https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/da4263a3df02b33fca326173ee6fed2a.pdf 7d9010161160cab4c470687038a853b1 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6413 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2007 Subject The topic of the resource Leiris, Michel (1901-1990) Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5986 Title A name given to the resource Lustro tauromachii (wybrane fragmenty)/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2007 t.61 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2007 t.61 z.3-4 ; s.172-173 Creator An entity primarily responsible for making the resource Leiris, Michel Ochab, Maryna (tł.) Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Type The nature or genre of the resource czas. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text M I C H E L LEI RI S śne falowanie tłumu; podział areny na dwie części, nie­ równo skąpane w słonecznym blasku: stronę „cienia” i stronę „słońca”. Ale równolegle do tego pojęcia pięk­ na niejednolitego, niby napięta do granic wytrzymało­ ści nić czy stygnąca lawa, wolno dopatrzyć się w walce byków jedności przeciwieństw, figury wyraźnie odręb­ nej od zwykłego połączenia kontrastów. Lustro tauromachii Wybrane fragmenty *** W ięc: matador wyprostowany, stopy idealnie zestawione, przykute do ziemi strachem, że upadnie na oczach publiczności, a zarazem ściskającymi łydkę paskami, które maskuje pończocha w kolorze różowych wymiocin i błyszczące pantofle. Sztywność stojącego samotnie mężczyzny, sztywność szpady. Z wolna rozkładana muleta zakrywa swą po­ wieką zbyt oczywistą łodygę, chimeryczną strugę biją­ cą ze stalowej źrenicy. Matador: Damokles, który ze szpadą w ręku wziął swój los za rogi. *** Tak jak Boga - według Mikołaja z Kuzy zbieżność przeciwieństw (tj. skrzyżowanie, przecięcie linii, rozwi­ dlenie torów, rozdroże lub teren niezabudowany, gdzie spotyka się każdy z każdym) - można było patafizycznie określić jako „punkt, w którym zero styka się z nie­ skończonością”, tak pewne szczególne węzły czy punk­ ty krytyczne wśród niezliczonych faktów, z których składa się nasz świat, można by geometrycznie przed­ stawić jako miejsca, gdzie czujemy, że przylegamy do świata i do samych siebie. W obecnym stanie rzeczy (odznaczającym się wy­ jątkowym wprost niedostatkiem wszystkiego, co ma związek ze świętem) instytucja taka jak corrida - któ­ ra pod wieloma względami rozwija się analogicznie do schematu tragedii antycznej - nabiera szczególnej wartości, wydaje się bowiem, że ona jedyna we współ­ czesnym świecie zachodnim potrafi odpowiedzieć na potrzeby, jakie, spodziewać by się można, powinien za­ spokajać każdy spektakl, zarówno w ramach realnego życia, jak i w umownych dekoracjach czy na nieza­ wodnym gruncie terenów ćwiczebnych. *** W tauromachicznym zwrocie, tak samo jak w spółkowaniu, jest wspinaczka ku pełni (szarża byka), po­ tem paroksyzm (byk wpada z impetem w kapę, muska­ jąc rogiem brzuch mężczyzny przykutego stopami do *** Walka byków jest niewątpliwie gwałtowną grą kon­ trastów, analogiczną do tej, na której zasadza się pięk­ no romantyczne, zgodnie z najszerzej przyjętą jego kon­ cepcją. Szpetota koni z wyprutymi flakami i zlanego krwią byka (jakkolwiek jest to krew s z l a c h e t n a , krew zwierzęcia kastowego, którą można przeciwstawić nikczemnej krwi końskiej, tak jak w religiach prymi­ tywnych uznaje się krew ofiarną i krew miesięczną za radykalnie różne) kontrastuje z bogatymi strojami ak­ torów, wśród których mamy przeciwstawienie picadores (ciężko opancerzeni giermkowie z ich żałosnymi szka­ pami) i eleganckich mężczyzn, stojących na własnych nogach, przynajmniej gdy chodzi o matadores; temat walki człowieka ze zwierzęciem i przewagi inteligencji nad brutalną siłą; pojęcie wyjątkowo zdolnego osobni­ ka - w tym wypadku matadora - narażonego na kapry­ 172 Francis Bacon, Study for bullfight no. 1, 1969, kolekcja prywatna, Szwajcaria. Za: Bacon 1909-1992, Cercle d'Art, Paris 1994. �Michel Leins • LUSTRO TAUROMACHII. WYBRANE FRAGMENTY ziemi), wreszcie rozdzielenie obu aktorów, rozszczepie­ nie po intymnym kontakcie, upadek, rozdarcie. Jeśli byk odpowiada właściwie, a człowiek umie pracować, jeśli obaj zapuszczają się w ruchliwy labirynt serii po­ wiązanych z sobą zwrotów (w czasie której przeciwni­ cy rozłączają się tylko po to, by za chwilę znów się po­ łączyć, jakby owinięci jeden w drugiego), ogarnia nas upojenie, bardzo podobne do oszołomienia erotyczne­ go. Jak w akcie miłosnym przed ostatecznym kryzy­ sem, wstrzymujemy oddech w lęku, że to ustanie, w zachwyceniu, że to jednak trwa. Powtarzające się ruchy, tak samo jak w spółkowaniu, raz za razem po­ tęgują ekstazę: upajamy się z każdą chwilą coraz bar­ dziej, czując, że rozkosz wciąż rośnie, choć sekundę wcześniej wydawało nam się, że osiągnęliśmy szczyt. Jak przy prawdziwym zawrocie głowy - który może być udręką albo rozkoszą, jak w snach o lataniu - mamy poczucie z a g r o ż e n i a: ten ciąg prowokowanych i unikanych w ostatniej chwili wypadków nie może trwać bez końca... A przecież pesymistyczna prognoza nie sprawdza się: człowiek nadal żyje, a byk nadal krą­ ży wokół niego, nadal go owija. Nagle czar pryska: po tylu coraz bardziej rozdzierających pieszczotach part­ nerzy rozchodzą się, są sobie teraz obcy. I wtedy wybu­ cha owacja, która wieńczy całość niby ulga szczytowa­ nia; owację wolno tu określić jako „rozładowanie” zarówno w potocznym, jak i w najbardziej trywialnym sensie tego słowa: spadek potencjału nerwowego, po­ dobny do spadku gorączki, a zarazem wytrysk, w któ­ rym spermą są brawa. *** Corrida, niczym akt ofiarowania, dąży do paroksy­ zmu: zabicia byka; dopiero potem może przyjść ulga, jak po zawładnięciu przedmiotem pożądania w miłości czy po śmierci bohatera w tragedii. W wypadku aktu ofiarnego tym paroksyzmem czy maksymalnym napię­ ciem jest moment zabicia ofiary (zderzenie bóstwa z krwią), po nim następują ryty odprężenia: desakralizacja, odprawienie boga, który nie zagraża nam już bezpośrednio, gdyż dostał swoją dolę i może wrócić tam, skąd przyszedł. Wcześniej mógł nam zaszkodzić, ale teraz się udobruchał, aż do czasu, gdy zażąda nowej daniny. Wszystko zatem rozgrywa się w niebezpiecznej okolicy progu cienkiego jak ostrze brzytwy, w wąskiej strefie interferencji, w psychologicznym no man's land, stanowiącym domenę sacrum par excellence: na grani, gdzie wznosi się tabu (którego jedynym sensem jest za­ pobiec świętokradztwu, uniemożliwić profanację), na granicy, względem której rzeczy - tracąc nieukierunkowany, amorficzny charakter tego, co świeckie - po­ laryzują się na lewe i prawe. *** Wygnać śmierć albo ukryć ją za nie wiedzieć jaką architekturą o ponadczasowej doskonałości: takim starczym zajęciom oddaje się większość filozofów i macherów od religii. Wcielić śmierć w życie, sprawić, by stała się w jakiś sposób rozkoszna (jak gest torera, któ­ ry łagodnie wciąga byka w fałdy kapy czy mulety); na tym powinna polegać działalność budowniczych luster - mam na myśli tych wszystkich, których najpilniej­ szym celem jest komponowanie owych faktów wydają­ cych się miejscami, gdzie czujemy, że przylegamy do świata i do samych siebie, ponieważ dają nam one po­ czucie pełni, kryjącej w sobie własną mękę i własne pośmiewisko. Przełożyła Maryna Ochab * Fragmenty pochodzą z książki M. Leirisa Lustra tauromachii, Gdańsk, słowo/obraz terytoria, 1999. �