https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/de7f29b18395bad3e0a3f9becd65892c.pdf 3038208a076f4edde42ae8b8cb09691b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:682 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1969 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:628 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1969 t.13 z.2 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1969 t.13 z.2, s.247-266 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text к N О R I K A „Etnografia P o l s k a " , t. X I I I : 1969 z. 2 UCZCZENIE ZASŁUG NAUKOWYCH PROFESORA KAZIMIERZA (Posiedzenie Komisji Etnograficznej DOBROWOLSKIEGO Komitetu Nauk Historycznych PAN) D n i a 25 m a j a 1968 r. odbyła się w K r a k o w i e uroczystość poświęcona u c z c z e n i u zasług n a u k o w y c h stości było prof. K a z i m i e r z a D o b r o w o l s k i e g o . wręczenie zawierającego prace profesorowi poświęcone w a n o prof. D o b r o w o l s k i e m u w zakresie badania kulturze jako wyraz przeszłości ósmy t o m tego w y d a w n i c t w a święconych p r o b l e m a t y c e zbiorowego ludności Pasterstwo góralskiej . 1 uznania za wybitne Podhala m a objąć Punktem centralnym dzieła i kultury reedycje uroczy­ i Podhala, T o m ten dedyko­ zasługi, j a k i e położył ludności prac Tatr góralskiej. Kolejny, prof. D o b r o w o l s k i e g o , po­ j a k o k a m e r a l n a , zgromadziła w a u l i Oddziału Pol­ góralskiej . 2 Uroczystość, p r z e w i d y w a n a s k i e j A k a d e m i i N a u k w K r a k o w i e l i c z n e grono przyjaciół, uczniów i w s p ó ł p r a c o w ­ ników P r o f e s o r a . P r e z e s Oddziału P A N w K r a k o w i e , prof, dr Z e n o n K l e m e n s i e w i c z , dokonując aktu wręczenia pierwszego egzemplarza s a n e p r z e z j u b i l a t a rozważania, poświęcone p o s t a w i e pracy uczonego podkreślając, że przytoczony też c h a r a k t e r y z u j e osobowość naukową prof. „U wielu tego t o m u , przypomniał uczonego fragment napi­ w o b e c życia i dobrej tych rozważań najlepiej Dobrowolskiego: u c z o n y c h , którzy wnieśli do n a u k i istotne wartości, p r a c a badawcza stała się siłą wiodącą, j a k a wysunęła się n a czoło w s z y s t k i c h i c h dążeń. W e w n ę t r z ­ nej pasji ludzi poznawczej odgrywają podporządkowane dominującą rolę. zostały Uczeni, czynności, które o których mówię, w życiu i n n y c h rezygnują z wielu dążeń i przyjemności, t a k częstych w i n n y c h środowiskach społecznych, j a k z b o ­ gactw, władzy, intensywnego życia towarzyskiego, zabaw. Starają się organizm swój utrzymać w sprawności f i z y c z n e j po to przede w s z y s t k i m , a b y móc pracować, działać. Płonie Przyświeca w i m dewiza n i c h niepokój Flauberta: poznawczy, pogoń L'homme n'est rien, l'oevre za doskonaleniem daleka, od k r e s u , który c h c i e l i b y osiągnąć. Wyróżniając się ogromną w się dochodzeniu do podjętego K r a s z e w s k i e g o : nulla dies abeat, celu naukowego ąuin linea ducia starają supersit" 3 est tout. poznawania zawsze wytrwałością urzeczywistnić zasadę . P a s t e r s t w o T a t r P o l s k i c h , i P o d h a l a , t. 7: Zycie i folklor pasterzy Tatr Pol­ i Podhala, W. A n t o n i e w i c z [red.], W r o c ł a w — W a r s z a w a — K r a k ó w 1967. M.in. Przeszłość Podhala, Dzieje wsi Niedźwiedzia, Najstarsze osadnictwo. Podhala, Migracje wołoskie. K. D o b r o w o l s k i , Studia nad życiem społecznym i kulturą, Wrocław—• — W a r s z a w a — K r a k ó w 1966, s. 38. 1 skich 2 3 �248 KRONIKA Tej właśnie pasji poznawczej i gorącemu umiłowaniu prawdy naukowej prof. D o b r o w o l s k i e g o złożyli u z n a n i e z e b r a n i p r z e d s t a w i c i e l e władz A k a d e m i i , p r z y ­ jaciele i uczniowie. Odpowiadając do początków na swej słowa pracy prezesa Oddziału naukowej PAN prof. i zainteresowań Dobrowolski Podhalem i nawiązał Góralszczyzną. Wiążą się one j e s z c z e z jego c z a s a m i s t u d e n c k i m i , gdy n a s e m i n a r i u m prof. F r a n ­ ciszka Bujaka podjął badania nad dziejami w s i Niedźwiedź, które kontynuował j e s z c z e w l a t a c h późniejszych, a monografię tej w s i ogłosił w 1931 r. Później przy­ szedł o k r e s bezpośredniego związania z r e j o n e m T a t r p o p r z e z działalność polityczną w okresie plebiscytu i obejmowania wy. p r z e z państwo p o l s k i e obszarów Spiszą i O r a ­ O k r e s t e n wykorzystał P r o f e s o r d l a l i c z n y c h badań t e r e n o w y c h , które k o n t y ­ nuował również później, a w y n i k i i c h przedstawiał w l i c z n y c h , z n a n y c h cjach. Zainteresowanie zainteresowaniami go wcześnie do ludnością góralską łączyło się u P r o f e s o r a położeniem ruchu ludności chłopskiej socjalistycznego, jeszcze oraz robotniczej, w okresie publika­ także z s z e r s z y m i które zbliżyły gimnazjalnym. w y p ł y w a ł o dążenie do p o z n a n i a w a r u n k ó w życia ludności chłopskiej, j e j Stąd gospodarki i k u l t u r y , j e j przeszłości oraz d n i a dzisiejszego. T o łączenie badań n a d Współczes­ nością z równoczesnym wistości, doprowadziło gralnego ujmowania głębokim wcześnie badanej sięganiem w s t e c z , do podłoży a k t u a l n e j do zarysowania się koncepcji rzeczywistości, p r z e d s t a w i o n e j w rzeczy­ genetycznie-intepierwszym zarysie już w 1919 r. Wstępem naukowe, niejako do zorganizowane tego uroczystego p r z e z Komisję i licznego spotkania było posiedzenie Etnograficzną Komitetu Nauk Historycz­ n y c h P A N , poświęcone niektórym, p o d s t a w o w y m a k t u a l n y m p r o b l e m o m t e o r e t y c z ­ n y m i metodologicznym etnografii. Z a g a j e n i e doc. dr. A n d r z e j a Waligórskiego poświęcone t e o r e t y c z n y m i m p l i k a c j o m e t n o g r a f i c z n y c h rozwój zapoczątkował i uwarunkował j a k o n a u k i . Z k o l e i doc. d r Z o f i a lizmu-strukturalizmu konkretnych dysław i do badań ugruntowanie zmiany założenia metody przedstawił się fundamentów kulturowej, w następnie w genetyczno-integralnej Dobrowolskiego, a n a koniec s a m Profesor charakteryzując etnografii jasnym funkcjona- m.in. w y n i k i światowej. Doc. dr wykładzie opracowanej przez było których etnografii S o k o l e w i c z mówiła o z a s t o s o w a n i a c h badań n a d t y m z a g a d n i e n i e m Kwaśniewicz badań t e r e n o w y c h , Wła­ zasadniczą prof. ideę Kazimierza zarysował ogólne założenia teorii pro­ cesów żywiołowych, będącej p r z e d m i o t e m jego szczególnego z a i n t e r e s o w a n i a w o s t a t ­ nich latach . 4 osadnictwem Do jej opracowania terenów beskidzkich, posłużyły nad m.in. w y n i k i organizacją badań gospodarki Profesora i nad współżyciem w różnego t y p u j e d n o s t k a c h o s a d n i c z y c h , n a d kształtowaniem się s y s t e m u wartości w określonych warunkach bytu. T e o r i a ta, dając podstawę do właściwego m i e n i a podłoży i przebiegów procesów żywiołowych, s t a n o w i ważny p u n k t dla teorii p l a n o w e g o kształtowania życia, t a k ważnego w Konferencja wowych założeń dała j e s z c z e r a z możność metodologicznych stwierdzenia wiążących rozu­ wyjścia ustroju socjalistycznym. istotnej wartości podsta­ się z g e n e t y c z n o - i n t e g r a l n y m spoj­ r z e n i e m n a rzeczywistość społeczną, które daje możność z r o z u m i e n i a teraźniejszości i w y b o r u właściwych środków działania n a przyszłość drogą dokładnego poznania podłoży, które tę rzeczywistość ukształtowały w przeszłości. Edward Pietraszek W y m i e n i o n e powyżej r e f e r a t y zostały o p u b l i k o w a n e w n i e c o z m i e n i o n e j m i e w o b e c n y m i p o p r z e d n i m z e s z y c i e „Etnografii P o l s k i e j " . 4 for­ �249 KRONIKA Przemówienie К. Dobrowolskiego Muszę przyznać się, że miałem p e w n e o p o r y p r z e c i w z o r g a n i z o w a n i u uroczystości. Krakowa Wynikały poświęcają pełnego obciążeń one ze świadomości, dla mnie czas zawodowych, K l e m e n s i e w i c z , który w i koszty naukowych, że Koledzy w warunkach społecznych sposób h a r m o n i j n y moi dzisiejszej przyjeżdżając życia do współczesnego i innych. Ale P a n Prezes łączy w i e l k i t a l e n t n a u k o w y i orga­ n i z a c y j n y n i e t y l k o z praktyczną mądrością życiową, ale też z szeroką działalnością społeczną, przekonał m n i e , że o r g a n i z o w a n i e głębszy s e n s społeczny, n i e p o z b a w i o n y podobnych zebrań, j a k d z i s i e j s z e , m a a s p e k t u w y c h o w a w c z e g o . Sądzę, że z j a w i s k o społecznego u z n a n i a i ściśle z n i m powiązana życzliwość otoczenia w o b e c drugiego człowieka stanowią zasadnicze wartości, które sprzyjają konstruktywnym, t e c z n y m osiągnięciom j e d n o s t e k i zbiorowości w e w s z y s t k i c h d z i e d z i n a c h działania. Wartości te z n a t u r y r z e c z y wchodzą w skład poży­ ludzkiego obowiązujących zasad wychowawczych. Pragnę przede Antoniewiczowi, wszystkim memu podziękować drogiemu k o w a ł m i V I I t o m Pasterstwa z całego przyjacielowi Tatr serca prof. Włodzimierzowi od l a t a k a d e m i c k i c h , który Polskich, i Podhala, monumentalnego n i c t w a j e d y n e g o tego t y p u w świecie, i był i n i c j a t o r e m dzisiejszego wielu i l a t wiążą jego mnie kultury, z n i m : głębokie wspólne ukochanie zainteresowania etnograficzne, w y r a z w jego świetnych p r a c a c h e t n o g r a f i c z n y c h stwa Tatr i Tatr zebrania. O d ludu które góralskiego ostatnio znalazły Paster­ ogłoszonych w V I tomie Podhala. Jestem Annie wspaniałego dedy­ wydaw­ winien również najgłębszą Kutrzeba-Pojnarowej, Polskich i Podhala, wdzięczność za tak gruntowny mej artykuł drogiej w u c z e n n i c y , doc. Pasterstwa V I I tomie poświęcony m y m s t u d i o m n a d kulturą ludową w t a c h o r a z za j e j z a w s z e chętną, szlachetną pomoc w sprawach Karpa­ naukowo-organiza- cyjnych. Z całego s e r c a dziękuję też P a n u P r e z e s o w i , prof. Z . K l e m e n s i e w i c z o w i , i s e ­ kretarzowi się do naukowemu, dzisiejszej prof. J . L i t w i n i s z y n o w i , za i c h życzliwe uroczystości, j a k również innym członkom ustosunkowanie Prezydium, którzy b y l i t a k u p r z e j m i przybyć n a z e b r a n i e . Najserdeczniejsze i uczniów przyjechali J. podziękowanie kieruję też do w s z y s t k i c h Kolegów, za p r z y b y c i e z innych B u r s z c i e , prof. W. ośrodków zebranie. naukowych Dziękuję nie zwłaszcza szczędząc doc. M . F r a n k o w s k i e j , doc. Z . S o k o l e w i c z o w e j , prof. К. trudów, prof. przyjaciół t y m , którzy m . i n . prof. J . Klimaszew­ Zawistowicz-Adamskiej, Znamierowskiej-Prüfferowej. Przejdę zjalne dzisiejsze Dynowskiemu, s k i e j , prof. J . P a z d u r o w i , prof. M. na z k o l e i do k i l k u r e f l e k s j i . Życie było m i życzliwe, m o j e i u n i w e r s y t e c k i e przebiegały bowiem w epoce, w a l k i o niepodległość P o l s k i , stopiona z w a l k ą o przebudowę u s t r o j u o radykalną reformę rolną. Dołączała się do n i e j w a l k a moralnych głoszących przekreślenie lata którą przenikała antagonizmów gimna­ atmosfera społecznego, o urzeczywistnienie zasad wynikłych z różnic rasowych, narodowościowych i r e l i g i j n y c h . Pewna część młodzieży g i m n a z j a l n e j kółkach s o c j a l i s t y c z n y c h . Atmosferę kajdan ciowy niewoli, wiara przeciw gimnazjalna i w poniżeniu akademicka możność w t y c h c z a s a c h g r u p o w a ł a się w t a j n y c h tych kółek podniesienia społecznemu klas inteligenckiego i charakteryzowała i doskonalenia warstw pochodzenia robotników i chłopów. Działo się to różnymi d r o g a m i : b y t u robotników, p r z e z pracę fizyczną, p r z e z w y p r a w y wola. z r z u c e n i a życia, b u n t upośledzonych. starała się poznać przez poznawanie krajoznawcze. uczu­ Młodzież życie Warunków Jedną z p o - �250 KRONIKA staci tej a k c j i było z w i e d z a n i e mieszkań s u t e r e n o w y c h n a przedmieściach Przynosiło ono (przy d a w n e j piecykiem często u l . Kołłątaja kuchennym. dzieci, robotnik wstrząs obrazy. Nie na Ludwinowie) Zamieszkiwały wyrobnica bunt przeciw nigdy z izby Krakowa. piwnicznej b e z podłogi z małym trojgiem rachitycznych s t o l a r z a z siostrą. T e t r z y p a r t i e sznurami. Tego rodzaju moralny, zapomnę nietynkowanej, ją: z żoną i młody p o m o c n i k lały s w e części i z b y boki wstrząsające sceny wywoływały nędzy, p r z e c i w oddzie­ u młodzieży istniejącym głę­ potwornym kon­ t r a s t o m społecznym. Charakterystyczną cechą p e w n e j części młodzieży g i m n a z j a l n e j i uniwersytec­ k i e j był k u l t p r a c y f i z y c z n e j . Gimnazjaliści i a k a d e m i c y p r a c o w a l i w o k r e s i e w a ­ k a c j i j a k o siły n i e k w a l i f i k o w a n e poznać ciężki t r u d n a różnych s t a n o w i s k a c h p r a c y . Pozwalało i m to robotników, wiodło nimi a robotnikami, do t w o r z e n i a się więzi u c z u c i o w e j między niosło p o z a t y m dumę z g r o s z a z a r o b i o n e g o t w a r d y m k i e m . D l a m n i e osobiście p r a c a w w a p i e n n i k u , n a b u d o w i e w c h a r a k t e r z e nika murarskiego i przy regulacji Dunajca stały się źródłem wysił­ pomoc­ apoteozy pracy f i z y c z n e j j a k o siły w y c h o w a w c z e j , zacierającej różnicę k l a s o w e . Zapoznawanie się było s t o s u n k o w o syteckich. z życiem słabsze wśród Dwutygodniowa chłopskim wycieczka n y c h z kolegą góralem n a P o d h a l e w ramach cudnej charakterami przyrody, świat ludzi. Wycieczka przez piesze m y c h równieśników krajoznawcza wycieczki krajoznawcze lat gimnazjalnych i odbyta gimnazjal­ w latach i S p i s z ukazała m i świat t w a r d e j przenikły wspaniałym folklorem ta zetknęła m n i e po r a z p i e r w s z y w a l k i o byt i swoistymi ze starą c z y s t o polską mową l u d u s p i s k i e g o . Stała się też ożywczym źródłem, z którego nie tylko ukochanie góralszczyzny, ale też z b i e g i e m uniwer­ wytrysło c z a s u wola. i c h n a u k o w e g o poznania. Życie było m i życzliwe, gdyż miałem sposobność poznać w i e l u wewnętrznie, celom w których pozaosobistym. samą świadomość palił się płomień Poznanie takich dążeń ludzi l u d z i pięknych szlachetnych skierowanych niesie wiarę i c h i s t n i e n i a . B e z n i c h najwznioślejsze w człowieka zasady ku poprzez stałyby się pus­ t y m i dźwiękami. I j e s z c z e j e d n a r e f l e k s j a ogólniejszej n a t u r y . P o doświadczeniach długiego życia myślę,, że w każdej l u d z k i e j tości: dobra, rzetelna praca człowieka. P r z e s t r z e g a n i e który zbiorowości obowiązują w każdym zawodzie t y c h wartości w i e d z i e pozwala wydobyć się z n a j t r u d n i e j s z y c h stopę życiową i zdobyć bezcenny MIĘDZYNARODOWA KULTURY LUDOWEJ skarb, jakim życzliwość do zwartego, wobec war­ drugiego zbiorowego wysiłku, sytuacji ekonomicznych, podnieść jest KONFERENCJA W W KARPATACH d w i e szczególnie ważne i zbiorowe poczucie SPRAWIE BADAŃ wartości. ( S M O L E N I C E 11—18 I X 1967 R.) W l a t a c h 1959—1962 odbyło się k i l k a k o n f e r e n c j i związanych z u t w o r z e n i e m Międzynarodowej K o m i s j i do B a d a n i a K u l t u r y L u d o w e j w K a r p a t a c h . Miały one c h a r a k t e r p r z e d e w s z y s t k i m o r g a n i z a c y j n y i p l a n u j ą c y . P i e r w s z a Międzynarodo1 Zob. M. G ł a d у s z, Konferencja w sprawie utworzenia Międzynarodowej Ko­ misji Badań Kultury Ludowej w Karpatach, „Etnografia P o l s k a " , t. 4: 1961, s. 3 3 9 — — 3 4 3 ; t e n ż e , Zarys planu działalności i organizacji Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach, „Etnografia P o l s k a " , t. 6: 1962, s. 15—40; A. K u t r z e b a - P o j n a r o w a , V konferencja Międzynarodowej Komisji do Ba­ dań Kultury Ludowej w Karpatach, „Etnografia P o l s k a " , t. 7: 1963, s. 492—495. 1 �261 KRONIKA w a K o n f e r e n c j a , podsumowująca n a większą skalę w y n i k i b a d a w c z e , nizowana w K r a k o w i e w 11—13 września 1964 r . 1967 r. w 2 Druga tego r o d z a j u Czechosłowacji, zastała zorga­ n a r a d a odbyła się w d n i a c h gromadząc również przedstawicieli w s z y s t k i c h k r a j ó w z a i n t e r e s o w a n y c h problematyką karpacką . 3 akademie vied w Bratysławie, który pozyskał do współpracy następujące i n s t y t u c j e : K a t e d r a Organizatorem etno­ grafie Konferencji a folkloristiky był University Komenského pisná spoločnost grafii a f o l k l o r i s t i k u Československé] a folkloristiky tinie. w Na pri Slovenskej Národopisný akademie U n i v e r s i t y Purkyně w obradach, które odbywały w vied akademie ústav Slovenskej Bratysławie, w Slovenska Bratysławie, Üstav věd w P r a d z e , K a t e d r a w „Domove S m o l e n i c a c h odległych około 60 k m od B r a t y s ł a w y vědeckých etno­ etnografie B r n i e , Slovenské národně m u z e u m się národo­ pro w Mar­ pracovnikov" było o b e c n y c h 82 u c z e s t n i ­ ków. Z P o l s k i przybyło 10 etnografów i folklorystów , a 14 z Bułgarii, Jugosławii, 4 R u m u n i i , Węgier i Z S S R . 5 Otwarcia Konferencji dr nauk J . M j a r t a n, wszystkich narodów jako przewodniczący K o m i t e t u O r g a n i z a c y j n e g o powołując biorących prezydium, udział w do którego w e s z l i obradach . 6 Na dokonał przedstawiciele posiedzeniu plenarnym p i e r w s z e g o d n i a o b r a d zostały wygłoszone r e f e r a t y dotyczące p r o b l e m a t y k i i z a g a d - Zob. M. G ł a d у s z, Międzynarodowa Konferencja poświęcona badaniom kul­ ludowej w Karpatach, „Etnografia P o l s k a " , t. 9: 1965, s. 440—457. O K o n f e r e n c j i tej ukazało się już k i l k a i n f o r m a c j i : S . S v e h l á k , Medzinárodná konferencia o studiu l'udovej kultury v Karpatech, „Slovenský národopis", t. 16: 1968 z. 1, s. 123—¡125; J . P o d o 1 á k, Medzinárodná konferencia o studiu l'udovej kultury v Karpatoch (Smolenice 1967), „Slovenský národopis", t. 16: 1968 z. 2, s. 279—286; V . F r o 1 e c, Sendung und Aufgabe der Subkomission fůr das Studium der Siedlungen und der volkstümlichen Baukunst bei der Internationalen Kommission für das Studium der Volkskultur in den Karpaten, „Zpravodaj", M e z i ­ národní k o m i s e p r o s t u d i u m lidové k u l t u r y v K a r p a t e c h , s u b k o m i s e p r o s t u d i u m sídel a lidového stavitelství, B r n o 1968, z. 1, s. 1—5; R e c . J . T o m e š , „Národopisné a k t u a l i t y " , t. 5: 1968 z. 2, s. 145—'146; N . N . G r a c j a n c k a j a , Konfieriencija po izuczeniju kultury i byta nasielenija Karpat, „Sowietskaja E t n o g r a f i j a " , 1968, z. 3, s. 128—130. Der T . Brzozowska ( I B L P A N , Warszawa), mgr E . Dorywalska (Muzeum A r ­ cheologiczne i E t n o g r a f i c z n e w Łodzi), prof, dr M . Gładysz ( K a t e d r a E t n o g r a f i i Słowian U J w K r a k o w i e ) , dr M . Gładyszowa (Zakład E t n o g r a f i i I H K M P A N w K r a ­ k o w i e ) , dr H . Kapełuś ( I B Ł P A N w W a r s z a w i e ) , doc. dr B . Kopczyńska-Jaworska ( K a t e d r a E t n o g r a f i i U Ł w Łodzi), d r A . K o w a l s k a - L e w i c k a (Zakład E t n o g r a f i i P o l s k i I H K M P A N w Łodzi), prof, d r J . Krzyżanowski ( I B L P A N w Warszawie), doc. dr A . K u t r z e b a - P o j n a r o w a (Zakład E t n o g r a f i i I H K M P A N w Warszawie), prof, d r R . R e i n f u s s ( I n s t y t u t S z t u k i P A N w K r a k o w i e ) . Z Bułgarii p r z y b y l i : d r V . D e n c z e w , d r V . M a r i n o w i dr S . S t o i k o w a ( E t n o g r a f s k i i n s t i t u t i m u z e j B A N w Sofii) o r a z d y r . C h r . W a k a r e l s k i i d r D . W a k a r e l s k a - N e m o w a ( I n s t i t u t z a b a l g a r s k i jeżik B A N w S o f i i ) . Z Jugosławii: prof, dr M . G a v a z z i ( J u g o s l o v e n s k a a k a d e m i a z n a n o s t i , Z a g r e b ) i dr P. Tomic ( E t n o g r a f s k i m u z e j , B e o g r a d ) . Z R u m u n i i : d r P. Stáhl ( I n s t i t u t u l de S t u d i i S u d - E s t E u r o p e n e A R S R ) , dr I . V l a d u t i u ( I n s t i t u t u l de E t n o g r a f i e s i F o l c l a r A R S R , B u k a r e s z t ) . Z W ę g i e r : prof, d r B . G u n d a ( E g y e t e m i Néprajzi Intézet, D e b r e c z y n ) . Z Z S S R : akade­ m i k J . V . B r o m l e j ( d y r e k t o r Instituía E t n o g r a f i i A N S S S R , M o s k w a ) d r N. N . G r a cjanskaja (Institut Etnografii A N S S S R , M o s k w a ) , dr J . G . H o s z k o (Etnog r a f i c z e s k i j M u z e j , L w ó w ) i d r J . P. P r i l i p k o ( I n s t i t u t M i s t e c t w o z n a w s t w a , F o l k ­ l o r u ta E t n o g r a f i i A N U R S R , Kijów). D o p r e z y d i u m w e s z l i : j a k o przewodniczący prof, d r Jiří H o r á k (Czecho­ słowacja) a następnie a k a d e m i k J . V . B r o m l e j ( Z S R R ) , prof, dr M . G a v a z z i (Jugosławia), prof, dr M . G ł a d y s z ( P o l s k a ) , prof, d r B . G u n d a ( W ę g r y ) doc. dr J . P o d o l á k (Czechosłowacja), d r P. S t a h 1 ( R u m u n i a ) , d y r . C h r . W a k a r e l s к i (Bułgaria). 2 tury 3 4 5 6 �252 KRONIKA nień m e t o d y c z n y c h w p r z e p r o w a d z a n y c h aktualnie badaniach nawczych kulturowych z zakresu morfologii zjawisk oraz studiów ogólnokarpackich porów­ i bałkań­ s k i c h . R e f e r a t y te, mające umożliwić z e b r a n y m z o r i e n t o w a n i e się w s u m a r y c z n y c h wynikach ostatnio dokonanych badań, posiadały różnorodny charakter. z n i c h dotyczyły rezultatów i n d y w i d u a l n y c h studiów n a d w y b r a n y m i o s z e r s z y m l u b węższym n y c h o ujednoliconej z a k r e s i e , i n n e stanowiły problematyce. Do tych podsumowania Niektóre zagadnieniami prac kolektyw­ o s t a t n i c h należały p r z e d e wszystkim w y p o w i e d z i referentów p o l s k i c h . Założeniem dwóch p i e r w s z y c h referatów było w y k a z a n i e c e c h ogólnokarpackich w z j a w i s k a c h k u l t u r o w y c h , j a k również r e g i o n a l n y c h zróżnicowań. Prof. d r B . G u n da w Zur referacie Kulturmorphologie in den Karpaten przedstawił próbę s c h a ­ r a k t e r y z o w a n i a właściwości k u l t u r o w y c h n a obszarze K a r p a t p o p r z e z analizę uwa­ runkowań kształtowania się l u b występowania niektórych zespołów z j a w i s k i form. Autor n a wstępie przypomniał, że b a d a n i a kalnego i narodowego charakteru wiążące różne n a r o d y oraz szczególnych narodów. W działających na etnologiczne kultur, do dążą wskazania do w y k r y w a n i a na elementy do w y k a z a n i a h i s t o r y c z n e j ciągłości k u l t u r o w e j związku z t y m r e f e r e n t zróżnicowania kulturowe w rozważał z a g a d n i e n i e Karpatach przed lo­ kulturowe u po­ czynników obecnym okresem n a s i l e n i a procesów integrujących. Na licznych przykładach pasterskiej referent naturalnego, od historycznie uwarunkowanej dyspozycji przedstawił przede w s z y s t k i m z zespołu s t r u k t u r y gospodarczej p s y c h i c z n y c h , a także p o s t a w jednostek rozpowszechnianiu utrzymywania się w y t w o r ó w się f o r m kultury środowiska i społecznej oraz Następnie z powyższych kulturowych, tradycyjnych w od i społeczeństw. z n a c z e n i e kontaktów zewnętrznych, wynikających runkowań, w przykłady zaczerpniętych starał się wykazać zależności różnych z j a w i s k dając uwa­ równocześnie społecznościach l o k a l n y c h p o ­ z b a w i o n y c h t y c h kontaktów. Szczególny n a c i s k położył niektórych w y t w o r ó w tach prof. Gunda n a zagadnienie k u l t u r o w y c h , wskazując historycznej przetrwałe w Karpa­ z czasów p r a h i s t o r y c z n y c h albo o c h a r a k t e r z e p r a h i s t o r y c z n y m oraz nawią­ zujące do t e c h n o l o g i i średniowiecznej. W w y w o d a c h g r u p y elementów różnicujących o b s z a r y do ciągłości na elementy kultury s w o i c h zwrócił u w a g ę n a t r z y k a r p a c k i e : 1) zespół w y t w o r ó w należących bałkańsko-śródziemnomorskiej, 2) wykazujących związki z Alpami, 3) właściwych t y l k o K a r p a t o m . Opierał się p r z y t y m n a b o g a t y m m a t e r i a l e przy­ k ł a d o w y m p o z y s k a n y m w c z a s i e l i c z n y c h badań t e r e n o w y c h . Drugi z kolei referat vacieho w dotychczasowych kultur badaniach środowiskiem, p o d e j m o w a n y c h wiała sobie odrębne c e l e — było w y k a z a n i e karpatskej nad przez c e c h posiadających zróżnicowania wiązywanie inne życiem różne i Na kulturą regionalne. ludności dyscypliny — jednolity Karpat choć każda jaki porovná- przypomniał, starano oraz z nich badań we Głównym wspólnej Karpat, pierwszym a zadaniem etnografów i wykrycie, j e s t właśnie stadium przypisuje skoordynowanych się Przy wyborze z teoretycznego które r o z p o w s z e c h n i o n e jednorodne przez roz­ przez tego względu k o n i e c z n a jest akcji. pod u w a g ę kultury ludowej, którym sta­ się rozwiązać, l u b podobny c h a r a k t e r międzynarodowej dla studiów porównawczych należy brać nego względu t e z j a w i s k a że jej zaś s t r o n y chodziło o wyjaśnienie, c o s p o w o d o ­ d y s c y p l i n y , j a k h i s t o r i a c z y językoznawstwo. Z obszarze wstępie t y c h problemów, choć częściowo są one także r o z p r a c o w y w a n e koordynacja w oblasti. zasadniczym problemem, j a k i e są tego p r z y c z y n y , z drugiej wało ÍViefctoré problemy wygłosił doc. d r J . P o d o l a k , Tudových Studia MKKK pochodzenie. badań i tematów metodycz­ są n a całym Dlatego zajęto .się to paster- �253 KRONIKA stwem, które społecznej swojego daje wiele grupy. rozwoju całym obszarze Po tych możliwości Ponadto mniej śledzenia t e n właśnie więcej sposobów dział życia gospodarki jednakowe warunki referent przystąpił i kultury chłopskiej środowiska jednej posiada dla naturalnego na Karpat. wstępnych uwagach do charakterystyki kultury p a s t e r s k i e j n a Słowacji, ujmując ją w t r z e c h rozdziałach: 1) r o z p r z e s t r z e n i e n i e pasterzy od X V / X V I skiej wołoskich określonej Słowacji. W n a Słowacji mianem ostatnim „wałasi"; w.; 2) pochodzenie 3) e t n i c z n y z t y c h rozdziałów charakter zwrócił p a c k i e oraz n a drogi i c h p r z e n i k a n i a . Z drugiej tów odbiegających od ogólnokarpackiego ludności kultury uwagę pasterskiej na elementy specyficznych na ogólnokar- s t r o n y wskazał n a rozwój charakteru, się paster­ elemen­ dla Słowacji, uzależnionych od środowiska, a szczególnie w a r u n k ó w e k o n o m i c z n y c h . Zagadnienie związków bałkańsko-karpackich stępnych c z t e r e c h r e f e r a t a c h . v oblasti Karpat W pierwszym prof, d r M. G a v a z z i omówił bałkańsko-karpackich. N a zostało wyeksponowane z n i c h , P o stopách zagadnienie wpływów i drogi r o z p r z e s t r z e n i a n i a na­ proudu kulturowych przykładzie t e c h n i k t k a c k i c h i n a z e w n i c t w a k r e s u wskazał n a m e c h a n i z m y w kulturních z tego z a ­ się w y t w o r ó w ze środo­ w i s k a bałkańskiego n a zachodnią Słowację. Następnie ręcznik gólną dyr. dr C h . Wakarelski na wisokoplaninskata uwagę poświęcił narodna sprawie w badań Izrabotwane referacie kultura w Karpatite porównawczych na talkowem i na Balkanite dotyczących szcze­ nazewnictwa ludowego, dając l i c z n e przykłady ilustrujące s t o s u n e k w y t w o r ó w i z j a w i s k do i c h n a z w . W k o n k l u z j i przedstawił propozycję podjęcia w s k a l i międzynarodowej cowania słownika w zakresie nazewnictwa występującego w kulturach opra­ ludowych k a r p a c k i c h i bałkańskich. W trzecim v lidovém z kolei stavitelství wadził n a p o d s t a w i e nych elementów pt. Kulturní referacie, společenství karpatsko-balkánského wyników budownictwa prostoru, własnych badań ludowego a interetnické terenowych regionów vstahy doc. dr V . F r o l e c przepro­ analizę k i l k u Karpat i Bałkanów, wspól­ tj. Buł­ g a r i i i Jugosławii. W auf einige wakischen wów z tej grupy, pt. Die ostatnim referacie nisation wichtigere volkstümlichen kulturowych Kultur, działających podział tego o b s z a r u ników t e n podział warunkujących planowania dziedzin wnętrza poruszył zagadnienie O n e to wpływy referent specjalnie wschodnie. Wśród wyeksponował znaczenie osadnictwa kultury ludowej mieszkalnego wskazał i wołoskiego dla kształtowania n p . n a rozwój tradycyjnych w urządzeń pewnych form wystę­ Równo­ Dalsze które z Bałkanów przykłady zostały się roz­ ogniowych d o w o d y poglądom o w p ł y w i e w z o r ó w d o m u n a Słowiańszczyznę. Cze­ Polsce i na Ukrainie. skiego Czechosłowacji czytel­ znaczenie cześnie przeciwstawił s w o j e ludowej, wpły­ spowodowały p i e r w s z y — związany z prądami wykazujący pujących w Czechosłowacji, które mają analogie kultury Kolo- tschechoslo- na, kształtowanie się k u l t u r y w e w s c h o d n i c h o b s z a r a c h chosłowacji. Udowadniając niektórych — in der Czechosłowacji. n a d w a zasadnicze regiony: i drugi der walachischen Erscheinungen doc. dr V . Pražák na terenie zachodnioeuropejskimi, k o l o n i z a c j i wołoskiej Einwirkung ethnographische dotyczyły przyniesione szeregu na obszary za pośrednictwem Wołochów, n p . o r n a m e n t y k a germań­ innych zjawisk wschodniej zdobnictwa drzew­ nego i h a f t u oraz f o r m y naczyń p a s t e r s k i c h . Odmienny charakter posiadały dr A . K u t r z e b a - P o j n a r o w e j ' , diów porównawczych dwa referaty p t . Z zagadnień nad kształtowaniem polskie. teoretycznych się współczesnej Pierwszy z nich, i metodologicznych kultury wsi doc stu­ karpackiej, �254 KRONIKA dotyczył niektórych oceniającym wania prac badawczych stan obecnych wyników zakończonych t a c h , właściwie j e d y n e j narodowej prac, przeprowadzanych prelegentka już badań w Polsce . terenowych należycie s k o o r d y n o w a n e j We 7 zwróciła u w a g ę wstępie, na brak opubliko­ nad pasterstwem w [Karpa­ akcji w dotychczasowej działalności. Nadto stwierdziła, że w o b e c zwiększania między­ się ilości publi­ k a c j i j a k o r e z u l t a t u wzrastającej l i c z b y p o d e j m o w a n y c h zbiorowo lub i n d y w i d u a l n i e różnych i tematów, odczuwa się przy opracowywaniu innych dziedzin kultury większą potrzebę ściślejszego p o r o z u m i e n i a b a d a c z y w s k a l i międzynarodowej. K o n ­ t a k t y te n i e zostały d o t y c h c z a s o d p o w i e d n i o z o r g a n i z o w a n e od 1959 r. d y s k u s j i r o b o c z y c h dotyczących p r o g r a m u mimo kontynuowanych i ocen w y n i k ó w prowadzonych badań. N a r a d y te wpłynęły j e d y n i e — obok uporządkowania i p o d s u m o w a n i a prac wcześniejszych — n a p e w n e u k i e r u n k o w a n i a niektórych poszukiwań. Doc. K u t r z e b a - P o j n a r o w a w P o l s c e badań kultury i wyodrębniła trzy k i e r u n k i obecnie terenowych. materialnej transporcie, przy w Pierwszy szeroko dotyczy pojętej przeprowadzanych inwentaryzacji gospodarce c z y m dąży się do określania archaicznych chłopskiej oraz podobieństw i różnic t e r y t o r i a l ­ n y c h . W y k o r z y s t a n i e materiałów stąd u z y s k a n y c h d l a o d t w o r z e n i a rycznych winno odpowiednich i jeszcze poprzedzić elementów. współczesnych form Drugi kierunek organizacji o r a z powiązań z i n n y m i f o r m a m i prace nad wykazać skiej jak [...] powiązań h i s t o ­ atlasową występowania się do opisów z tendencją tradycyjnych ustalenia typologii wiejskiej. Ostatni kierunek obejmuje regionów tradycyjnej do lub wsi karpackich kultury góralskiej. W mające konkluzji wysunęła postulat w y k o r z y s t a n i a w y n i k ó w badań d w u p i e r w s z y c h do „skonstruowania teoretycznego j a k o p u n k t u wyjścia i d l a oceny zarówno modelu kultury tradycyjnej d l a h i s t o r y c z n y c h badań wsi monograficznych, ków przemian współczesnych. cych podstawy do określenia X¡IX i X X wieku", Po przeglądzie „modelu referentka wszy­ d l a w y z n a c z a n i a etapów i k i e r u n ­ dotychczasowych kultury tradycyjnej stwierdziła kie­ gór­ porównawczych, k i e r u n k u z m i a n współczesnych". M o d e l t a k i byłby p r z e d e s t k i m użyteczny w b a d a n i a c h modelu gospodarki etnograficznymi metodą sprowadza pasterstwa współczesne przekształcenia referentka runków monografiami sprawdzenie form budownictwie konieczność opracowań, dają­ w s i polskiej przełomu wypracowania wariantu u r b a n i z a c j i w s i k a r p a c k i c h , opartego n a zróżnicowaniu form kultury tra­ d y c y j n e j w s t o s u n k u do w s i n i z i n n y c h . W ostatniej prowadzonych części r e f e r a t u p r z e z Zakład omówiona została p r o b l e m a t y k a Etnografii Polski I H K M PAN w prac badawczych Warszawie. Dotyczy ona kształtowania się w e w s i a c h b i e s z c z a d z k i c h k u l t u r y współczesnej j a k o powstawania nowych wartości w zmienionych warunkach procesu geograficznych, d a r c z y c h , społecznych i k u l t u r a l n y c h u ludności składającej się obecnie w gospo­ znacznej p r z e w a d z e z przesiedleńców z obszarów n i z i n n y c h , P r o f . d r M . Gładysz w r e f e r a c i e Z problematyki skich badawczej w Karpatach omówił główne k i e r u n k i i problematykę badań p r z e p r o w a d z a n y c h r z e K a r p a t P o l s k i c h p r z e z niektóre ośrodki k r a j o w e . cele i w y n i k i opracowań monografii etnograficznych S z e r o k o zostały potraktowane w s i i regionów. t y c h kładzie się szczególny n a c i s k n a u c h w y c e n i e s p e c y f i k i p r o c e s u Pol­ na obsza­ W pracach dokonujących się o b e c n i e p r z e m i a n w e w s z y s t k i c h d z i e d z i n a c h k u l t u r y w s i . B a d a n i a tego r o d z a j u koncentrują Etnografii się przede IHKM PAN w Krakowie) i w wszystkim w w Krakowie), Beskidzie Śląskim na. S p i s z u ( K a t e d r a (podjęte Etnografii przez Zakład Słowian U J B i e s z c z a d a c h (Zakład E t n o g r a f i i P o l s k i I H K M P A N w Warsza- R e f e r a t t e n ze względu n a opóźniony p r z y j a z d p r e l e g e n t k i został wygłoszony n a p o s i e d z e n i u p l e n a r n y m trzeciego d n i a obrad. 7 �255 KRONIKA wie). Wybór ków historycznych tych rodzaju badania nograficzne regionów i został podyktowany specyfiką społeczno-gospodarczych. W miejscowych ograniczonym warun­ zakresie tego p r o w a d z o n e są i w i n n y c h r e g i o n a c h K a r p a t P o l s k i c h . P r a c e m o ­ mają stanowić niezbędną podstawę do s z e r s z y c h uogólnień na temat rozwoju kultury ludowej w K a r p a t a c h . Referent które omówił zmierzają następnie drugą grupę rozpoczętych poszukiwań do opracowań tematycznych. W różnych działów k u l t u r y m a t e r i a l n e j cyjną w s i i obecne pierwszym terenowych, rzędzie dotyczą z położeniem n a c i s k u n a działalność jej ukierunkowania. Mniej liczne natomiast one produk­ są p r a c e podjęte z z a k r e s u niektórych p r z e j a w ó w p l a s t y k i l u d o w e j i f o l k l o r u , w i e d z y i wierzeń oraz zagadnień społecznych. P r a c e tej g r u p y odznaczają się p r z y t y m dużą dowolnością w poszukiwań doborze z a k r e s u t e m a t y c z n e g o terenowych. Niekorzystne to i problematyki, zjawisko jest j a k również o b s z a r u wywołane brakiem między różnymi placówkami prowadzącymi te b a d a n i a , koordynacji posiadającymi po­ niejednolity p r o f i l i różnorodne potrzeby. W dalszej części referatu zostały omówione kolektywne prace gabinetowe zmierzające do określenia s t a n u d o t y c h c z a s o w y c h w y n i k ó w badań k u l t u r y ludowej w K a r p a t a c h . D o n i c h p r z e d e wszystkim-należą p o s z u k i w a n i a b i b l i o g r a f i c z n e , mujące o z b i o r a c h m u z e a l n y c h oraz działalności b a d a w c z e j Dyskusja nym przeprowadzona dotyczyła do potrzeb zarówno po r e f e r a t a c h zagadnień których czynników, t j . środowiska wających na formowanie wygłoszonych teoretycznych, i sposobów b a d a w c z y c h . Przede jak infor­ instytucji. na posiedzeniu i spraw plenar­ odnoszących geograficznego w i warunków społecznych iKarpa,ta*ch. P r z y zachowywaniu tym wpły­ zwracano n a t y m obszarze a r c h a i c z ­ nych form k u l t u r o w y c h . Z zagadnień ogólnych o m a w i a n o z n a c z e n i e różnych kolonizacji d l a przeobrażeń nych kulturowych oraz problem słowackich i p o l s k i c h . Podkreślano bałkańskich, również współzależ­ ności między różnymi d z i e d z i n a m i k u l t u r y , szczególnie między p a s t e r s t w e m nictwem. Dyskutowano form r o z p r z e s t r z e n i a n i a się róż­ elementów k u l t u r y n a obszarze K a r p a t j a k o r e z u l t a t w p ł y w ó w rumuńskich, ukraińskich, się w s z y s t k i m podkreślano z n a c z e n i e n i e ­ się k u l t u r y l u d o w e j u w a g ę n a w a r u n k i s p e c j a l n e sprzyjające różnych a rol­ w karpackich badaniach t e r e n o w y c h , podnosząc obok i n n y c h z n a c z e n i e m e t o d y p s y c h o l o g i c z n e j . W końcowej fazie dyskusji wowych, nictwa także n a d m e t o d a m i s t o s o w a n y m i stwierdzono potrzebę j a k np. opracowań wybranych dziedzin szybszej kartograficznych kultury, a także realizacji niektórych wytypowanych szerszego prac zjawisk uwzględnienia podsta­ oraz słow­ zagadnień • toponomastycznych. W drugim przewodniczyli dniu konferencji etnografowie obrady odbywały i folkloryści się w pięciu s e k c j a c h , którym c z e s c y i słowaccy. Poszczególne zgromadziły po k i l k u n a s t u uczestników, którzy p r z e d s t a w i l i i zajęli się nakreśleniem planów dalszej pracy badawczej dotychczasowe w zakresie sekcje wyniki swoich specjalności. Najbardziej skoncentrowaną pasterstwa i rolnictwa pasterstwa jako oraz problematykę sekcji najwcześniej przedstawiono, na obradach budownictwa utworzona i form dysponowała odpowiednim czasem rozwinięcie w pełni p o s z u k i w a w c z y c h p r a c t e r e n o w y c h , miała też możność łowania założeń i w y p r a c o w a n i a metod badawczych sekcji osadniczych.' Podkomisja niejednokrotnie na sformu­ uzgadnianych w k r a j o w y c h i międzynarodowych o b r a d a c h . 8 N a p o s i e d z e n i u s e k c j i p a s t e r s t w a i r o l n i c t w a (przewodniczył doc. dr J . Podolák) * B a d a n i a t e r e n o w e rozpoczęto w 1960 r. w P o l s c e i n a p o d s t a w i e tego s a m e g o k w e s t i o n a r i u s z a n a Słowacji. Zob. K u t r z e b a - P o j ' n a r ó w a, op. cit., s . 493. �256 KRONIKA na p i e r w s z y m m i e j s c u poruszono tematyką, ponadto dawczych nad zagadnienia przedstawiono niektórymi w metodyczne formie szczegółowymi związane z realizowaną usystematyzowanej zagadnieniami wyniki pasterstwa prac ba­ określonych regionów. Powyższe ujęcia zastały z a w a r t e w s i e d m i u r e f e r a t a c h : doc. dr B . K o p Przydatność czyńska-Jaworska, karpackiej; cyjnej kultury wáw wrazka pastirskata slavije karpackiej w Polsce; s rabotite terminolog bit i materialnata kultura a její koliba Karpatech; referatów, związanych z pasterstwem. mie pracami sekcji dyskusji stwierdzano w atlas problematyce z elementów (sos s p e c j a l e n ogled na u karpatskoj uspoř edici oblasti w Sekcji v rajon; okoli skoncentrowały Nie zajmowano d r J . Štika, v města rolnej konieczność powiązania na západních Sumen. się wokół się n a t o m i a s t figurującymi produkcji Jugo- proizwodstwenja a místo pro ukládání sýre) ovčiarstva trady­ metod Probierni i w karpato-balkanskija formy obrady dotyczącymi jeden bačija Etnografski (ohniště Nižinne dr V . Denczew, tematy dialektolożski na owcewastroto wybavení badawczych kóz jako dr P . T o m i c , Ustanova dr V . M a r i n o w , Salašnická w metod d r D. W a k a r e l s k a - N e m o w a , nad bałgarskija ja); (južno od Dunava); wskazują określonych dr A . K o w a l s k a - L e w i c k a , Hodowla obszarze Jak zagadnień w progra­ Karpat, chociaż prac badawczych nad tymi dzia­ łami p r o d u k c y j n y m i w s i . 9 W szej podsumowaniu o b r a d wysunięto s z e r e g wniosków postulujących f o r m y współpracy. Dotyczyły one głównie zaleceń r o z s z e r z e n i a t e m a t y k i n a d p a s t e r s t w e m p r z e z włączenie k u l t u r y d u c h o w e j , o r a z powiązanie z p o k r e w n y m i dzono potrzebę w y k o n a n i a k r e s u p a s t e r s t w a oraz p r z y g o t o w a n i a południowo-wschodniej struowania kartograficznych E u r o p y . T e uzupełniające nego p r z e z uczestników o b r a d n a g r o m a d z e n i a założeniami karpackiego, Wysunięto również wnioski materiałów zostało już u c h w a l o n e prace byłyby pomocne już rozpocząć w o b e c dużej ilości materiałów z b i e r a n y c h zgodnie w dotyczące formie do MKKK działalności zalecenie Drugą nizacyjną wprawdzie kowie spraw n a Międzynarodowej na podstawie badawczej wydawniczych. terenowych sekcję Konferencji materiałów różnych w Zaprojektowano Komisji, co ściślejszej współpracy już obecnie p r a c kultury ludowej z k o l e i cechującą okazała na wniosek się dużą operatywnością, a nadto się p o d k o m i s j a utworzona dopiero poszczególnymi w budownictwa i form w zespołowe p r a c e w na terenie K a r p a t daczy, a także r o z b u d o w y w a n a ośmio­ uchwa­ podkomisjami. dojrzałością o s a d n i c z y c h . Została jej ramach słowackich odnoszących się do t r a d y c y j n e g o t r a d y c j a t y c h badań p o d t r z y m y w a n a . Karpatach. 1964 r. n a Międzynarodowej K o n f e r e n c j i w polskijednak 10 monograficznych u z y s k a n y c h z dotychczasowej dziedzin między zresztą 1964 r. w K r a k o w i e najlepiej winęły się w Czechosłowacji. Przyczyniło się do tego i s t n i e n i e bogatych wieloletnia kon­ stwierdzo­ W związku z t y m , c e l e m uniknięcia rozbieżności w dalszej a k c j i b a d a w c z e j , lono z za­ z wytyczonymi przez osobnego w y d a w n i c t w a Zwłaszcza, że istnieją możliwości p r z y g o t o w a n i a w ramach stwier­ zjawisk problemowymi. publikowanie letniej niektórych słownika t e r m i n o l o g i i p a s t e r s k i e j n a obszarze ujęć s y n t e t y c z n y c h , które p o s t u l o w a n o z zakresu pasterstwa zagadnień społecznych i s z t u k i działami, j a k n p . u p r a w ą roślin. P o n a d t o opracowań dal­ badawczej orga­ ona Kra­ roz­ materiałów budownictwa p r z e z s t a r s z y c h i młodszych oraz ba­ obecnie a k c j a s k a n s e n o w s k a . N a konieczność t y c h powiązań w s k a z a n o n a Międzynarodowej K o n f e r e n c j i w K r a k o w i e w 1964 r„ uchwalając w n i o s e k o r o z s z e r z e n i u p r a c p o d k o m i s j i p a s ­ terskiej na zagadnienia rolnicze i o utworzeniu samodzielnej podkomisji rolnictwa. P o r . G ł a d у s z, Międzynarodowa Konferencja..., s. 451. Zob. G ł a d у s z, Międzynarodowa Konferencja..., s. 451—452. Zob. G l a d y s z, Międzynarodowa Konferencja..., s. 451. 9 10 1 1 �257 KRONIKA Na zebraniu sekcji budownictwa i form o s a d n i c z y c h , której przewodniczył doc. d r V . F r o l e c w zastępstwie dr. n a u k J . M j a r t a n a , czechosłowaccy przedstawili się wokół najobfitsze zagadnień rezultaty prac terenowych. historyczno-typologicznych Tematyka oraz etnografowie referatów współczesnych skupiła przeobrażeń w b u d o w n i c t w i e l u d o w y m , a także dotyczyła m e t o d y c z n y c h p r a c związanych z p r z y ­ gotowaniem materiałów d l a s k a n s e n u . R e f e r a t y , zresztą n a j l i c z n i e j s z e w tej s e k c j i dr J . Hoško, Národně wygłosili: materjaloch Sambirskej downictwie ludowym Beskidu a w Śląskiego; triedenia Karpat Ludové formy půdorysného latach na stavitel'stve; ohnišť na Oravě; w Návrh S . Mruškovič, o Vudovom st. w Karpatach 1945—1967 jednotný dr na juhozápadnom formy v (Na w bu­ przykładzie dokumentácie Význam Slovensku; otázke Karpatech; na systém S . Švecová, dr n a u k J . M j a r t a n , К Sídelné dr S . Kovačevičová, XVI—XVII. dr M . Gładyszowa, Przeobrażenia Polskich a názvoslovie stavitel'stvo domu; Karpatach dr poznatkov pre budywnictwo koroliwszczini); Malých J . Kantár, východokarpatského Otázky doc. V . Pražák, vývoja. Zarówno referaty, jak i wypowiedzi dyskusyjne stanowiące nieraz obszerne p r z y c z y n k i do p o r u s z o n y c h tematów i wnoszące i n f o r m a c j e o p r o w a d z o n y c h p r a c a c h (np. wypowiedź dr. P. S t a h l a ) wykazały duże z a a w a n s o w a n i e nad budownictwem w ludowym t y m z a k r e s i e , dające podstawy do opracowań dowego dalszą pracę p r z e z p r z y g o t o w a n i e i osadnictwa cych wiadomości prac pomocniczych gicznego i w K a r p a t a c h , a także o postępach badawczych postanowiono z zakresu budownictwa językoznawców. Wobec coraz bibliografii rotaprintowych zespół rozwijającego sprawozdań i rozesłania odpowiednim instytucjom architektów zainteresowania projektu sposobów postanowiono włączyć w program p o d k o m i s j i p r a c e n a d k o n c e p c j a m i skansenów k a r p a c k i c h . W związku zaplanowanym temat i urządzeń t e r m i n e m posiedzenia o b r a d wziąć pod uwagę Ponadto dokumentacji dotyczących główny ludowego. wokół przygoto­ materiałów z budownictwa zakresie terminolo­ b u d o w y skansenów, Slovenské narodné m u z e u m w M a r t i n i e podjęło się wania lu­ podają­ W słownika etnografów, się infor­ budownictwa ośrodków. opracowywanie l u d o w e g o przez żywiej z posie­ o zorganizowanie poszczególnych rozpocząć badań problematyki syntetycznych. Wnioski d z e n i a tej s e k c j i dotyczyły a p e l u do k i e r o w n i c t w a M K K K m a c j i ułatwiającej prowadzonych w K a r p a t a c h oraz p e w n e u j e d n o l i c e n i e podkomisji n a r o k 1969 u c h w a l o n o zagadnienie rozwoju rozplanowania jako domu ogniowych. P r o g r a m s e k c j i s z t u k i l u d o w e j z podsekcją rzemiosła l u d o w e g o wypełniony został pięcioma r e f e r a t a m i i ożywioną dyskusją (przewodniczył prof, d r R . Jeřábek). C z t e r y p i e r w s z e r e f e r a t y dotyczyły zagadnień s z t u k i l u d o w e j : prof, d r R . R e i n f u s s , Podstawowe zagadnienia w badaniach sztuki ludowej na terenie Karpat; dr H . J o h nová, Slovenské l'udové šperk; dr S . Kovačevičová, L'udové náhrobníky na Slo­ vensku; prof, d r R. Jeřábek, Pastierské motivy po valaských mal'ovanych betlehemoch. O s t a t n i r e f e r a t I. Krištka odnosił się do p r o g r a m u p o d s e k c j i rzemiosła i wytwórczości l u d o w e j . Dyskusja w tej s e k c j i toczyła się głównie wokół zagadnień organizacyjnych. N a w n i o s e k prof. dr. M . Gładysza określono f o r m y współpracy i kontaktów wych na podkomisji. Stwierdzono d w a l a t a , a następnie konieczność spotkań j e j członków wysunięto potrzebę opracowania nauko­ co n a j m n i e j r a z bibliografii działowej oraz i n f o r m a c j i o bieżących r e z u l t a t a c h poszukiwań t e r e n o w y c h w f o r m i e powie­ l o n y c h komunikatów. O r g a n i z a c j i tej służby podjęło się Slovenské národně m u z e u m w Martinie postulowano, 17 — i Národní aby przez muzeum członków E t n o g r a f i a P o l s k a t. X I I I / 2 w Pradze. podkomisji Celem rozszerzenia zainteresować akcji odpowiednie terenowej ośrodki �258 KRONIKA badawcze i pozyskać je do współpracy, której koordynatorem D a l s z e w n i o s k i miały c h a r a k t e r ogólny. P o d n i e s i o n o edycji pisma „Carpatica" nad zagadnieniami patach . Innego 12 w zakresie o postępach prac Kar­ rodzaju rękopiśmienne organu braki utrudniające o stanie katalogi MKKK informującego MKKK. kontynuowania związanymi z problematyką badawczą k u l t u r y l u d o w e j w informacji jako byłaby konieczność rozwój systematycznych zbiorów, p r o p o n o w a n o usunąć p r z e z zasobów muzealnych z obszaru Karpat, badań, t j . co najmniej przygotowywane w k i l k u e g z e m p l a r z a c h , z możliwością wysyłania n a w e t za granicę . 13 Sekcja folkloru wackich , a 14 słownego obradom skupiła jedynie przewodniczyła dr wątków historycznych i demonologicznych folklorystów V. polskich Gašparíková. i czechosło­ Referaty na, temat w l u d o w e j l i t e r a t u r z e o b s z a r u K a r p a t oraz niektórych zagadnień t e o r e t y c z n y c h , wygłosili folkloryści czechosłowaccy: d r V . G a š ­ paríková, Adaptada látok z historickou dr R . Žatko, Prvky ských dr hrách; D. zbojníckej oblasti Z zbojnické povídek dyskusji prowadzonej oblasti o Taterech z Bílých pověsti problemy Theoreíicfcé v materiálech analýza pověrečnych v slovenských Karpat; t r a d i c i e v slovenských, Vudových doc. d r O. Sirovátka, К Klímová-Rychnová, karpatské tematikou folklórně] na Moravě studia a Turcích; lidové betlehem- a v Slezsku; pověsti zapadni Morfologická d r B . Beneš, Karpat. p r z e z prof. dr. J . Krzyżanowskiego wyłoniło się k i l k a postulatów, mających n a c e l u zacieśnienie współpracy pomiędzy I n s t y t u t e m Badań Literackich PAN terenowych, zaprojektowano reedycję a folklorystami jak i w czechosłowackimi, przygotowanie klasycznych między skej akademie odpowiednimi prac pracowniami a szczególnie poszukiwania „szopki" oraz materiałów humoru dotyczących Polskiej v i e d oraz usprawnić w z a j e m n e poszerzyć badań wydawniczej twórczości ludowej zorganizować wymianę l i t e r a t u r y się do f o l k l o r y s t y k i k a r p a c k i e j . N a t o m i a s t wano n a polu działalności antologii opowieści o zbójnikach w T a t r a c h , a także folklorystycznych obszarze K a r p a t . P o n a d t o postanowiono stycznej i to zarówno z a k r e s i e opracowań e d y t o r s k i c h . W Akademii recenzowanie Nauk publikacji i ludowego na się do obszarze teatru Karpat Sloven­ odnoszących w d z i e d z i n i e badań t e r e n o w y c h odnoszących na folklory­ postulo­ ludowego, zapraszając również folklorystów ukraińskich. Tak pod względem programu, stawiały się o b r a d y s e k c j i f o l k l o r u j a k i ilości uczestników muzycznego, którym przewodniczył najskromniej przed­ dr K . O n - d r e j k a . P o j e d y n y m r e f e r a c i e , wygłoszonym p r z e z doc. dr. D. Hollý, К otázce lidových ansámblových nara nagrania hudeb, vývoje z e b r a n i wysłuchali o p r a c o w a n e g o p r z e z dr. J . G e l - magnetofonowego wesela z Suchej Hory na Orawie przeznaczonego do w y d a n i a w f o r m i e płyty. D y s k u s j a toczyła się wokół u s t a l e n i a k i e r u n k u i t e m a ­ tyki badawczej wania temat d l a studiów porównawczych. Między i n n y m i wysunięto do dotyczący m u z y c z n e j i choreograficznej formy tańca W t r z e c i m d n i u k o n f e r e n c j i odbyło się s p e c j a l n e posiedzenie p r e z y d i u m w którym poza zainteresowanych jej członkami badaniami 15 uczestniczyli przedstawiciele kultury ludowej w Karpatach, opraco­ odzemok. MKKK, wszystkich co umożliwiło krajów prze- D o t y c h c z a s ukazały się t r z y n u m e r y b i u l e t y n u „Carpatica" w y d a n e przez. S A V w Bratysławie w l a t a c h 1960, 1961, 1963. N a potrzebę opracowań d o k u m e n t a c y j n y c h zbiorów m u z e a l n y c h zwracano już ze s t r o n y p o l s k i e j u w a g ę organizując akcję badawczą w K a r p a t a c h w 1959 r. Zob. G ł a d y s z , Konferencja..., s. 341; t e n ż e , Zarys planu..., s. 33. O początkach działania p o d k o m i s j i f o l k l o r y s t y c z n y c h w Czechosłowacji zob. K u t r z e b a - P o j n a r o w a , op. cit, s. 495. Z P o l s k i wzięli udział: prof, dr M . Gładysz, doc. dr B . Kopczyńska-Jaworska, doc. dr A . K u t r z e b a - P o j n a r o w a , prof, dr R . R e i n f u s s . 12 13 14 15 �259 KRONIKA dyskutowanie koordynacji wielu spraw dalszych związanych z p o s z e r z e n i e m prac. Posiedzeniu składu K o m i s j i i przewodniczył przewodniczący czechosłowackiej K o m i s j i K r a j o w e j Podstawą d y s k u s j i było s p r a w o z d a n i e dr nauk rozwojem J . Mjartan jako MKKK. z działalności M K K K za l a t a 1965—1967, które przedstawił s e k r e t a r z g e n e r a l n y , doc. dr J . P o d o l a k . R e f e r e n t m . i n . stwierdził, że prace naukowo-badawcze rozwinięte zostały specjalistyczne. W w skoncentrowane Czechosłowacji najżywszych zaawansowanie w K a r p a t a c h , które p o z w a l a s y n t e t y c z n e j , po u p r z e d n i m najlepsze rozwinięcie akcji w komisjach Polsce, gdzie naukowych krajowych najlepiej utworzono podkomisje pozostawały podkomisje Bułgarii, Jugosławii i R u m u n i i , a o b e c n i e nawiązana współpraca z Z S R R . W największe w kontaktach ze s p e c j a l i s t a m i Węgier, a dalej pięciu istniejących p o d k o m i s j i i c h a r a k t e r y s t y c e osiągnięć w obrębie K o m i s j i N a r o d o w y c h , prac nad zagadnieniami referent związanymi n a przystąpienie do o p r a c o w a n i a z koordynacyjnej w podkomisji wysuniętą podkreślił pasterstwem wspólnej ustaleniu jednolitych wytycznych. Poza o s a d n i c z y c h . Z k o l e i przypomniał inicjatywę została naukowo-badawczych publikacji t y m podkreślił budownictwa, na poprzednich i form obradach, o u t w o r z e n i u s p e c j a l n y c h zespołów, które koordynowałyby p r a c e w z a k r e s i e m u z e ­ alnictwa i filmu etnograficznego Przystępując ralny do omówienia przedstawił plan „Studia e t h n o g r a p h i c a kowanie materiały materiałów oraz zaprojektowanego cyjną, w z obecnej wanych. Ponadto swoim Karpatach. gene­ ciągłego na tomy mogą obejmować albo stanowić zbiory jednotema- kierowane przedstawiciele poszczególne t o m y w sekretarz p r z e z poszczególne p o d k o m i s j e . powyższe wchodziliby MKKK przeznaczony Następne i sympozjów ludowym czasie w y d a w n i c t w a t o m byłby Konferencji. to w y d a w n i c t w o której w 1 6 z przyszłych k o n f e r e n c j i skład wydawniczej Carpatica" . Pierwszy t y c z n y c h opracowań p r z y g o t o w a n y c h organizacyjnego, n a d pożywieniem działalności byłoby C o do p r o f i l u p r z e z radę w s z y s t k i c h krajów miałyby s w o i c h redaktorów opubli­ redak­ zaintereso­ i wydawane by­ łyby w miarę możliwości e d y t o r s k i c h p r z e z poszczególne współpracujące z Komisją i n s t y t u c j e różnych krajów. Sekretarz poinformował również o w z n o w i e n i u wydawania t i c a " j a k o r o c z n i k a . Prócz c h a r a k t e r u i n f o r m a c y j n e g o funkcję o r g a n u biuletynu „Carpa­ mógłby on spełniać również bibliograficznego Kończąc swoje s p r a w o z d a n i e s e k r e t a r z g e n e r a l n y poddał pod dyskusję kwestię, czy M K K K m a stanowić samoistną organizację, c z y też p o w i n n a b y z istniejących m a pozostać w międzynarodowych instytucji oraz c z y główny Bratysławie, c z y też przenieść się do innego wejść do j e d n e j sekretariat ze Komisji współpracujących państw. J e d n y m z wniosków u c h w a l o n y c h n a Międzynarodowej K o n f e r e n c j i w K r a ­ k o w i e w 1964 r. było podjęcie starań o zapoczątkowanie międzynarodowego c y k l u w y d a w n i c z e g o pod wspólnym tytułem „Acta e t h n o g r a p h i c a C a r p a t i c a " , zob. G ł a d у s z, Międzynarodowa Konferencja..., s. 4511. N a konieczność opracowań b i b l i o g r a f i c z n y c h z w r a c a n o u w a g ę n a w s z y s t k i c h n i e m a l d o t y c h c z a s o w y c h k o n f e r e n c j a c h (zob. p r z y p i s 5). P r a c e n a d polską b i b l i o ­ grafią h i s t o r i i k u l t u r y l u d o w e j K a r p a t p r o w a d z i s y s t e m a t y c z n i e Z a k l a d E t n o g r a f i i I H K M P A N w K r a k o w i e . O p u b l i k o w a n o d o t y c h c z a s bibliografię do 1959 г., a także w 1968 r. złożono do d r u k u w N U S A V w Bratysławie bibliografię z a l a t a I 9 6 0 — —1967 (w w y b o r z e ) . P o n a d t o s t a r a n i e m tegoż Zakładu została w y d a n a bibliografia węgierska i jugosłowiańska (por. Bibliografia historii kultury l u d o w e j K a r p a t , cz. I : Materiały do bibliografii polskiej, W a r s z a w a 1960; cz. I I : Materiały do bibliografii węgierskiej, cz. I I I : Materiały do bibliografii jugosłowiańskiej, W r o c ł a w 1967). I n ­ f o r m a c j e o p r a c a c h b i b l i o g r a f i c z n y c h ' w Czechosłowacji zob. M. G ł a d y s z o w a , Czechosłowackie bibliografie etnograficzne dla regionów karpackich, „Etnografia P o l s k a " , t. 12: 1968, s. 759—766. 16 17 �260 KRONIKA W w d y s k u s j i , j a k a rozwinęła Moskwie, grafów akademik sowieckich się następnie, d y r e k t o r J . V . B r o m l e j , zadeklarował do współpracy z MJKKK. Instytutu oficjalnie Prof. M. Gładysz r o z s z e r z e n i a działalności K o m i s j i , zwłaszcza n a u k o w o - b a d a w c z e j skie obszary riatu Europy, generalnego biuletynu MKKK opowiadając w Bratysławie oraz „Carpatica", który zaspokajałby brak charakteryzujące postawiła równocześnie dotychczasowe wniosek o osiągnięcia. W ustalenie terminów się worska podniosła poddał informacji związku składania etno­ projekt n a w s z y s t k i e gór­ za p o z o s t a w i e n i e m za j a k najszybszym n a m a r z e c każdego r o k u , a następnie o o d b y w a n i e o r a z międzynarodowych Etnograficznego przystąpienie Sekreta­ wznowieniem publikując bibliografie z t y m d y r . dr B . F i l o v a materiałów do „Carpatica" posiedzeń K o m i s j i r a z w roku k o n f e r e n c j i r a z n a t r z y l a t a . D o c . dr B . Kopczyńska-Ja- konieczność sprawniejszej informacji współpracowników w ra­ m a c h M K K K z a pośrednictwem „Carpatica". Dotyczyć ona p o w i n n a planów i w y n i ­ ków indywidualnych i zbiorowych prac badawczych, a także adresów pracowni i osób związanych z działalnością naukową interesującą Komisję. D o c . dr R . Jeřá­ bek, popierając wniosek o wydawaniu „Studia ethnographica Carpatica", zapro­ ponował jego wielojęzyczną wersję. Prof. d r M . G a v a z z i zwrócił uwagę n a zasadę dobrowolności w przy tego r o d z a j u czasowych organizowaniu współpracy prac koordynacyjnych K o m i s j i oraz z a u f a n i a , j a k i e towarzyszą o p r a c o w y w a n i u zostały sformułowane Na z Komisją jako i n s t y t u c j a c h . D y s k u t a n c i podkreślali ponadto realność i atmosferę przyjętą dotych­ wzajemnego wspólnych planów r o b o c z y c h . Następnie w n i o s k i K o m i s j i , które przedłożono p o s i e d z e n i u p l e n a r n y m trzeciego d n i a k o n f e r e n c j i wygłosił r e f e r a t Za stratigrafiata ogólnie pozytywność w balgarskata narodna na plenum Konferencji. d y r . dr C h r . W a k a r e l s k i kultura, w którym p r z e d ­ stawił z a g a d n i e n i e nawarstwień h i s t o r y c z n y c h w k u l t u r z e l u d o w e j Bułgarii. Wska­ zał n a e l e m e n t y c h a r a k t e r y s t y c z n e d l a e p o k i przedchrześcijańskiej, f e u d a l n e j i ka­ p i t a l i s t y c z n e j znajdujące się w e współczesnym zespole k u l t u r o w y m . Dalszą część p r o g r a m u p o s i e d z e n i a wypełniły krótkie s p r a w o z d a n i a podsumo­ wujące o b r a d y w pięciu s e k c j a c h oraz o d c z y t a n i e wniosków z p o s i e d z e n i a MKKK. Ponadto wniosek przyjęto i przekazano do r e a l i z a c j i p o d k o m i s j i dr. M . M a r k u s a o z o r g a n i z o w a n i e specjalnego czechosłowackiej zespołu b a d a w c z e g o d l a studiów p o ­ równawczych ,nad pożywieniem l u d o w y m . P o s i e d z e n i e p l e n a r n e zostało zamknięte w z a j e m n y m i podziękowaniami złożonymi p r z e z organizatorów K o n f e r e n c j i i j e j uczestników. P r z e d s t a w i c i e l e poszczególnych g r u p uczestników z a g r a n i c z n y c h w gorących słowach dziękowali za gościnne p r z y ­ jęcie oraz owocną czymi podkreślali wysiłek i wzorową wymianę p o g l ą d ó w i z a p o z n a n i e n a d kulturą organizację K o n f e r e n c j i , co umożliwiło się z d o k o n a n y m i ludową w K a r p a t a c h , a ponadto z o w a n i a d a l s z y c h planów współpracy n a u k o w e j osiągnięciami badaw­ przyczyniło się do s k r y s t a l i ­ na t y m odcinku. Konferencja poza t y m stanowiła okazję do bliższego z a p o z n a n i a się z a g r a n i c z n y c h uczestników z b o ­ g a t y m i r e z u l t a t a m i badań t e r e n o w y c h , z a m b i t n y m i p l a n a m i i sprawną organizacją etnografii czechosłowackiej. N a zakończenie p i e r w s z e g o d n i a K o n f e r e n c j i z o r g a n i z o w a n y e t n o g r a f i c z n y c h . Wyświetlono f i l m o s z t u c e l u d o w e j został p o k a z filmów reżyserowany p r z e z M . Śliwkę oraz d o k u m e n t a l n y f i l m J . P o d o l a k a z badań n a d p a s t e r s t w e m w Bułgarii. P o n a d t o urządzona została w y s t a w a obrazująca prace przygotowawcze do s k a n s e n u budo­ w a n e g o przez S N M w M a r t i n i e . Po zakończeniu k o n f e r e n c j i w wycieczka autobusowa S m o l e n i c a c h (od 44 do <18 września) odbyła się do północno-zachodniej i środkowej Słowacji, podczas u c z e s t n i c y z a p o z n a l i się z t e r e n e m , zwłaszcza z b u d o w n i c t w e m i strojem której ludowym, �261 KRONIKA a także z k i l k o m a e k s p o z y c j a m i m u z e a l n y m i . Szczególnie interesujące dzenie m u z e u m w M a r t i n i e , gdzie bylo zwie­ d y r . d r Š. Mruškovič przedstawił m . i n . p l a n y s k a n s e n u oraz zapoznał z p r a c a m i wstępnymi n a d jego budową. U C H W A Ł Y 1. K o m i s j a p r z y j m u j e sprawozdanie dalszej p r a c y s e k r e t a r i a t u i p o d k o m i s j i generalnego sekretarza M K K K oraz plan narodowych. 2. K o m i s j a zgadza się n a p o z o s t a w i e n i e s i e d z i b y S e k r e t a r i a t u p r z y S A V w B r a ­ tysławie i p o w i e r z a n a d a l funkcję 3. K o m i s j a p r z y j m u j e graficznego do AN w s e k r e t a r z a generalnego z zadowoleniem Moskwie, a k a d e m i k a J . V.. B r o m l e j a , o o f i c j a l n y m współpracy s o w i e c k i c h etnografów tariatowi Generalnemu doc. dr. J . P o d o l a k o w i . oświadczenie d y r e k t o r a I n s t y t u t u E t n o ­ szukanie przystąpieniu i folklorystów. Równocześnie z a l e c a możliwości rozszerzenia współpracy Sekre­ przez pozy­ s k a n i e d a l s z y c h i n s t y t u c j i i specjalistów. 4. S e k r e t a r i a t g e n e r a l n y MK¡KK zobowiązuje się do o r g a n i z o w a n i a n a r a d r o b o c z y c h K o m i s j i oraz międzynarodowych k o n f e r e n c j i t r z y l a t a . P r z y t y m z e b r a n i a te odbywać się będą kolejno corocznych i sympozjów raz na we wszystkich krajach członkowskich. 5. K o m i s j a zobowiązuje się do podjęcia graphica Carpatica", przy czym pierwszy wydawnictwa ciągłego „Studia t o m ¡zawierajacy materiały z ethnoobecnej k o n f e r e n c j i zostanie w y d a n y p r z e z S A V . 6. K o m i s j a wydawania z wdzięcznością własnymi przyjmuje środkami organu obietnicę Narodopisnego informacyjnego Ústavu „Carpatica" SAV (jednego z e ­ s z y t u rocznie). 7. sekcji Komisja przychyla koordynowania się prac do szczególnym zwróceniem u w a g i 8. K o m i s j a p o p i e r a możliwości 9. Komisja l s o rozszerzenie n a obszary poza Komisji jako terytorialnego karpackie Unii (ze i Jugosławii). dyr. , J . V. Bromleja członka o szukaniu nauk antropologicznych obecnej Międzynarodowej . wyraża podziękowanie organizatorom K o n f e r e n c j i w Smolenicach za materialne zabezpieczenie o b r a d podkreślając, że większość referatów z i o m świadczący p o z y t y w n i e ilO. O r g a n i z a t o r z y obecnej zasięgu obszary Węgier, Bułgarii z całą gotowością w n i o s e k wprowadzenia i etnograficznych wniosku naukowo-badawczych i obrady i naukowe o rezultatach dotychczasowych Konferencji przygotowanie miały w y s o k i n a u k o w y prac opracują zwięzłe i n f o r m a c j e po­ badawczych. o r e z u l t a t a c h obrad K o n f e r e n c j i i roześlą j e do w g l ą d u w s z y s t k i m u c z e s t n i k o m . Maria MIĘDZYNARODOWA RZYSTWA KONFERENCJA NAUKOWA JUGOSŁOWIAŃSKIEGO ORAZ ETNOLOGICZNEGO JUGOSŁOWIAŃSKA MIĘDZYNARODOWA R E D A K C J I CZASOPISMA W e wrześniu i w g r u d n i u odbywających zorganizowanej Gładyszowa „DEMOS" 1967 uczestniczyłam w d w u k o l e j n y c h się n a t e r e n i e Jugosławii: I — w TOWA­ KONFERENCJA konferencjach, d n i a c h ¡16—20 I X w konferencji p r z e z T o w a r z y s t w o E t n o l o g i c z n e Jugosławii w 10 rocznicę p o w s t a n i a W n i o s e k o podobnej treści został już u c h w a l o n y n a Międzynarodowej K o n ­ f e r e n c j i w K r a k o w i e w 1964 r. Zob. G ł a d y s z , Międzynarodowa Konferencja..., s. 450. 18 �262 KRONIKA Towarzystwa; И czasopisma — w d n i a c h 19—22 X I I w p o s i e d z e n i u międzynarodowej „Demos", wydawanego przez Instytut Ludoznawstwa redakcji Niemieckiego A k a d e m i i N a u k N R D p r z y współpracy i n s t y t u c j i e t n o g r a f i c z n y c h i n n y c h krajów d e ­ m o k r a c j i l u d o w y c h , od 1964 r. również w spoczywała zakładów w rękach etnografii akademika, i etnologii Jugosławii . Organizacja tej konferencji 1 prof. D u s z a n a Serbskiej Nedeljkoviéa, Akademii Nauk oraz pracowników i Uniwersytetu w Bel­ gradzie. O b i e k o n f e r e n c j e o d b y w a ł y się w miejscowościach o d d a l o n y c h o ok. 80 k m od B e l g r a d u : p i e r w s z a n a północny wschód w Vršac w V o j v o d i n i e n i e o p o d a l jugosłowiańsko-rumuńskiej, Arandželovač w nych krajów druga Szumadii. W środkowej, na południe, w obu k o n f e r e n c j a c h południowej miejscowości granicy uzdrowiskowej uczestniczyli przedstawiciele i n ­ i wschodniej Europy: Bułgarii (w I f e r e n c j i ) , Czechosłowacji, N R D , P o l s k i , R u m u n i i , Węgier (w I I k o n f e r e n c j i ) , Ze strony jugosłowiańskiej w konferencjach brali udział przedstawiciele kon­ ZSRR. różnych i n s t y t u c j i ; k a t e d r u n i w e r s y t e c k i c h , A k a d e m i i i muzeów z całego t e r e n u Jugosławii, j a k również w I k o n f e r e n c j i w Belgradzie. składu personalnego aktualnego rencja Mimo dla przybysza stanu prac naukowa centralnego Instytutu Opieki nad Zabytkami różnego c h a r a k t e r u etnografów obu t y c h k o n f e r e n c j i z innego k r a j u , zainteresowanego jugosłowiańskich, (połączona z W a l n y m Zebraniem zarówno i wielostronnie rozwijającej przeglądem wielodniowa Towarzystwa), g e n e r a c j i etnografów jugosłowiańskich, j a k i k i l k u n a s t o o s o b o w a f e r e n c j a r e d a k c y j n a były okazją Kultury i odmiennego i c h konfe­ grupująca organizacyjna kilka kon­ do z a p o z n a n i a się z niektórymi k i e r u n k a m i żywo się etnografii jugosłowiańskiej i niektórych nauk jej p o k r e w n y c h . Z e s t a w i e n i e u z y s k a n y c h n a tej drodze i n f o r m a c j i oczywiście n i e może j e d n a k zastąpić wyczerpującego nowego przeglądu osiągnięć e t n o g r a f i i s k i e j , j a k i chętnie widzielibyśmy z n o w u i k i l k u n a s t u l a t a c h od przeglądów n a łamach „Etnografii drukowanych po I I w o j n i e jugosłowiań­ P o l s k i e j " po k i l k u w „Etnografii Pol­ s k i e j " i „Ludzie" . 2 Konferencja 1) z a g a d n i e n i o m graficznych w Vršac etnogenezy poświęcona została i zróżnicowania n a t e r e n a c h zagrożonych w zasadzie etnicznego, i wynikom tylko dwu 2) m e t o d y c e problemom: badań etno­ t y c h badań. T r z e c i t e m a t łączył z a g a d n i e n i a d w u p o p r z e d n i c h . O b e j m o w a ł problematykę badań mniejszości narodo­ w y c h : jugosłowiańskiej w R u m u n i i i rumuńskiej w Jugosławii, w t y m p r z e d e w s z y s t ­ k i m n a t e r e n a c h zagrożonych p r z e s i e d l e n i a m i w związku z b u d o w ą z a p o r y i elektrowni w rejonie z tymi badaniami Żelaznych pozostawał Wrót nad Dunajem. l i c z n y udział w Niewątpliwie konfrontacji Większość referatów została w s t r e s z c z e n i u o p u b l i k o w a n a d o w y c h . I c h dokładniejsze 3 omówienie przekracza ramy delegacji w wodnej związku rumuńskiej. w materiałach obecnego zjaz­ sprawozdania. P o s t a r a m y się zwrócić j e d y n i e uwagę n a niektóre k i e r u n k i badań oraz udział w n i c h różnych specjalności. I t a k w grupie p i e r w s z e j dyskusję w y w o ł a ł inaugurujący sesję r e f e r a t duże z a i n t e r e s o w a n i e i aprobującą j e d n e g o z nestorów, a z a r a z e m p i o - Por. A. K u t r z e b a - P o j n a r o w a , T r z e c i o konferencja Komitetu Redak­ cyjnego międzynarodowego czasopisma etnograficznego krajów demokracji ludo­ wych „Demos", „Etnografia P o l s k a " , t. 8: 1964, s. 342—344; t e j ż e , Informacja etnograficzna krajów demokracji •— nowy profil czasopisma „Demos", tamże, t. 11: 1967, s. 504—505. P o r . M . G a v a z z i , Ludoznawstwo w Jugosławii 1939—1947, „Lud", t. 3 7 : 1947, s. 426—438; D. P a l o s i j a , Etnologia w Jugosławii w latach 1958 i 1959, „Etnografia P o l s k a " , t. 4 : il96Í s. 372—376. N a j o b s z e r n i e j s z y przegląd etnografii jugosłowiańskiej p r z e d I I wojną pióra M . G a v a z z i e g o zamieścił „Lud Słowiański", t. I B : 1930, s. 266—296; t. 2 B : 1931, s. 72—106. R e z i m e i r e f e r a t a , I X S a v e t o v a n j e E t n o l o g a J u g o s l a v i j e Vršac 16—20 I X 1967, ss. 45. 1 2 3 �263 KRONIKA nierów etnografii pokrewieństwa storycznych krajów bałkańskich, C h r i s t o W a k a r e l s k i e g o i różnic w zapożyczeń terminologii kulturalnych. Do źródeł p i s a n y c h , a n t r o p o l o g i i zywał J . V . B r o m l e j kultur narodowych materiałów i współczesnych z Moskwy w z Bułgarii jako na temat sprawdzianu h i ­ językowych, h i s t o r y c z n y c h materiałów etnograficznych r e f e r a c i e rozpatrującym nawią­ n a przykładach h i s t o ­ r y c z n y c h t e o r e t y c z n e z a g a d n i e n i a procesów przekształcania się wspólnot e t n i c z n y c h w narodowości mowania matyki i narody. Dalsze referaty tej grupy dotyczyły: dynamiki przej­ f o l k l o r u ustnego n a t e r e n a c h dwujęzycznych (D. P o p z R u m u n i i ) , i metody współczesnych polskich badań tradycyjnym i współczesnym zróżnicowaniom -Pojnarowa, Warszawa) zagadnień oraz etnograficznych poświęconych k u l t u r y w s i polskiej zmian proble­ (A. p o c z u c i a etnicznego i Kutrzebanarodowego u b a d a n y c h współcześnie różnych g r u p ludności jugosłowiańskiej n a t e r e n a c h m i e ­ s z a n y c h w nawiązaniu do p o c h o d z e n i a t y c h g r u p i i c h h i s t o r i i , i c h przynależności p o l i t y c z n e j , r e l i g i i itp. (M. Barjaktarovič, B e l g r a d ; J . H u r s k i , P r a g a ; J . Vukmanovič, Cetinje; G . Palikruševa, Skopje). Żywą polemikę wywołał z B e l g r a d u , wiążący z a g a d n i e n i a e n d o g a m i i , występującej nych grup ludności Jugosławii, z problematyką referat P. Vlahoviéa w różnym c z a s i e u róż­ kształtowania się narodu chor­ wackiego. Część drugą s e s j i rozpoczął p r z e d s t a w i c i e l Rumuńskiej A k a d e m i i N a u k , R . V u l canescu z Bukaresztu, przedstawieniem przez u c z o n y c h rumuńskich w rejonie długofalowego budowy programu naddunajskiej badań podjętych elektrowni wodnej. Sąsiednich również zagrożonych w y s i e d l e n i e m terenów w obrębie Jugosławii czyły referaty D. Drjaćy i S. porównawcze p r a c e etnograficzne Zecevica z Belgradu, prowadzone omawiające: w starej i nowej tych zmian; drugi — rekonstrukcje występującego z w y c z a j u składania d a r ó w zmarłym (sarandar) tradycyjnego cowane w Instytucie Opieki nad Zabytkami Kultury ludności w na tych sto­ terenach i jego genezę. W n i e s i e n i u do i n n y c h terenów N. P e s i c - M a k s i m o v i c z B e l g r a d u — siedzibie przesied­ l a n y c h w s i , poświęcone z m i a n o m k u l t u r y m a t e r i a l n e j i p o s t a w o m s u n k u . do doty­ pierwszy przedstawiła metody od­ wypra­ przeprowadzania e w i d e n c j i i i n w e n t a r y z a c j i zabytków a r c h i t e k t o n i c z n y c h oraz o d t w a r z a n i a pierwot­ n y c h f u n k c j i osad średniowiecznych i nowożytnych p r z e z e k i p y złożone w pierwszej fazie badań p r z e z etnografa i a r c h i t e k t a , w d r u g i e j ponadto geografa, h i s t o r y k a , e k o ­ nomistę, socjologa, d e m o g r a f a przeprowadzonej i i n n y c h . V . H u s j e k z V . G o r i c y zreferowała przebieg d o k u m e n t a c j i zagrożonych z n i s z c z e n i e m zabytków a r c h i t e k t o n i c z ­ n y c h t y p o w e j w s i p o d m i e j s k i e j Z a g r z e b i a , a J . V a ř e k a z P r a g i m e t o d y badań e t n o ­ g r a f i c z n y c h osad zagrożonych, w y p r a c o w a n e Temat ności t r z e c i objął serbo-chorwackiej nicowane gwary w Rumunii Rumunów (R. F l o r a , Z r e n j a n i n ) . p r z e z etnografów czechosłowackich. zarówno w y n i k i studiów e t n o l i n g w i s t y c z n y c h e n k l a w (E. Petrovicz zamieszkałych M. Boškovic-Matic na z Bukaresztu), terenie z Belgradu Banatu j a k też w przeprowadziła lud­ zróż­ Jugosławii badania d o m e m u R u m u n ó w w B a n a c i e , w o k o l i c a c h Vršacu. E t n o g r a f pracujący w nad Vršacu, Т. Milován, badał o s a d n i c t w o rumuńskie w d o l i n i e K a r a š a , a B . V l a h o v i c z B e l g r a d u R u m u n ó w w Vršacu. E t n o g r a f i socjolog rumuński M . L i v i u zajął się z a g a d n i e n i e m s t r u k t u r y r o d z i n y i z w y c z a j a m i r o d z i n n y m i . N a zakończenie k o n f e r e n c j i zorganizo­ wano mieszanej, wyjazd j e j uczestników do n i e d a l e k i e j wsi Alibunar o ludności w t y m dużym p r o c e n c i e ludności rumuńskiiejj J a k w y n i k a z przedstawionego omawianej konferencji (mimo w w i e l k i m skrócie s p r a w o z d a n i a , n a przykładzie j e j zacieśnienia do d w u t y l k o tematów) zaznaczyły się wyraźnie powiązania t e m a t y c z n e i zbieżności założeń m e t o d o l o g i c z n y c h dzy etnografią jugosłowiańską a etnografiami innych, reprezentowanych pomię­ na kon- �264 KRONIKA f e r e n c j i krajów, j a k również wielokierunkowości zainteresowań współczesnej grafii jugosłowiańskiej, tradycyjne obejmujących zagadnienia Podejmowanie tych zarówno etnogenetyczne), o s t a t n i c h badań stości k u l t u r a l n e j n a w s i , m . i n . w jak zagadnienia i procesy historyczne przemian wiąże się z p o w s t a w a n i e m nowej tradycyjnych, ginących f o r m inwentaryzacji badań budownictwa wykracza poza przedmiot wypracowanie do nowo podjętych inwentaryzacji ludowego i podmiejskiego, i r e k o n s t r u k c j i s t a r y c h osad miejskich. Ten zakres tradycyjnej etnografii, rzeczywi­ o charakterze międzynarodowym. Duży n a c i s k położony j e s t n a b a d a n i a t e r e n o w e i odniesieniu tym współczesnych. w y n i k u inwestycji gospodarczych m e t o d y k i t y c h badań, zwłaszcza w etno­ (w j a k również współczesnych zajmującej się przede w s z y s t k i m tradycyjną kulturą w s i regionów opóźnionych w r o z w o j u gospodarczym i regionów kulturalnym i rekonstrukcją procesów minionych. Badania tych nie zanikają j e d n a k . K o n t y n u o w a n e są n a d a l w ośrodkach u n i w e r s y t e c k i c h i A k a d e m i i , j a k również p r z e z niektóre m u z e a . Z m i e n i a się j e d n a k genetycznych i znacznie problematyka prowadzących do nich t y c h badań. O b o k zagadnień inwentaryzacji o charakterze występuje ż y w e z a i n t e r e s o w a n i e problematyką d y n a m i k i p r z e m i a n etno- atlasowym obserwowanych, m.in. n a r e f e r o w a n y c h n a k o n f e r e n c j i z a g a d n i e n i a c h z m i a n świadomości społecznej, poczucia narodowego. przez etnicznego etnografię pasjonujące i jugosłowiańską, ze względu J a k wiele i n n y c h zagadnień podejmowanych są to n a t y c h t e r e n a c h t e m a t y s p e c j a l n i e n a specyfikę etniczną Bałkanów, dostarczające żywe, bogatego materiału n i e t y l k o d l a z a w s z e c i e k a w y c h i n o w y c h wniosków h i s t o r y c z n y c h l e c z również dla s z e r s z y c h uogólnień teoretycznych.! Jubileuszowa konferencja Towarzystwa Etnologicznego Jugosławii zakończona w y b o r e m jego przewodniczącego, prof. Milovaná G a v a z z i e g o z Z a g r z e b i a , d o t y c h c z a ­ sowego p r e z e s a T o w a r z y s t w a , n i e była jedyną dużą konferencją wianym okresie. zorganizowana sławii, Poprzedziła naukową w j e s z c z e l i c z n i e j s z a międzynarodowa przez po k o n f e r e n c j i z organizowanych prof. Duszana Nedeljkovica z Belgradu. Bezpośrednio w Vršac część j e j uczestników wzięło udział w w Jugosławii f e s t i w a l i s z t u k i l u d o w e j , sesją etnograficzną. N i e s t e t y n i e o w s z y s t k i c h tego t y p u k o n f e r e n c j a c h zespołowych i nych dowiedzieć terenowych prac etnograficznych do n a s w y d a w n i c t w możemy etnograficznych się jednym połączonym z popularną w i o n y c h n a n i c h w y n i k a c h l i c z n y c h w c h w i l i obecnej dochodzących oma­ konferencja, n a k i l k a tygodni wcześniej p r z e z T o w a r z y s t w o F o l k l o r y s t y c z n e J u g o ­ kierowane natomiast ją z i przedsta­ indywidual­ nieregularnie jugosłowiańskich. Toteż należy z u z n a n i e m podkreślić duży wysiłek etnografów jugosłowiańskich włożony w p r z e d ­ stawianie pierwszym przeglądu najważniejszych rzędzie p r a c prac folklorystycznych) formacyjno-bibliograficznym czasopiśmie etnograficznych okresu krajów tego po I I w o j n i e demokracji kraju (w światowej ludowych tym w in- „Demos". Z w o ł a n a n a grudzień 1967 r. i korzystająca z gościny kolegów jugosłowiańskich konferencja r e d a k c j i międzynarodowej tego c z a s o p i s m a podkreśliła m . i n . bogactwo nadsyłanych sprawozdań i l i t e r a t u r y etnograficznej Jugosławii, a z a r a z e m zobowią­ zała zarówno etnografów Jugosławii, j a k i p r z e d s t a w i c i e l i i n n y c h k r a j ó w rządzenia kolejnego z e s t a w i e n i a działających w każdym z t y c h k r a j ó w do s p o ­ ważniejszych instytucji etnograficznych dla zamieszczenia tych wykazów w zeszycie specjalnym, przeznaczonym dla uczestników V T I I Międzynarodowego K o n g r e s u N a u k l o g i c z n y c h i E t n o l o g i c z n y c h w T o k i o w 1968 r. Antropo­ 4 „Demos. I n t e r n a t i o n a l e e t h n o g r a p h i s c h e u n d f o l k l o r i s t s c h e informationen". S o n d e r d r u c k z u m V I I I . I n t e r n a t i o n a l e n K o n g r e s s der a n t h r o p o l o g i s c h e n u n d e t h n o l o g i s c h e n W i s s e n s c h a f t e n T o k i o , 3,—10. S e p t e m b e r 1968, R . 9 :1968 z. 1. 4 �265 KRONIKA Przygotowanie wywania z e s z y t u specjalnego, j a k również omówienie indeksów p i e r w s z y c h 10 roczników w y d a w n i c t w a , syłanych tekstów o r a z zwiększania l i c z b y prenumeratorów jach były podpisanej głównymi tematami konferencji, uczestniczyła z r a m i e n i a I H K M w której ze zasady sprawy nad­ w poszczególnych strony P A N również dr W a n d a Anna przygoto­ tłumaczeń polskiej kra­ obok Paprocka. Kutrzeba-Pojnarowa �