https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/0b26c7a1d10671b6b079c335584f2376.pdf 607a97a2e1439322bcee72a8aaf633c7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4358 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1978 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4056 Title A name given to the resource Recenzje/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1978 t.32 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1978 t.32 z.3-4; s.239-241 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text R E C E N Z J E R O M A N REINFUSS, Meblarstwo ludowe w Polsce. W y d . Zakład Narodowy i m . Ossolińskich, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 1977. Stron 300, i l u s t r a c j i 191 (w t y m 5 plansz barwnych), 39 tablic (każda zawiera schema­ tyczne, inwentaryzacyjne r y s u n k i w i e l u mebli), 4 mapy. Książka Reinfussa jest pierwszym syntetycznym opracowaniem polskich mebli l u d o w y c h . Sam autor w e wstępie napisał, że „powinna ona spełniać rolę p i e r ­ wszego i n f o r m a t o r a w rękach szerokich kół miłośników sztuki l u d o w e j , młodzieży studiującej etnografię, czy p r o ­ jektantów — meblarzy, którzy w meblarstwie l u d o w y m chcieliby szukać i n s p i r a c j i dla swych przyszłych opra­ cowań". Jest to deklaracja stanowczo zbyt skromna. To prawda, że książka napisana jest ogromnie jasno, p r o ­ sto i przejrzyście skonstruowana, t a k że każdy zaintere­ sowany przedmiotem czytelnik może z n i e j korzystać bez uprzedniego przygotowania etnograficznego — na p e w ­ no jednak nie można jej określać mianem p o p u l a r y z&cji naukowej. Dla mnie jest to najbardziej interesująca spośród dotychczas napisanych przez Reinfussa rozpraw poświę­ conych poszczególnym gałęziom twórczości ludowej w Polsce. A u t o r przedstawia wnioski będące w y n i k i e m ana­ lizy ogromnego materiału zebranego w ciągu trzydziestu k i l k u lat jego własnych badań terenowych i badań k i e ­ rowanych przez niego zespołów (głównie związanych z Pracownią Badania Polskiej Sztuki L u d o w e j I n s t y t u t u Sztuki P A N ) . Uwzględnia zbiory wszystkich polskich muzeów etnograficznych i porównawczo w i e l u muzeów europejskich. Podsumowuje w n i o s k i płynące z l e k t u ­ r y polskich i zagranicznych p u b l i k a c j i fachowych, a t a k ­ że (drukiem wydanych) dokumentów historycznych. Tak dogłębna znajomość przedmiotu pozwala mu zarówno zachować dystans do problemów kontrowersyjnych, jak budować harmonijną syntezę opartą na k o n k r e t n y c h faktach, setkach przykładów. D o d a t k o w y m plusem — w m o i m odczuciu bardzo istotnym — jest świetna znajomość tajników rzemiosła stolarskiego. Opisy k o n s t r u k c j i m e b l i są tak precyzyjne, że w y d a j e się, iż profesor umiałby sam je wykonać. W sumie otrzymaliśmy wyczerpujące kompendium wiedzy o naszych meblach ludowych a jednocześnie bar­ dzo interesujące s t u d i u m ważnej dziedziny plastycznej k u l t u r y ludowej. Na wstępie szkicuje Reinfuss zarys dziejów urządze­ nia wnętrz demów w i e j s k i c h w historycznym r o z w o j u : zajmuje się funkcją mebla w e wnętrzu, jego ewolucją, postępującą w r a z ze zmianami społecznych i historycz­ nych warunków życia na wsi. Przypomina najważniej­ sze czynniki jakie kształtowały chłopskie gusty este­ tyczne. W rozdziale d r u g i m przedstawione jest środowisko stolarzy, obejmujące mistrzów warsztatów związanych z t r a d y c j a m i cechowymi, w i e j s k i c h rzemieślników za­ wodowych i wreszcie samouków, czy wprost gospoda­ rzy wykonujących najprostsze sprzęty na własny użytek. Rozdział trzeci poświęcony jest technikom k o n s t r u ­ owania i zdobienia mebli, a czwarty, najobszerniejszy — analizie poszczególnych rodzajów sprzętów. Stosując p o ­ dział rzeczowy materiału omawia autor kolejno meble służące do spania, do siedzenia, stoły, półki, skrzynie i k u f r y , szafy i kredensy, sprzęty służące do oświetla­ nia, zegary, meble dla dzieci. T a k i układ kompozycyjny pozwala czytelnikom zain­ teresowanym problemami szczegółowymi korzystać z książki niemal na zasadzie encyklopedii, przede wszyst­ k i m jednak służy przekonującemu r o z w i j a n i u tezy n a j ­ bardziej w m o i m odczuciu istotnej: „nie ulega wątpli­ wości że obok u b i o r u , który w k u l t u r z e l u d o w e j jest czymś w rodzaju l e g i t y m a c j i społecznej... urządzenie wnętrza jest d r u g i m z k o l e i składnikiem k u l t u r y , nie­ zwykle wrażliwie reagującym na wszelkie różnice w y n i ­ kające ze stanu majątkowego, przynależności społecznej, nastawienia ideologicznego czy osobistych zainteresowań względnie gustów mieszkańców. Urządzenie mieszkania jest t y m elementem, który w sposób najbardziej bez­ pośredni wyraża potrzeby, pragnienia i możliwości czło­ wieka". Wywód, j a k i autor przeprowadza na przykładzie h i ­ storii urządzenia chat i dziejów poszczególnych mebli może stanowić podstawę rozważań o zakresie znacznie szerszym niż skromnie sugeruje tytuł książki. Myślę, że badacze wszystkich niema] gałęzi polskiej sztuki l u d o ­ w e j mogą w „Meblarstwie" znaleźć interesujący ma­ teriał porównawczy, czy uzupełniający dla swych po­ szukiwań. Obraz t r a d y c y j n e j w s i polskiej widziany od stromy wnętrza chałup ukazuje ich mieszkańców jako społecz­ ność mocno rozwarstwioną i złożoną. Była ona w p r a w ­ dzie izolowana od głównego n u r t u k u l t u r y n a r o d o w e j — ale izolację tę dzieliła w pewnej mierze z niższymi w a r ­ s t w a m i szlacheckimi i mieszczańskimi, nie było to też zupełne odcięcie od wpływów „z góry". Reinfus w bar­ dzo interesujący sposób pokazuje na przykładach zja­ wisko przejmowania i przekształcania wzorców, ich „opa­ danie" w dół k u najbiedniejszym w a r s t w o m społeczeń­ stwa. Tezę o tendencji u k i e r u n k o w a n e j przeciwnie zda­ niem jego trudno udowodnić. Przykłady wzorowania się na meblu l u d o w y m przez stolarzy cechowych, j a k i e zna­ lazła Maszkowska, nie są przekonujące. Jednocześnie wskazuje autor na przynależność polskiego meblarstwa ludowego do kręgu mebli ludowych środkowej i pół­ nocnej Europy. Dzięki w z a j e m n y m k o n t a k t o m rzemie­ ślników cechowych i ich zamiłowaniu do t r a d y c j i cechy wspólne m e b l i rysują się chyba mocniej niż odmienności narodowe czy regionalne. Przynależność naszych mebli ludowych do „wielkiej r o d z i n y " i możliwość czerpania wzorów z różnych źró­ deł pokazuje autor m i n . na przykładzie mebli k u r p i o w ­ skich, polemizując z tezą Olędzkiej o ich bezpośredniej zależności od f o r m sprzętów rozpowszechnionych na Mazurach. Czyni to także analizując genezę k o n s t r u k c j i i zdobienia poszczególnych mebli. Np. niektóre f o r m y stołów, szaf narożnych i zydli, czy skrzynie sarkofagowa rozpowszechnione w w i e l u krajach europejskich, dadzą się wywieść bezpośrednio z gotyku, skrzynie malowane przekazują przede w s z y s t k i m dziedzictwo renesansu, któ­ re najsilniej zaciążyło na formach i zdobieniu naszych mebli ludowych (także łóżek, stołów, półek). Powiąza­ nie polskich t r a d y c j i meblarskich z meblarstwem l u d o ­ w y m krajów ościennych, podobnie jak t r a k t o w a n i e przez �ludowych stolarzy polskich mebli stylowych jako wzor­ ców — nie negują zdaniem autora ich oryginalnych wartości plastycznych, co w y k a z u j e w i e l o k r o t n i e przy okazji analizy poszczególnych typów m e b l i Czynnikiem decydującym jest t u sposób i stopień przekształcenia wzoru i dostosowania go do potrzeb i możliwości w i e j ­ skich odbiorców, a także umiejętności rzemieślniczych twórców. Nie można jednak — na co wskazuje Rerinfuss polemizując z G r a b o w s k i m — szukać zasadniczych w a r ­ tości artystycznych naszych mebli ludowych i dowo­ dzić ich rdzennej polskości na zasadzie znalezienia np. niespotykanych gdzie indziej motywów zdobniczych. G r a ­ bowski wskazuje na oryginalność skrzyń m a l o w a n y c h z pogranicza ziem: kieleckiej, lubelskiej i rzeszowskiej, których m a l a t u r y nie m a j ą analogii. Rakifuss natomiast zwraca uwagę na fakt, iż istnieją — i nie t y l k o w P o l ­ sce — podobne grupy sprzętów w y t w a r z a n y c h w t r a d y ­ cyjnych i izolowanych regionach. Nie można więc tego rodzaju odrębności uważać za cechę narodową, a n i w y ­ jątkową. Zagadnienie szczegółowej regionalizacji m e b l i l u d o ­ w y c h nie w y d a j e się w świetle przedstawionego przez autora materiału sprawą dla charakterystyki tej gałęzi sztuki l u d o w e j najważniejszą. A l i t o r podkreślał w i e l o ­ krotnie, że różnice w urządzeniu wnętrz chałup w y n i k a ­ Krata 240 ły przede wszystkim z gospodarczych i społecznych warunków życia. Znaczenie miały t u przede w s z y s t k i m stopień zamożności (a więc obciążenie pańszczyzną, nie wszędzie równie ciężkie), tradycyjność gospodarki, względnie wpływ miasta w regionach szybciej i n d u strializowanych, a także — zwłaszcza na Śląsku i w Wielkopolsce — wpływ k u l t u r sąsiednich narodów. N a j ­ większe zróżnicowanie występuje w zdobieniu mebli. Szczególnie w okresie gdy wpływ m e b l i s t y l o w y c h był już n i e w i e l k i , zasięg występowania określonych typów, np. k o m p o z y c j i k w i e t n y c h malowanych na skrzyniach, pokrywał się z w y k l e z granicami zasięgu produkujących je warsztatów. Książka wydana jest jak n a nasze możliwości t y p o ­ graficzne starannie. Ilustracje są dobrze odbite. Szkoda t y l k o , że tak mało jest tablic b a r w n y c h . Zwracają u w a ­ gę doskonale opracowane przez Marię Czarnecką (pla­ styczkę od dwudziestu lat stale współpracującą z auto­ rem) r y s u n k i inwentaryzacyjne mebli do tablic. Znacznie za mały okazał się nakład <5 000 egz.) w stosunku do zainteresowania, jakie książka wzbudziła. Już w k i l k a d n i po ukazaniu się była t r u d n a do zdo­ bycia, a po k i l k u miesiącach stała się „białym k r u k i e m " . K u p o w a l i zaś „Meblarstwo" nie t y l k o ludzie związani z etnografią, co świadczy najlepiej zarówno o walorach polskiego mebla ludowego jak i jego opracowania. okienna, wyra. 90X78 cm., w y k . P. W i n i a r s k i , Błaziny, radomskie. I nagroda w konkursie (patrz. ss. 201—212). woj. �