https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/9c0da7c7ee8edb83871fc849a6fd2df5.pdf 8f2ded53c7b7cfca5e0ef4f08c93af56 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1887 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1985 Subject The topic of the resource Gajek, Józef (1907–1987) Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1750 Title A name given to the resource Zarys działalności naukowej i dydaktycznej prof.dra Józefa Gajka/ LUD 1985 t.69 Description An account of the resource LUD 1985 t.69, s.23-26 Creator An entity primarily responsible for making the resource Bazielich, Barbara Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Jubileusz prof. dra Józefa 23 Gajka Lud, t. 69, 1985 BARBARA BAZIELlCII Katedra Btnografi.i uniwersytetu Wrocławskiego ZARYS DZIALALNOSCI NAUKOWEJ I DYDAKTYCZNEJ PHOF. DR JOZEFA GAJKA Profesor Józef Gajek znany jest jako doświadczony i doskonały dydaktyk, wytrawny naukowiec oraz niespożytej energii organizator życia naukowego. Ktokolwiek jako uczeń miał okazję chociaż raz uczestniczyć w jego zajqciach akademickich przyzna, że angażował się w nie bez r€szty, rozbudzając horyzonty myśli słuchaczy, wciągając ich w dyskusję lub naprowadzając na drogę twórczych koncepcji i realizacji. Swoją osobowością wzbudzał u uczniów szacunek, czasami lęk, a nierzadko nClstrój pogody i humoru. Swoją drogę dydaktyczną i naukową rozpoczął po zakończeniu studiów w 1930 r., najpierw jako profesor polonista w Państwowym Gimnazjum we Lwowie i niemal równocześnie jako asystent Adama Fischera w Uniwersytecie Jana Kazimierza, gdzie również w niedługim czasie, tj. po 4 latach, uzyskał dyplom doktora nauk humanistycznych. Do wybuchu drugiej wojny światowej, po rezygnacji z nauczania \v gimnazjum, angażuje się do pracy Instytutu Bałtyckiego w Gdyni i Instytutu PomoI'zoznawczego w Toruniu, a w końcu przyjmuje funkcję dyrektora Instytutu Ziem Południowo-Wschodnich we Lwowie. Wtedy też zarysowują się kierunki jego zainteresowail badawczych, które z czasem poszerzał i pogłębiał, lecz nigdy z nich nie zrezygnował i które zapewne uzna{~ można za inspirację dalszych badawczych i naukowych jego poczynań. Zainteresowania te dotyczyły problemów etnicznych na pograniczu polsko-gdańskim, etnicznego oblicza Wielkiego Pomorza oraz strojów ludowych na tym obszarze, elementów bałtyckich i skandynawskich na obszarach Wielkiego Miasta Gdańska, co ostatecznie znalazło odbicie w publikacjach. Poza tym długotrwały pobyt na terenach Polski południowej i lat pracy na Pomorzu dostarczyły mu materiałów dla szerszych opracowań, z których wówczas na czoło wysunęły się: problemy etniczne i narodowościowe na Podolu (1937), zarys etnograficzny Podola obejmujący kulturę materialną (1939, 1947) oraz etnografia Kaszub. Z wcześniejszych opracowań na osobną uwagę zasługuje Kogut w wierzeniach ludowych (1934). �24 Jubileusz prof. dra Józefa Gajka Druga wojna światowa przerywa jednak tok dotychczasowych intensywnych prac badawczych i edytorskich, aczkolwiek prof. Gajek, pomimo podejmowania różnych dorywczych zajęć zapewniających byt i przetrwania, nie wyłącza się całkowicie z naukowych poczynań. Dowodem tego jest fakt, że już w 1945 r. haibilituje się. Także z chwilą oswobodzenia Lublina, podejmuje w 1944 r. zajęcia d~daktyczne na Katollckim Uniwersytecie Lubelskim, a w dwa lata później równitż zajęcia na Uniwersytecie Marii Curie Skłodowskiej, gdzie pozostaje do 1951 r. Od paru lat jest już wówczas profesorem nadzwyczajnym i spod swej naukowej opieki wypuszcza pierwszych magistrantów. Do nich należeli, nieżyjący już dzisiaj: Tadeusz Delimat, Janusz Optołowicz i Mirosława Jastrzr~bska oraz 13 innych osób, z których część później doktoryzował. OkH~s pobytu na Lubelszczyźnie znajduje wyraz w tematyce badawczej i wydawniczej. Z ważniejszych opracowań wymienić tutaj należy. budownictwo ludowe w wojewó.dztwie lubelskim, przemysł ludowy w województwie lubelskim i rzeszowskim oraz opracowanie dotyczące struktury etnicznej Łemków (1946). W 1951 r. prof. Gajek przenosi się na Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pomimo krótkiego tutaj pobytu, zdążył dopr~)wadzić do dyplomu magisterskiego paru studentów. Po dwu latach prof. Gajek prZ€nosi się do Wrocławia, gdzie osiada na stałe i przebywa do chwili obecnej. Tutaj obejmuje kierownictwo Katedry Etnografii Ogólnej i Słowian w Uniwersytecie im. Bolesława Bieruta i pełni kolejno funkcje prodziekana i dziekana na Wydziałe Filozoficzno-Historycznym. Z Uniwersytetem Wrocławskim związany był do 1967 r., poczem ciężar energii skierowuje na prace organizacyjne i wydawnicze Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, z którego łona wyrasta koncepcja "Polskiego Atłasu Etnograficznego", przekształconego z czasem w Zakład IHKM PAN, na czele którego staje nasz Jubilat. Jego zaangażowanie w sprawy i prace PTL, którego czlonkiem jest od 1926 r., datuje się jeszcze z czasów lubelskich, we Wrocławiu jednak nabrały pełnego rozmachu i systematyzowania podj~tych ]wncepcji. Na tym t12 rodzą się zainteresowania i opracowania dotyczące metodyki badaiJ, jak: metoda retrogresywna w etnografii polskiej, metodyka rnonograficznego opracowania strojów luowych jako sugestia realizacji zeszytów "ALlasu Polskich Strojów Lu1dowych", ankiety do badań roślin jadalnych i leczniczych o,raz liczne kwestionariusze do badań terenowych, np. nad hodowlą i rolnictwem, uprawami niektórych roślin, budownictwa, transportu i komunikacji łądbwej, nadto innych jeszcze wybranych zagadnień z zakf'esu kultury materialnej, społecznej i duchowej, np. przemysłu wiejskiego i małomiasteczkowego, zwyczajów, obrzędów i wierzel1. Do badań tych zapała i angażuje swoich :,1;udentów i magistrantów, �Jubileusz prof. dra Józefa Gajka 25 których liczba wzrasta do 44 osób, a od 1959 r. poszerza się o grupę doktorantów. Prowadzą je również, zgodnie z siatką "Polskiego Atlasu Etnograficznego" także różni inni baidacze z terenu całej Polski. Krąg zatem współpracowników znacznie się rozszerza i równocześnie zacieśnia więzy naukowych kontaktów, również z ośrodkami uniwersyteckimi i akademickimi różnych krajów europejskich. Należy przy tym zwrócić uwagę, że dużą pomocą we wspomnianych poczynaniach służyła zawsze żona Pana Profesora, dr Olga Gajikowa, pracująca również w Katedrze Etnografii i udzie lająca się energicZ'l1ie w PTL. Pomimo przejścia na emeryturę (1971 r.), prof. Gajek nadal otacza opieką młodych adeptów nauki i chętnie dJpomaga im w awansowaniu stopni naukowych. Swoje dydaktyczne i naukowe doświadczenia przejawiał nic tylko w zorganizowaniu katedry etnografii w Uniwersytecie Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie, czy opracowaniu skryptu z zakresu Socjologii ogólnej (Lublin 1946), ale na życzenie Minist(~rs1wa S2'Jkolnictwa Wyższego w 1951 r. sformułował także "Plan i program studiów z zakresu etnografii". Można zatem śmiało powiedzieć, zgodnie z opinią innych profesorów etnografii, że w swoim czasie walnie przyczynił się do rozbudowy studiów etnograficznych w Polsce. Równocześnie na pod!kreślenie zasługuje fakt, że wszyscy z jego 16 doktorantów związani są z działalnością naukową i zajmują liczące się na tym polu stanowiska. Świadczy to niezbicie o wielkim wpływie osobowości nauczyciela na swoich uczniów, a także o niemałej sile jego oddziaływania i włączania ich w krąg potrzeb i problemtyki, jakie stoje) przed etnografią. Swoim wychowankom pozostawiał przy tym żawsze dużą swobodę wyoopu tematyki i wykazywał zrozumienie dla ich pracy i wysiłku. Dzięki takiej postawie, poltrafił skupić przy sobie grupę stałych współpracowników oraz wykształcić swoich następców. Dostrzegając liczne potrzeby nauki, którą reprezentuje prof. Gajek dał tego wyraz w opracowaniu pt. Tezy dotyczące przedmiotu i celu etnogTaJii, a w ooniesieniu do Ziem Zachodnich i Północnych - artykuł pt. Na marginesie programu badań etnograficznych na Ziemiach Odzyskanych. W miarę jednak postępu prac w "Polskim Atlasie EtnografIcznym" i dzięki nagromadzeniu ogromnych materiałów terenowych, dających możliwość: mapowania i porównywania faktów, uwagę swą koncentruje następnie na problemach etnogenezy, przeprowadza studia nad etnograficzną regionalizacją Polski, nad etnograficznym zróżnicowaniem obszaru Polski, bada elementy kultury dawnych Prusów w kulturze ludowej Warmii i Mazur (1962). Równocześnie opracowuje mapy podkładowe i mapy poszczeg6lnych zjawisk kulturowych oraz publikuje artykuł pt. Znaczenie kartografii etnograficznej dla badait slawistycznych w .h.:ietle prac nad Polskim Atlasem Etnograficznym. Długa jest lista opracowań �26 Jub,ileusz prof. dra Józefa Gajka i publikacji autorS'twa prof. Gajka. W sumie jest ich około 120, nie licząc autorstwa lub współautorstwa map PAE. Pu'blikacje jego ukazaiy się w różnych wydawnictwach krajowych i zagranicznych. Z przedwojennych wymienić nał,eży: "Teatr Ludowy", "Wiadomości Literackie", "Wiek Nowy", "Głos Polski''''', "Goniec Nadwiślański", "Rohotńik", "Teka Pomorska", a następnie "Lud", "AnnaIes UMCS", "Zaranie Śląskie", "Przegląd Zachodni", "Przegląd Antropologiczny", "Prace i Materiały Etnograficzne", "Etnografia Polski", "Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego", "Nauka Polska", "Z polskich Studiów slawistycwych", "Polski Słownik Biograficzny", "Kwartalnik Historii Kultury Materialnej". Puhlikował takż·e za granicą, np. w niemieckim "Vortrage der Beó'liner I'agung", "Veroffentlichungen des Instituts fUr Deutsche Volksk'Jnde", w rosyjskich: "Kratkije Soobszczenija", słowackim "Slovensky N{)l'oJopis". Poza tym swoje przemyślenia i wyniki badań referował na zorganizowanych przez siebie w kraju naukowych zjazdach i sesjach oraz na międzynarodowych konferencjach i sympozjach: trzykrotnie w Mo<;kwie (1954, 1958, 1963). dwukrotnie w Sofii (1958, 1973) oraz w Pradze i Bratysławie (1956, 1973), w Berlinie (1955), w Belgradzie i Zagrzebiu (1958) oraz w Stokholmie (1972). Licząca się w świecie nauki pozycja Pana Profesora znajduje także wyraz w licznych jego osobistych kontaktach z naukowcami z różnych ośrodków w kraju i poza granicami. Dowodem uznania i szacunku dla jego osoby i pracy jest chociażby zgłoszony przez panią Kovacevicovą ze Słowackiej Akademii Nauk (SAV) referat oraz nadesłane listy i gratulacje z innych krajów. Od wielu lat prof. Gajek redaguje, a także jest lub był członkiem Komitetu Redakcyjnego różnych €tnograficznych edycji, przede wszystkim PTL, tj. Dziel wszystkich O. Kolberga "Prac i Materiałów Etn0graficznych", "Litera tury Ludowej", "Archiwum Etnograficzneg{)", "Ludu", "Prac Etnc::;raficznych", "Atlasu Polskich Strojów Ludowych", "Polskiego Atlasu Etnograficznego", "Etnografii' Połskiej", "Demosu", gdzie publikuje swoje prace, recenzje opracowania innych autorów oraz zamieszcza prz€dmowy i wstępy od redakcji. Ponadto jest członkiem Rady Naukowej IHKM, Rady Naukowej Komitetu Antropologicznego i Komitetu Slawistycznego PAN, członkiem Towarzystw Naukowych w Lublinie, Poznaniu, Wrocławiu, a także Commission Internationale des Arts et Traditions Populaires w Paryżu. Nie sposób w krótkiej wypowiedzi przedstawić pełny dOTohekJubilata. Na zakończenie można jedynie jego działalność scharakteryzować w paru płaszczyznach, a to jako: naukowca i teorety'ka, badacza terenowego, organiza:tora życia naukowego, dydakJtyka i wychowawcy, redaktora i wydawcy oraz społecznika. �