https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/f72f6869e54f19dc0176128ae3b6e05e.pdf 4a854945ad2d2678a79db1beca5c0461 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4931 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1966 Subject The topic of the resource sztuka ludowa sztuka nieprofesjonalna kicz Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4570 Title A name given to the resource Kicz - sztuka jarmarczna - sztuka ludowa/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1966 t.20 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1966 t.20 z.3-4; s.169-174 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Matriona (pochodzi względu n a j e j naiwność czy p e w n e g o jące dziwactwo. Taki jest właśnie rodzaju do niej jarmarczna żyje S. T o twórczość elementami jest zrąb przeszkadza dawniejszej. pewien sztuki części w oficjalnej, prawda, który ale n a z y w a n i a r z e c z y różnych w s w o j e j pisanej w z n a l e z i e n i u t a k i e g o m o d e l u s t r u k t u r y , który pasowałby przecież rozwijała się. wzbogacał się z dorobku sztuki elitarnej. mielibyśmy współczesnej n a m to w ukuwać z sztuki ludowej, pozytywnej ocenie — służy d o sztuka m i n u s , że t e n sposób tradycyjny, dlaczego zarzut p o d a d r e s e m nie po zawsze czerpanymi powodu jako odpadami ludowa Miała o n a s w ó j widzę Pojęcie „kicz" jest nieostre, wieloznaczne t u podnoszone przez duże ALEKSANDER JACKOWSKI wzrusza­ stosunek sympatyków k i c z u . Było 55 X 40,5 cm. 1965 r. Białystok cynfolia, 55 X 40,5 cm. 1965 r. Kulesza: II. 50. Obrazek na szkle, cynfolia, zza Вида). II. 51. Car Iwan, obraz na szkle, Nie tego i s t o c i e , stąd trudność do w s z y s t k i c h z j a w i s k . B e y l i n pięknie zarysował ginowany obraz i perspektywy okazują się nie wyima­ kiczu, ale propozycje wystarczające, gdy je jego skonfrontować z przykładami k o n k r e t n y m i . T a k więc kicz „akademicki" o p a r t y jest o skoro zastanej sztuki logicznie powielanie k o n w e n c j i . Jest o n j e d n a k wewnętrznie zorganizowany,, poszanowaniem praw odznaczać materiału i się m o ż e wysoką spójny, przy t y m sprawnością 169 �rzeźbie k u r o r t o w e j ( n p . Szczaw­ plastyków, s p o t k a m y w nica!) i na m u r a c h warszawskiego Barbakanu. Kicz dla „tandetny" ubogich. jest z kolei Masowym, jakby tanim, niechlujnie, cynicznie. M y l i pamiątkarstwem robionym pośpiesznie, się p r o f . R e i n f u s s . Ci ludzie w c a l e n i e z a c h w y c a j ą się własną produkcją. I c h o b c h o d z i z a r o b e k , a że w ś r ó d f o r m uznają j e d n e z a lepsze, d r u g i e za g o r s z e — t o n a t u r a l n e . Robią g u s t " — w s i , młodzieży, zabawek, broszek zieleni i różu zresztą d z i e c i . Stąd wyraźnie np. w „pod kolorystyce p r z e w a g a b a r w j a s k r a w y c h , zestawień i t d . Decyduje jednak zawsze k a l k u l a c j a , c h o d z i przecież n i e o sztukę, a o t o w a r , o masę t o w a r o w ą . T o a r t y s t a j e s t r o z r z u t n y , p r a c u j e miesiące n a d dziełem, za które d o s t a j e później z n i k o m y e k w i w a l e n t , k i c z u m u s i kalkulować, uwzględnić nawet producent t o czy warto dać pozłotkę, czy s t a r c z y ż ó ł t o b r ą z o w a f a r b a n a b a r a n i m runie. Jest to więc rzemieślnicza p r o d u k c j a t a n d e t y , której z a w s z e można znaleźć podobającego coś z a b a w n e g o nawet się n a m , a l e n i e m o ż e t o zmieniać o c e n y z j a w i s k a . I trochę n i e p r z y d a t n y w y d a j e termin wśród czy chałtura, proponowany przez ogólnej m i się t u Zimanda. Mówiąc o chałturze myślał b o w i e m o środowisku w ł a s n y m , o z n i ­ żaniu 0 się do pisarzach produkcji pośpiesznej puszczających pod i dobrze płatnej, pseudonimem powieści k r y m i n a l n e , o n a u k o w c a c h piszących l e w ą ręką felietony czy r e c e n z j e , o k o m p o z y t o r a c h t y l k o d l a z a r o b k u t w o r z ą ­ c y c h o p r a w ę muzyczną słuchowiska, f i l m u . Chałtura więc wykonywania w moim odczuciu zniżaniem się d o r z e c z y , u w a ż a n y c h z a gorsze, k t ó r e się trochę robiąc m o ż l i w i e s z y b k o jednak 52 chałturzystą kompozytor 53 И. 52, 53. Klasztor na Jasnej Górze oraz Ukrzyżowanie, oleodruk, tektura mat, posypana „pozłotką", całość przy­ kryta szklanym walcem, wys. 10 cm. Produkował w 1963 r. warsztat Bronisława Germana, Kraków. grafik zawodowy piosenek użytkowy. i ceniąc się d r o g o . czy Nie też tanecznej, chałturzystą W normalnych warunkach (tzn. w modelu odniesienia) wartość żadna. Wartość tekstu dzieła, w informacyjna informacyjna n i e tkwiąc w tego zależy układów dzieła jednak będzie od kon­ n i m immanentnie. Toteż każde pamiątkarstwo ciążące gdyś odczuwane jako „kiczopodobne" t o m n y m (czy też o d b i o r c y z i n n e g o może kręgu dawać po­ kulturowego) jakąś sumę i n f o r m a c j i . o plastyku niezgodności lub gipsu funkcji zamiast z formą, marmuru o stosowaniu czy porcelany, jest które wynika kiczem, kolei marczna sumę wydaje sztuka jar­ o aspiracjach (figurki t a m r z e c z y , k t ó r e należą w wyrosłe z i cukru, związane bukiety z z o odbiorcy wiejskim, który, ności w e w n ę t r z n e j . m i a s t o i środki propagandy bach wnętrza, zdobienia tensywnego przecież zaspokaja istocie do dawną bibułki a r t y s t y c z n e j . Są też i p r z e d m i o t y zachował „artystyczny"' nazywamy kiczowata este­ t y c z n y c h , k t ó r e s p o t y k a się n a j a r m a r k a c h czy o d p u s t a c h . Spotkamy nie kicz że wytworów których i s t o t n e są d w i e : t u umownie stąd, o k i c z u j a r m a r c z n y m . Pojęciem określam ludową, t y c h rozważań są r z e c z y złe, się, że piętno k i c z u , ozdobie. Z k u l t u r y , o natrętnym p o w i e l a n i u stereotypów, o n i e s p ó j ­ K i c z „ p a m i ą t k a r s k i " d z i e l i się z k o l e i n a r ó ż n e g r u p y ; jest n y c h za n i e p o t r z e b n e , służących p r z e w a ż n i e t y l k o w ą t p l i ­ wej 0 k a r y k a t u r z e w z o r c ó w przejętych z i n n e g o czasu i kręgu dla nie producent się s a m a i d e a t w o r z e n i a p r z e d m i o t ó w p r z e z nas uważa­ ludowej, K i c z „ p a m i ą t k a r s k i " j e s t czymś zgoła i n n y m . T u można mówić nad wyrobami, ^pamiątkarstwem", szczególnych s y t u a c j a c h , n p . z a n i k u w s z e l k i c h i n n y c h śladów k u l t u r y d a n e g o o k r e s u i społeczności, dzieło n i e ­ jest k i c z u , t a n d e t y . O n n a p r a w d ę p r z e w a ż n i e l e p i e j n i e może Nie k u l t u r o w y m pełnym, gdzie łatwo o s t w i e r d z e n i e już nie 1 nie umie! lepsze i n a w e t b. dobre. A l e w y d a j e rzemiosła. lekceważy, N i e jest felietonista, muzyki jest jest pewne model o wartości itp.), dawną nawyki sztuki i wizualnej. Myślę moda o myślą sztukę potrzeby, narzucanej przystrajania, k o l o r u (chyba tradycją produkowane z odrzucając sztuki jej przez o potrze­ potrzebie i n ­ n a „pikasy" wiąże się sprawnie, z t y m u p o d o b a n i e m d o o s t r y c h b a r w n y c h zestawień p l u s p r z y z a c h o w a n i u m i n i u m niezbędnych r e g u ł t z w . s m a k u , a s p i r a c j e d o m o d y m i e j s k i e j , nowoczesności). W z o r o w a n i e 1 kicz „tandetny". Artystyczny — robiony poprawności w y k o n a n i a , rzemiosła. M o ż e d a w a ć pewne wzruszenia, pieski, laleczki z np. sentymentalne, buziami słodkich rzewne dzieci), potrzebę czesności (dl. 63), b o i s t n i e j e przecież sztuce banału, awangardowej, „sposobu", zawodowych. 170 sprowadzający kicz Spotykamy produkowany go w (kotki, estełyczno- -seksualne (np. i m p o r t o w a n e z N R D f i g u r k i — 11. 62), m o ż e zaspokajać odbiorcy porcelanowe eleganckiej nowo­ się na „mieście" jest porcelanowe czy z brązu, p r z y c i s k i , o b r a z y ulega korektom, ale żerujący na w czasie. S p o t y k a m y nową prawdę do a częściowo Cepelii, w plastyków sklepach opóźnione. Kultura n a ścianach, k i l i m y , mieszczański s a l o n i k s p r z e d pół w i e k u . T e n ideał kicz przez oczywiście w n ę t r z a , d o której się a s p i r u j e , t o w y s o k i połysk, f i g u r k i wsi i miast, w j e s t przecież starcza zawsze istotnym których ogromna. przedmioty z opóźnieniem go w ś r ó d ludności w s i , m i a s t e c z e k liczba przybyszów ze Otóż s z t u k a j a r m a r c z n a do­ pożądane, a niedostępne w inny �Sposób (gdyż i c h n i e m a l u b kosztują drogo). Uzupełnia lukę istniejącą w sklepach między pytem. I s t n i e j e , p o n i e w a ż j e s t określone podażą zbyt a po­ ideale W zapotrzebowanie, a jest po prostu nieudolnym, tej to kategorii spotykamy rzeczy interesujące, i w których d o s t r z e g a m y p o z a g o r z e j c z y l e p i e j p o w i e l o n y m handlu spółdzielczego. Częściowo jest s t e r e o t y p e m rąbek własnej t w a r z y a u t o r a , c z a s e m — j a k producentów, częściowo jest w państwowego winą wynikiem istniejącej szechniania Co dać w i handlu, kultury. miejsce jednych świętych sytuacji na naszym Czym nasycić oleodruku? innymi rynku istniejące Łatwo świętymi, obiegu 'kopią, rzeczy może w być którego n i e zaspokajają to sprzedawane miał tępym malowidłem. potrzeby? zastąpić ale j a k upow­ portrety wyrugować twórczości tzW. n a i w n y c h — projekcję ioh psychiki, i c h odrębnego świata. W twórczości „ n a i w n y c h " w y s t ę p u ­ ją zakłócenia,, k t ó r e o d b i e r a m y j a k o c i e k a w e , dające n a m jakieś przeżycia. Tak jest z Nikiforem, Zagajewskim, L a d ą , R y b k o w s k i m , Buczyńskim i i n . I c h w i z j a jest i n ­ mieć n e g o g a t u n k u niż środki, k t ó r y m i dysponują. subskrybcje dzieł s t e r e o t y p ó w w y n i k ł o w i c h twórczości n a s k u t e k d o m i n u ­ sztuki zaspokajają m i n i m a l n y p r o c e n t p o t r z e b , p r z y czym jącej p o t r z e b y w y p o w i e d z i je na rzecz m a r t w e j n a t u r y sens? do Proponowane omawianego Toteż t r u d n o niem cieszy i czy t o właśnie m a reprodukcje środowiska czy praktycznie się d z i w i ć , ż e w c i ą ż się „ d r u g i o b i e g nie dużym sztuki" dochodzą. zainteresowa­ — jarmark, bazar, Istnieje płótnie, potrzeba papierze, obrazów, maluje na Rafael i Leonardo, C o u r b e t i W i e r u s z - K o w a i s k i , C a n o v a i Cza- obrazki, kopie oryginały. Wszędzie i zawsze je przeważnie t a k s a m o ujęte. „ D o s t a w c a m i " i c h b y l i nie Tematy się same, chórski, d e w o c y j n e tkaninie. więc te przecież o s o b i s t e j , namiętnej, reprodukcje wykonują T o t e ż j e s t t o s z t u k a w której o d c z u w a m y e m o c j e , i odrębne p e r s p e k t y w y lub b a r d z i e j s p r a w n i a m a t o r z y , w y r a n ż e r o w a n i ale mniej plastycy, istotne w warstwę nich Są też i twory,, kiczowate, a mimo obojętnie, wnoszą Istnieją konwencjonalną są wciąż z n a c z n e , niektórzy m a l a r z e obsługują zbyt całe p o ­ właśnie czy k i c z u n i e r a z się w y w o d z ą wych ( n p . n a B r a c k i e j w Produkcja i jest akademickiej sprzedając u r a m i a r z y n a s t o i s k a c h , w s k l e p a c h k o m i s o ­ Warszawie). obsesje twórcy. Środowisko, t r a d y c j a — kiczopodobne, t o , co przebija przez kiczowato-drohnoniieszczań- s k i e j k o n w e n c j i . N i e są t o w i ę c k i c z e , m i m o i ż z t r a d y c j i — bo je szczerej, n a s k u t e k w y r a ź n e j d o m i n a n t y treści, które chcą w y r a z i ć . sprawiają, że dzieła t e mają p e w n e c e c h y odpust. Zakłócenie i (np. które t o n i e możemy bowiem bowiem Zagajewski). odczuwamy jakąś nutę przypadki, kiedy jako wyraźnie przejść obok osobistą, kicz kompromituje tematykę, a l e poza t y m w n o s i w sposób j e g o r o z w i ą z a n i a nich szczerą. jakiś m o m e n t n o w y , temat świeży, w i a t y (np. w N o w y m T a r g u — r o d z i n a M a j ó w ) . Są o b r a z y a u t e n t y c z n y . P o p r z e z n a i w n e , osobiste z o b a c z e n i e t e m a t u , olejne n a płótnie, w r a m a c h s p r z e d a w a n e nawet z a 50 i 80 z ł o ­ tych! Z m i n i m a l n y m z a r o b k i e m , za t o m a s o w o . niesieniu do nich określenie „kicz" często W od­ wydaje się swym Istnieje w więc określonym interesujące, I I . 54. Ptaki i zwierzęta poruszające nej wodą, Łowicz, 1965 r. się w kuli wypełnio­ groteskowości czy temat, wnosi w nieświadomej niego nowe war­ tości. n a j t r a f n i e j s z e . J e s t t o k i c z , w k t ó r y m następuje z a k ł ó c e ­ nie między ideą o b r a z u a realizacją, k i c z , k t ó r y w nie pozbawione k a r y k a t u r y , odświeża sfera dzieł kontekście a nawet kiczopodofonych, kulturowym inspirujące. mogą które Okazać T u powołam się się n a p i e r w s z e z b r z e g u d w a p r z y k ł a d y : H a s i o r a ( i i 67) i L i c h tensteina (al. 68), którzy w kiczu — jeden w jarmarcz­ n y m , d r u g i w c o m i c s i e — znaleźli źródło n o w y c h r o z w i ą ­ zań twórczych. Oczywiście postawa taka nie świadczy o o b i e k t y w n e j wartości d o d a t n i e j dzieł, k t ó r e służyły t u z a w z ó r inspirujący. K i c z m o ż e być p u n k t e m wyjścia n a t a k i e j s a m e j z a s a d z i e j a k każda i n n a i n s p i r a c j a , d o z n a n i e , wpływ — i sam fakt Lichtenstekia Świadczy nie nobilitacji oznacza j e d n a k o t y m , że w szukiwania chociażby awangardy przez kiczu u jeszcze pewnych znajdują w kompromitację Hasiora jego czy rehabilitacji. sytuacjach po­ kiczu sojusznika, zastanych konwencji, d o p r o w a d z e n i e i c h d o p a r o d i i . K i c z s t a j e się t w o r z y w e m n a r ó w n i ze s z c z e k a n i e m psów czy d ź w i ę k i e m lokomo­ tywy. W a r t o t u też p r z y p o m n i e ć sąd W i k t o r a Szkłowskiego, który w początkach s w e j świetnej l i t e r a t u r y pisał: „Sztuka w działalności najgłębszej swej teoretyka istocie jest i r o n i c z n a i b u r z y c i e l s k a . N o w e f o r m y s z t u k i tworzą drogą kanonizacji f o r m tzw. sztuki się wulgarnej. Puszkin narodził się z małej s z t u k i sztambuchów; powieść w s p ó ł ­ czesna ze «strasznych o p o w i e ś c i * w r o d z a j u P i n k e r t o n ó w , N i e k r a s o w — z w o d e w i l u , B ł o k — z r o m a n s u cygańskiego". Ocena Trzeba globalna bowiem strukturze kiczu jako zjawiska wiedzieć kulturalnej i j a k działa społecznej, a on n i e jest w łatwa. konkretnej działać może za­ r ó w n o u j e m n i e , j a k i d o d a t n i o . W środowiskach p e r y f e r y j ­ n y c h , lumpenburżuazji i burżuoproletariatu — o d p o w i a d a o n p e w n y m istniejącym a niezaspokajanym inaczej po­ t r z e b o m e s t e t y c z n y m ( w w a r s t w i e n p . dekoracyjnej i sen­ tymentalnej). Kicz pełni stereotypów, rolę negatywną, gdyż zabija wrażliwość, świeżość przyzwyczaja do odbioru, znie- 171 �czuła n a p o d n i e t y i n t e l e k t u a l n e , h a m u j e r o z w ó j kultural­ Są j e d n a k i c e c h y ceniać, z a p e w n e lansie warstwy utworu. Funkcje kiczu spełniać wtedy będzie o b r a z R a f a e l a , L e o n a r d a , C o u r b e t a , M i l l e t a , Chełmońskie­ n y środowiska i j e d n o s t k i . d o d a t n i e k i c z u . N i e chcę i c h p r z e ­ n i e równoważą k u l t u r o w y m środowiska, cech ale ujemnych dla w bi­ jednostek czy go i A x e n t o w i c z a . nicy, Czerwone Kicz wa. J a k o k i c z mogą być o d c z y t a n i i czarne, bywa i w Dzieje grzechu, Dama Nędz­ Kamelio- n a s s a m y c h . N o r m a l n i e z k i c z u się p e w n y c h g r u p mogą okazać się w a ż n e . M y ś l ę t u o s t a b i l i ­ w y r a s t a j a k z d z i e c i n n y c h u b r a n e k , lalek, misiów i pies­ zacyjnych k a . A l e t a k j a k dorośli odczuwają walorach k i c z u . Pośpieszny, g o r ą c z k o w y naszego życia zakłóca stąd masowość nerwowego. W przemianom, zmienne, równowagę newroz, świecie, gdzie szczególnie dobrze psychiczną nagminność są znane. Kotwice stabilności bywa nieraz czasu. już tylko szybkim trwałe, Dla będzie t o d o m r o d z i n n y , m a t k a . D l a c z ł o w i e k a oazą układu ulega rzeczy nia człowieka, schdrzeń wszystko ważne rytm nie­ dziecka dorosłego stary i się ciepłe ś w i a t e ł k o p r z y t u l n e g o inaczej, pozytywna 0 której m ó w i m y , zostałaby o c z y w i ś c i e Oceniając zjawisko kiczu, warto n a t o , że j e s t k i c z w y p ł y w a j ą c y kiczu znajdziemy kiczu, zniwelowana. też zwrócić z potrzeb nachalny, t r a k t o w a n y jako zyskowny te mogły wartość serca — scena widzieć te elementy seryjną produkcję kawy czy f i g u r e k Kicz Jest i odbiorze. II. 55. Domki w Wołominie 172 potrzeb autentycznych. kiczopodobne w półrozebranych Należy i n n y m planie pseudonowoczesnych — zwróćmy w z serwisów Najłatwiej kliez Tak tępić dotyczy powstało makaty i hasło obrazki rozpoznać k i c a , g d y j e s t już nlazlwtany — n i e ­ powistaje postaciami ciągle i Toteż rozsądlne 1. N i e w y s t a r c z a zwalczać iwciiskia się w społecznego. K i c z nuda nieustannego s p r a w i a , że p e w n e s f e r y zaspokaja właśnie pod kiczu momentów. kicz jako objaw. Trzeba kulturowego, j e s t r e z u l t a t e m , n i e przyczyną. 2. Sterylność, często w r ę c z (nawet życie wypieranie dotrzeć d o ź r ó d e ł j e g o s u k c e s u , d o podłoża do baletnic. kicz. n u d a współczesnej szokowania potrzeb i sztuki epatowania) estetyczno-uczuoiowych i chyba historycznie zmiennym. Istnie­ Te potrzeby można należy zaspokajać w i n n y sposób. uwagę, istnieje n i e t y l k o w dziele. jednej widzeniu zaczęto niż W płaskim I z życia m u s i uwzględniać k i l k a i u Ż e r o m s k i e g o ( n p . Popioły wyobraźni, jeleniem". kiczu. i w górach z h a r n a s i a m i ) i u P r z y b y s z e w s k i e g o c z y K a s p r o ­ typu z stereotypu różnymi kicz dali d o m u i t d . I t e ślady k i c z u uwagę Elementy się wzruszeń z j e l e n i e m , pozostawiając w s p o k o j u k o t k i , p a w i e i aniołki. wicza, w y n i k a o n j e d n a k i z k o n w e n c j i l i t e r a c k i c h epoki, 1 z pewnego stety, proceder. pobawie­ odczuwa W a l k a z k i c z e m j e s t o t y l e t r u d n a , ż e n a ogół „walki zaspokajane samo o sobie. wartość k i c z u leży t u n i e w być c z a s e m chęć tek k a ż d y z nas n o s i w sobie, n i e ś w i a d o m , k i e d y dadzą znać tylko a w kontekście, który s t w a r z a . G d y b y p o t r z e b y pieskiem, dzieciństwa, z i m o w e g o pejzażu, g d y dostrzeże się w szlagier, estetycznych czy p o t r z e b ę k i c z u . J a k o sygnału w y w o ł a w c z e g o f i g u r k a , o b r a z — k o n w e n c j a d o której p r z y w y k ł . D o d a t n i a jego w a l o r a c h kolejką tylko 3. K i c z jest pojęciem n i e j e g o w i ą ż e się z i s t n i e n i e m o k r e ś l o n e g o ideału piękna. szklane, posypane pozłotką i różnokolorowymi pod Warszawą., 1963 г. II. 56. Broszki plastykowe szkiełkami, wys. 8 i 16 cm, kupione malowane olejno, z odpustów, 1965 r. na targu �Granica „ p i ę k n a " w y z n a c z a piękna przestaje mie się ją p r z e k r a c z a staje coraz m n i e j 4. N i e kulturze w ma — relatywizuje jednego więc k i c z — t o w a r z y s z realizmu, się ekspresjonizmu, 5. K i c z towarzyszy czasu jak odrodzić w secesji, towarzyszy cień. Ginie innym. sztuki Jest towarzysz nowoczesnej. niewiedzy. naszej kulturze, jego i s t n i e n i e m należy jednak, choć jest t o trudną, dążyć jest się do jej częścią liczyć. Trzeba eliminacji tych f o r m k i c z u , które w k o n k r e t n e j s y t u a c j i k u l t u r o w e j pełnią rolę destrukcyjną — zachowując rozwijające się i n i e p o z b a w i o n e Walka z kiczem sprowadza podnoszenia świadomości formy spontaniczne, pewnych walorów. się w i ę c w s w e j i s t o c i e d o kulturalnej (a w i ę c i estetycz­ nej) społeczeństwa. A ś w i a d o m o ś ć t a f o r m u j e się w l a t a c h młodości i t r u d n o j ą się najrozsądniejsze, cyjnymi zakazami i potem zmienić. Toteż zamiast uspokajać „walką z wydaje mi się a d m i n i s t r a ­ jeleniem", podjąć trud wychowania estetycznego młodzieży w szkole, wykorzystać możliwości p o p u l a r y z a c j i w radio, T V , prasie ilustrowa­ nej. Nasz ustrój t e o r e t y c z n i e s t w a r z a n a j l e p s z e takiego działania, c e l o w e g o p r o g r a m o w a n i a sowej. Jeśli t e g o n i e c z y n i m y , falnie p o z i o m jarmarki jeśli obniżamy np. audycji muzycznych w możliwości kultury radio — w i n a to t y l k o l u d z i , k o n k r e t n y c h l u d z i a n i e s y s t e m u . Trzeba zmienić n a w y k i l u b j e zaspokoić i n a c z e j , l e p i e j . W wypadkach konieczny jest p o z y t y w n y ma­ katastro­ program obu działania. II. 57, 58. Figurki gipsowe, odlewane z formy, wys. 15—17 skiego. II. 59. Zabawka celuloidowa, kupiona w Warszawie, Wyk. Spółdz. Pracy „Twórczość" w Częstochowie; trąbka docierały i ludowej. do wzory i impulsy, tyle sztuka Czy sztuka j a r m a r c z n a zaspokaja sztuki ludowej że t w ó r c z o a d a p t o w a n e . liczne potrzeby nowe Obecnie estetyczne w s i , i w t y m sensie można m ó w i ć , że weszła n a t r a d y c y j n e j s z t u k i l u d o w e j . Z a w i e r a też w i e l e bliskich estetyce elementy, składową. Z jarmarcznej Slztuka j a r m a r c z n a t o w a r z y s z y ł a i d a w n i e j sztuce l u d o w e j , sztuki ludowej, kicz — Kicz-bękart s n o b i z m u i o sztuce się p o j ę c i e k i c z u , kiczu. Kicz naszego by kolei j a r m a r c z n a j e s t kontynuacją s z t u k i l u d o w e j ? I t a k , i n i e . poprzez modelu wcieleniu, Z świado­ wyraziste. artystycznej jednym granicę k i c z u . I g d y g r a n i c a być w y r a ź n i e o d c z u w a l n a , g d y ludowe tradycyjnej które można w — jak wspomniane sztuczne, a n a w e t marczna jest w gipsowe swej sztuki ludowej, uzasadniony miejsce elementów a nawet sposób uznać za już c u k r y , p i e r n i k i , kwiaty b a r a n k i . A l e też s z t u k a j a r ­ masie produktem rozpadu a nie k o n s o l i d a c j i , p r o p o n u j e szczątki różnych k o n w e n c j i , t a n ­ detę i k i c z , n i e t w o r z ą c ż a d n e g o p r o g r a m u który mógłby p r z y s w o j o n y i oszlifowany estetycznego, stać się nową tradycją. S z t u k a j a r m a r c z n a weszła w i ę c n a r y n e k daw­ n i e j o b s ł u g i w a n y p r z e z sztukę ludową. N i e m a n a t o m i a s t i s t o t n y c h c e c h l u d o w e j s z t u k i i mieć n i e może. E l e m e n t y j e j w c h o d z ą w z a k r e s z j a w i s k a , które określamy m i a n e m wjspółcizesnej jest i być szituki nie ludowej. może, Ale chociażby różnic k u l t u r o w y c h i społecznych odrębności sztuka a nie do Nosiła też ludową że prowadzi na swej wyraźne zatarcia tradycyjna odrębności cechy nie niwelacja do ich kultywowania. A l u d p w a bazowała oficjalnej. sztuką dlatego od sztuki regionalne. n a t o m i a s t , który j e s t i s t o t n y m k o m p o n e n t e m s z t u k i Kicz jar­ m a r c z n e j , j e s t k o s m o p o l i t y c z n y , z a w i e r a o d p r y s k i różnych k o n w e n c j i , które m n i e j l u b b a r d z i e j szczęśliwie ze sobą współżyją. cm. Wyk. przed 1939 r. w fabryce Pawła 1965 r. U. 60. Kot w bucie, polistyren, z tworzywa sztucznego. Haneczkowwys. 8 cm. 173 �II. 61. Fragment lady z figurkami i wazonami porcelanowymi w pawilonie przy ul. Marszałkowskiej, 1966 r. II. 62. Figurki porcelanowe, import z NRD, ceny 400 i 500 zł. Sklep MHD, Warszawa 1966 т. II. 63. Serwis por­ celanowy, malowany na kremowo, czerwono i złoto przez art, piast, Z. Buksowicza z Katowic (f-ma „Stentyl"). �