t e o r i i K . Dobrowolskiego, a i n n y m razem K . Moszyńskiego. B y ł y t o różne t e o r i e , różne j ę z y k i , różne cele b a d a w c z e . b a d a ń t e j n a u k i , s p o w o d o w a ł o konieczność określenia się w o b e c znaczył d l a każdego z n i c h co innego i i n n e były jego tej specjalizacji z pozostałymi pojęciami języków t y c h z różnymi określonego dla wszystkich, termin relacje teorii. M a m y obecnie w Polsce zupełnie niewątpliwie d o c z y n i e n i a O i l e j e d n a k różnice m i ę d z y etnologią i etnografią, a a n t r o ­ p o l o g i ą s p o ł e c z n ą i k u l t u r o w ą są s p r a w ą s t o s o w a n i a oczywisty historyczny zdawałoby socjologicznej. się Nawet, t a k s t r o n y ujęcie k u l t u r y w s i w d e f i n i c j i e t n o g r a f i i j a k o p r z e d m i o t u teoriami różnymi językami istotną w m e t o d o l o g i i sprawą odpowiedniości t y c h t e o r i i i t y m charakter. samym odpowiedniości ich języków. pracy etnologicznych łączą się p o w a ż n e d e c y z j e n a t u r y e p i e t e m o l o g i c z n e j t o określenie się, ż e n i e p o d j ę l i ś m y tych teorii. się e t n o g r a f i i w o b e c s o c j o l o g i i w s i m i a ł o n i e c o i n n y Obawiam i m o d e l u n a u k i , i z e ś w i a d o m y m p o s i ł k o w a n i e m się t y m i n a z w a m i n a d najbardziej (Podejmowane próby D y f u z j a m e t o d zbliżyła t e d w i e n a u k i , choć c h y b a n i o n a długo. w „Studiach Socjologicznych" Sprawa T o s a m o t w i e r d z e n i e , t o s a m o p o z o r n i e pojęcie oznacza co i n n e g o i zawierania sojuszy między naukami, zbliżania o d d a l a n i a się o d s i e b i o j e s t w h i s t o r i i n a u k i odrębną, ich ważną 1980, należy uznać za c h y b i o n e ) . w t e o r i i Moszyńskiego, a co innego w p r o p o z y c j i strukturalizmu, sprawą, którą p o z w a l a m sobie zasygnalizować. N a u k i te operując i n n e są d e f i n i c j e m a g i i i r e l i g i i , i i n n y m i b y ć m u s z ą . P r z y n a t y m s a m y m p o l u badań j a k i m b y ł a (choć d l a e t n o g r a f i i n i e w a ż n o ś ć k a ż d e j z d e f i n i c j i s p r a w d z a się n a g r u n c i e t y l k o d a n e j cała i n i e w y ł ą c z n i e ) w i e ś — teorii. Dlatego teorią, dlatego dokonały ciekawej wymiany do­ świadczeń. Definiowanie się n a u k i jest więc rezultatem konfrontacji. nie może nie uwzględniający może do jakiego być definicji religii powstać Słownik poza określoną języka teoretycznego należy d a n e pojęcie. T e n p l u r a l i z m j ę z y k o w y przeraża w i e l u k r y t y c z n e g o p u n k t u w o w y c h k o n f r o n t a c j a c h . T a k było w Polsce choć przecież bezpośrednio p o I w o j n i e światowej ( „ L u d " 1922) i n a początku J a k w każdej s p r a w i e i w t e j jest możliwe zachowanie lat umiaru historii kultury 1932). T a k b y ł o w momencie powstawania m a t e r i a l n e j i k o n f r o n t a c j i z nauką radziocką, wprowadzania metodologii materializmu dialektycznego i histo­ r y c z n e g o . T a k b y ł o w m o m e n c i e z e t k n i ę c i a się n a u k o w e j (science) antropologii i etnografii Oznaczało to jednak (art). Były t o m o m e n t y konfrontacji. również różnorodność proponowanych W mamy tradycji etnografii polskiej p l u r a l i z m metodologiczny. okresu Analiza międzywojennego twórczości którego­ k o l w i e k z w i e l k i c h etnografów tego o k r e s u m ó w i o t y m — proponował własny, indywidualny model r a l i z m b y ł siłą n i e w ą t p l i w ą . P r o w a d z e n i e każdy etnografii. Ten plu­ d o zgodności poglądów odnieść badaczy, n i e przerażał i c h p l u r a l i z m k u l t u r , które b a d a l i . (choć c z a s a m i zdrowego z d r o w s z e są p r z e g i ę c i a , a b y c o ś łatwiej z o b a c z y ć ) i z w r ó c e n i e się d o j ę z y k a n a t u r a l n e g o k t ó r y . . . t e ż j e s t językiem określonej kultury, a więc nie żadnym pan-języ- kiem. relatywizmu teoretycznego możemy mówić o sprawach uniwersalnych. Dzieje Ale jednak m i m o wspomnianego się t a k m . i n . dlatego, rozwiązań. nie etnograficzny N a s i l e n i e p y t a ń o d e f i n i c j ę s y g n a l i z u j e w i ę c z b l i ż e n i e się j a k i e g o ś 30-ych ( „ L u d " czym zbadane) że między relacje teoriami etnologicznymi odpowiedniości, istnieje istnieją (choć możliwość nie przyjęcia wspólnych założeń o c h a r a k t e r z e rzeczywistości naszego pozna­ n i a . M o ż e m y m . i n . p r z y j ą ć , żo i p o z n a n i e i k u l t u r a mają cha­ r a k t e r s y s t e m o w y , m o ż e m y przyjąć, że t o co najważniejsze jest u k r y t e , а więc prawidłowości s z u k a się n a p o z i o m i e n i e zawsze p r o w a d z i do e k o n o m i i wysiłku. D l a t e g o też n i e dręczę walnego. się s p r a w ą p o l a r y z a c j i p o g l ą d ó w w t a k m a ł y m , j a k p i s z e słusznie p o z y c j i f a k t u w b a d a n i u n a u k o w y m , neutralności f a k t u , n e u t r a l ­ Redakcja, środowisku 78 czy przedstawiono n a m jakąś nową zaczynają ności t e o r i i , r e l a c j i m i ę d z y etnografów. A l a wracając d o rzeczy — c z y obecnie p r z e ż y w a m y konfrontacji, Spory moment propozycję? się natomiast już przy nieobserwookreśleniu f a k t e m a teorią i wreszcie t e r i u m p r a w d y . A l e są t o s p o r y dzielące n i e t y l k o — kry­ etnografię, ale i całą naukę. T y m s a m y m d a j e n a m t o p o c z u o i e , że d z i e l i m y �l o s c a ł e j n a u k i i n a s z e k ł o p o t y ( i n a s z e o s i ą g n i ę c i a ) n i e są t y l k o t e o r i a m i n i e są d l a пае w d n i u d z i s i e j s z y m j e s z c z e z u p e ł n i e j a s n e . naszymi I kłopotami. Czy jednak wobec w s p o m n i a n y c h pluralizmów, relatywiz- t o s t a n o w i też k o l e j n y p r o b l e m b a d a w c z y , dla m ó w , różnic s t a n o w i s k f i l o z o f i c z n y c h etc. m o ż e m y przyjąć ogólną definicję e t n o g r a f i i ( l o g i i ) . N i e z a l e ż n i e o d d e f i n i c j i operacyjnych całej W nauki charakterystyczny współczesnej. t e j nieco obszernej wypowiedzi pominęłam wiele spraw, k t ó r e d l a p r o f i l u c z a s o p i s m a „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " są z n a c z n i e k a ż d y z n a s p o s i a d a taką ogólną definicję — j e s t o n a d r o g o w s k a ­ ważniejsze zem p y t a n i a , z g o d n i e z zasadą w s z e l k i c h przesłuchań, zostały umiesz­ naszych poczynań. D l a m n i e osobiście, poza wspomnianą od wspomnianych i może dlatego dotyczące ich d y r e k t y w ą b a d a n i a „ t e g o co d z i e l i i ł ą c z y " p r z y d a t n ą j e s t defi­ czone przez Redakcję n a końcu. Jest t o s p r a w a s z t u k i l u d o w e j , nicja, stosunku że etnografia (logia) jest t o n a u k a ogólna o kulturze, teorii kultury do t e o r i i s z t u k i , badań procesu twór­ która w s y s t e m i e n a u k pełni rolę analogiczną d o t e j j a k ą w n a u ­ czego, kach medycznych Sądzę j e d n a k , że musiałabym pełni i n t e r n a . W s w o i c h szczegółowych bada­ zmienności sztuki ludowej w świecie wypowiedzieć współczesnym. się n a t e n t e m a t n i a c h e t n o g r a f i a z a j m u j e się treściami k u l t u r o w y m i w y r a ż a n y m i odrębnie i o b s z e r n i e j . M o ż e d l a t e g o , że sądzę, że k ł o p o t y w t y m w przedmiocie różnych f o r m a c h przez różne u g r u p o w a n i a l u d z i w epokach. Analizując owe p r z y p a d k i etnografia się r ó ż n y m i t e o r i a m i , t y m s a m y m różnymi jednostkami instytucja, etc). ( l o g i a ) posługuje różnymi językami, i w t y m taksonomicznymi znaczenie różnych Relacje (wybór między kulturowy, wspomnianymi są p o w a ż n i e j s z e o d t y c h , o k t ó r y c h p i s a ł a m przed chwilą. P l u r a l i z m p o g l ą d ó w n a sztukę ludową w y d a w a ł m i się bowiem bardziej interesujący w okresie międzywojennym obecnie i n i e potrafię jeszcze odpowiedzieć n a p y t a n i e — niż dla­ czego ? prof, dr hab. Zbigniew Jasiewicz kierownik Katedry 1. O n a z w a c h kresie decyduje działalność Etnografii U A M dyscyplin naukowych, ich przedmiocie tradycja n a u k i i kraju, rzeczywista dyscypliny przejmowanie i rozwiązań działalność dyscyplin zaproponowanych gdzie i za­ współczesna Wydaje samych — g r u p y l u d z i zajmujących się tą dziedziną. pokrewnych, d l a uniknięcia d e z o r i e n t a c j i w p r o w a d z e n i e indziej p l i n y , obejmującej oraz dążenia do ukształtowania d y s c y p l i n y w k i e r u n k u u z n a n y m właściwy. i w p r z e d m i o c i e , w c z ę ś c i n a t o m i a s t są z w i ą z a n e z d z i a ł a n i a m i n a s m i się, że nasze p o l s k i e p e r y p e t i e z za nazwą wego, natrafia n a przeszkody i p r z e d m i o t e m u p r a w i a n e j p r z e z n a s n a u k i są d o b r y m p r z y k ł a d e m z atrakcyjności tak dającego różnorakich, w y m i e n i o n y c h Występuje kilka nazw i i n n y c h jeszcze, oddziaływań. nauki przy czym dwa terminy, od d a w n a u t r w a l o n e : e t n o g r a f i a i e t n o l o g i a , u ż y w a n e są w znaczeniach. R o z u m i e m y różnych je j a k o n a z w y „pełnej n a u k i " i wówczas j e d e n t e r m i n wyłącza d r u g i l u b też określamy n i m i e t a p y nia naukowego zacji), i w minów pozna­ (etap opisu i analizy; etap porównania i generali- tym w y p a d k u s t a j e m y p r z e d trudnością, k t ó r y z ter­ uznać jako obowiązujący dla dyscypliny. Pojawił się w archeologii popularność demonstrujemy lekceważenie założenia teoretyczne l u b też dla teorii. Przedmiotem naszych na jeden dane lansować w ramach jest najczęściej zjawisk grupa opis i kulturowych środowiskowa kalna, regionalna, charakterystyka w ramach czy grup głównie rzadziej tradycyjnych społecznych społeczno-zawodowa, etniczna), badań (rodzina, społeczność porównawcze lo­ badania jednej do np. mała strony niespecjaamato­ naukowych dyscyplin. Warto, zdecydowawszy jednali „etnologia", świadomość, są c z y n n o ś c i a m i M a ł o i s t o t n e są d l a m n i e o b a w y odkrywanie europej­ celem z i termin ten że wstępnymi działania i źródłami etnologii. małomiasteczkowych Realizowanym „archeografii" wynika posia­ Brak prac w y k o p a l i s k o w y c h przez i upowszechniać „etnograficzne" logii-—etnografii. i miejskich, nie tylko polskich i poziomu termin, chyba b a d a ń j e s t n i e t y l k o k u l t u r a społeczności w i e j s k i c h ale również skich, ale także pozaeuropejskich. kulturotwórcze. „socjografia" w ramach wyspecjalizowanych się auto­ źródło m . i n . opisu i kolekcjonerstwa, walory wyodrębnionego terminu z tradycyjnej działalności, biorąc rów) a z d r u g i e j z i n t e g r a c j i o b y d w u rodzajów p r a c i różne poważno listów (zakaz prowadzenia z n i m nowe perspektywy. Prowadzimy przyjmujemy wynikające dyscy­ poznania nauko­ z ograniczenia możliwości działania w t y c h zakresach spokojnie kierunkach, rodzajów etnograficznego zresztą zresztą również t e r m i n n o w y : a n t r o p o l o g i a k u l t u r o w a i związane b a d a n i a w bardzo różnych obydwa konieczne poziomy n o m i i ' t y c h dwóch Korzystne jednej nazwy dawnych Praktyka nowych i również tematów o zanik przedmiotu badawcza w powroty zainteresowania, obrębie z nowymi wydaje etno­ dyscypliny, pytaniami się p o t w i e r d z a ć m ó j o p t y m i z m . W t r a k c i e prac własnych, n a t e r e n a c h zachodniej P o l s k i a więc w z n a c z n y m s t o p n i u z m o d e r n i z o w a n y c h , n i g d y n i e m i a ł e m p o c z u c i a , że z a b r a k n i e t e m a t ó w d l a e t n o g r a f a . poszerzyć nieco i zmodyfikować pojęcie kultury Wystarczy tradycyjnej, międzykulturowe, jeszcze rzadziej próba u s t a l e n i a p r a w czy zasad wskazując n a trwałość s p o n t a n i c z n y c h zachowań n a w s z y s t k i c h rządzących poziomach ogólności wynikać kulturą. Są i w różny to także sposób z nagromadzonych założone, są w zresztą oparciu o prawa o różnym odkrywane; mają stopniu one materiałów e m p i r y c z n y c h material empiryczny albo nauk zakresu pokrewnych, dyscypliny, z którymi podlegamy łatwo współpracujemy. fascynacji daleko w t y l e za i n n y m i d y s c y p l i n a m i społecznymi w zatrudnionych Powstają obawy, zwartości oraz siły auto­ Pozostaliśmy liczby i też sprawdzane. Stosunkowo mało u w a g i przywiązujemy do wypracowania nomicznego albo zakresie instytucjonalnej. czy d y s c y p l i n a nasza p o t r a f i zachować swoją rozwoju pliny inne nauki. Wewnątrz koniec źródła w wujemy raczej współpraca z jakimi boryka samej dyecypliny, niedostatek do naukami uporządkowane. działań premiuje W d e l i m i t a c j i , obser­ interdyscyplinarnych, jednakże etnologii refleksji n a d własnymi p r o b l e m a m i : i zakresem dyscypliny polskiej badań, porządkowania występuje dyskusji nad pojęć (nie m a i w naszym z n a ć m a ł a l i c z e b n o ś ć k a d r y i słabość i n s t y t u c j o n a l n a e t n o l o g i i — zadawane ale również w w dyscy­ słowników), d o s k o n a l e n i a m e t o d , studiów n a d teorią. D a j e o sobie środowiska się e t n o g r a f i a , skłonność między wewnętrznie „Czy dla w i e l u prac, m . i n . słownikowych t r z e b n e są z e s p o ł y . W nie bierze charakterze Poważniej prowa­ otnografii" ? Trudności, swe styki badań otoczeniu powstają raz p o r a z nastroje katastroficzne, są n i e t y l k o p y t a n i a „ C z y k r y z y s e t n o g r a f i i " ? interesujące z w i ą z a n e z z a c i e r a n i e m się g r a n i c n a s z e j w tej c h w i l i w nauce t e n d e n c j i d o przesadnej przedmiotem przez na w s t o s u n k u d o d y s c y p l i n sąsiednich. Co p r a w d a n i e m a k s z t a ł c i się l u b n i e j e s t j u ż j e d y n i e dzonych i syjne, a b y uwierzyć w trwałość p r z e d m i o t u e t n o l o g i i . traktuję o b a w y tożsamość a n a w e t c z y ją k i e d y k o l w i e k posiadała, c z y n i e p r z e ­ „aspektem" cywilizacyjnego t r a d y c j i z innowacją oraz t e g o co s p o n t a n i c z n e z t y m co r e f l e k ­ części jej mają dziejach wiście czy bibliograficznych po­ formułowaniu celów i z a k r e s u dyscypliny się n a j c z ę ś c i e j p o d u w a g ę k i e r u n k ó w i g r a n i c r z e c z y ­ przeprowadzonych prac ( n i e m a zresztą analiz na ten t e m a t ) l e c z w y b i e r a się b a d a n i a s z c z e g ó ł o w e l u b c e l e i z a k r e s p o 79 �