https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/aec42c496af57fa955ecd3f1cf93c8ab.pdf 0baf68e0fc1187c1559f2a3533637da6 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3258 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1986 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3053 Title A name given to the resource Pożegnania / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1986 t.40 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1986 t.40 z.3-4, s.131-134 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text П. 1. B r o n i s ł a w Surowiak, P a m i ę c i J a d w i g i Jarnuszkiewicz, rys. tuszem, w y k . 11-30 listopada, 1986 r. Aleksander Jackowski POŻEGNANIA N i e m a l k a ż d y m i e s i ą c przynosi smutne w i a d o m o ś c i — odcho­ sie. Nie u m i e m y p i ę k n y c h d e k l a r a c j i ,,o p o p i e r a n i u " w p r o w a d z i ć d z ą starzy mistrzowie s z t u k i l u d o w e j , o s t a t n i k t ó r z y b y l i jeszcze w c z y n , a m o ż e po p r o s t u nie p o t r a f i m y s z a n o w a ć z w i ą z a n i ze s w y m ś r o d o w i s k i e m , z w ł a s z c z a t y c h l u d o w y c h , w istocie bezimiennych... jogo etosom i u p o d o b a n i a m i ; o s t a t n i , k t ó r z y jeszcze dla swego ś r o d o w i s k a p r a c o w a l i . K o ń c z y się ta faza ludowej t w ó r c z o ś c i , k t ó r ą m o ż n a n a z w a ć „autenty­ twórców, T y m c z a s e m o d c h o d z ą ludzio, a z n i m i p a m i ę ć f a k t ó w . wczoraj ż y w e jeszcze w p a m i ę c i nosicioli t r a d y c j i , po Do ich zgonie c z n ą " , a więc z g o d n ą z w o l ą ś r o d o w i s k a i nie p o b u d z a n ą do ż y ­ z a c i e r a j ą się, s t a j ą p r z e s z ł o ś c i ą t r u d n ą j u ż d z i ś do o d t w o r z e n i a . cia z z e w n ą t r z . N a naszych oczach t e r a ź n i e j s z o ś ć staje się h i s t o r i ą , a w ó w c z a s Nie wszystkie w i a d o m o ś c i o ś m i e r c i t w ó r c ó w d o c i e r a j ą do pozostaje d o j m u j ą c e poczucie w i n y , że nie zdążyliśmy kogoś nas, i n s t y t u c j e z a j m u j ą c e się k u l t u r ą nie z w y k ł y ś m i e r c i ludo­ w p e ł n i p o z n a ć , o p i s a ć , u s z a n o w a ć . T a k jest o c z y w i ś c i e zawsze, w y c h a r t y s t ó w k w i t o w a ć n a w e t s k r o m n y m nekrologiem w pra­ ale etnograf szczególnie n a d t y m boleje, p o n i e w a ż z i s t o t y s w y c h 232 �z a i n t e r e s o w a ń z w i ą z a n y jest z c z ł o w i e k i e m j a k o o s o b o w o ś c i ą , ale E d w a r d też j a k o ż y w ą k r o n i k ą p r z e s z ł o ś c i . W ł a ś n i e dlatego t y l e serdecz­ w y b i t n y r z e ź b i a r z , najciekawszy w nurcie ,,1'art b r u t " . n y c h w i ę z ó w ł ą c z y nas z l u d ź m i , z t w ó r c a m i czy nawet i n f o r m a t o ­ Józef r a m i ( k t ó r y c h bogate relacje zamieniamy p ó ź n i e j na p ó l zdania g r o d y za t w ó r c z o ś ć r e l i g i j n ą i m . B ł . B r a t a Sutor z Nowego T a r g u (15.04.1917—1.01.1984), S e r w i k z 9 L u b a n i a (1906—25.05.1987), laureat na­ Alberta. l u b znaczek w odpowiedniej r u b r y c e a n k i e t y ) . A ludzie, k o n k r e t n i S t a n i s ł a w Mika ludzie ? W wirze p r a c y m a m y n a d z i e j ę , że k i e d y ś A p o l i n a r y P a s t w a z W ą g l i k o w i c , w o j . g d a ń s k i e (22.07. się spokoj­ nie s p o t k a m y , z d o ł a m y d o w i e d z i e ć wszystkiego, co b y n a l e ż a ł o . 1899—23.08.1985). I niemal n i g d y t a c h w i l a nie n a s t ę p u j e , pozostaje t y l k o s m u t n a W ł a d y s ł a w refleksja, że z n ó w się s p ó ź n i l i ś m y . M y — ludzie, m y — pismo. 1901—23.09.1986). S p ó ź n i a m y się c i ą g l e . Jest nas za m a ł o , ciągle trzeba wybie­ r a ć , co r o b i ć , co d o k u m e n t o w a ć . Czy t o co ż y j e , powstaje na S t a n i s ł a w z Paszyna (1909—01.1987). Szulc M a j o w s к i ze Sternalic, w o j . c z ę s t o c h o w s k i e W ł a d y s ł a w od zapomnienia — j u ż w ostatniej c h w i l i ? D y l e m a t w naszych knych rzeźb religijnych. w a r u n k a c h nie do r o z w i ą z a n i a . W rezultacie s p ó ź n i a m y się zaw­ M i e c z y s ł a w sze i w s z ę d z i e ( K i m jest etnograf? z a p y t a n o m n i e w czasie spot­ (1922—2.11.1984.) k a n i a z m ł o d z i e ż ą . C z ł o w i e k i e m , k t ó r y zawsze się s p ó ź n i a ! —• Franciszek o d p o w i e d z i a ł e m spontanicznie). (1902—23.12.1985). A l e to nie t y l k o nasza n i e u d o l n o ś ć — p r z y c h o d z i m o m e n t , (7.03. (1922—13.08.1986). naszych oczach, czy t e ż t o , co odchodzi, co b y się c h c i a ł o ocalić gdy k o ń c z y się j a k a ś formacja, g d y nagle czas ulega j a k b y przys- z Kościerzyny, woj. gdańskie Józef Potoniec z R o g u k . St. S ą c z a t w ó r c a p i ę ­ (9.06.1904—6.03.1983). Ż e g l i ń s k i Chrobak z Regnowa, w o j . skierniewickie z Malej S t r a o o n k i , w o j . bielskie W o j c i e c h o w s k i z M a r k o w e j , w o j . pilskie (1908— 3.03.1984). spieszeniu. Jeszcze przed k i l k u l a t y m ó w i l i ś m y o s t a r y c h ś w i ą t karzach, z a s t a n a w i a l i ś m y się, k o m u z n i c h d a ć n a g r o d ę t a k ą czy D o d a j m y , że nieco w c z e ś n i e j zmarli: i n n ą — a t u nagle o d c h o d z ą , jeden po d r u g i m . R z e ź b i a r z e , ma­ l a r k i , t k a c z k i , garncarze, k o w a l e . W d n i u p r z y z n a n i a n a g r ó d za Józef twórczość religijną W ł a d y s ł a w 1927—20.02.1981) w y b i t n y r z e ź b i a r z p o d e j m u j ą c y w zdumiewa­ С h a j e c, nie z d ą ż y ł j u ż o d e b r a ć n a g r o d y i m . Oskara K o l b e r g a jąco głęboki i twórczy sposób t e m a t y k ę Ewangelii, którego w y ­ J ó z e f s t a w y p o r u s z a ł y do głębi w i d z ó w . L a u r e a t n a g r ó d i m . B r a t a A l ­ i m . Brata Alberta umarł J a n o s . To t y l k o ostatnio. P a t r z ę na listę o s ó b , k t ó r e niedawno z m a r ł y , zastanawiam się L u r k a z B y s t r z y c y G ó r n e j , b . p o w . ś w i d n i c k i (5.05. berta oraz i m . Oskara K o l b e r g a . co ich ś m i e r ć znaczy, co d e f i n i t y w n i e zmienia. Z a c z n ę od г z e ź b у , t u s t r a t y s ą n a j b o l e ś n i e j s z e , najbardziej widoczny koniec dawnej ł u s z y n a k . G ó j s k a , p o w . sierpecki (5.06.1897—17.05.1977). T w o ­ formacji r z y ł a r z e ź b y „ p r y m i t y w n e " o d u ż e j sile w y r a z u , lakonicznej i m o ­ rzeźby—potrzebnej J ó z e f J a n o s własnemu środowisku. Zmarli: z D ę b n a k . Nowego T a r g u (1895 — 8.08.1985). Chyba j u ż o s t a t n i z wiejskich ś w i ą t k a r z y , k t ó r y rzeźbił kap­ l i c z k i stawiano p r z y drogach, f i g u r y do k o ś c i o ł ó w . wę s w y c h prac w K r a k o w s k i m 1 Miał wysta­ Muzeum Etnograficznym. Lau­ Chajec z K a m i e n i c y G ó r n e j k . J a s ł a (1904— (Szczypawka-Gołębiowska) z Ka­ n u m e n t a l n e j formie. O artystce i j e j d z i e ł a c h n a p i s a ł g ł ę b o k i e , z n a k o m i t e s t u d i u m Jacek O l ę d z k i . Józef Sobota 1 1 z R e g u t k . O t w o c k a (8.03.1894—1.07.1979) jeden z najciekawszych r z e ź b i a r z y s a m o r o d n y c h o w ł a s n e j w i z j i artystycznej. reat n a g r o d y i m . Oskara K o l b e r g a . W ł a d y s ł a w P t a s z y ń s k a 1 0 Helena 12 Aleksander S ł o m i ń s k i z D ą b r ó w k i Nowej k. Węgo­ znako­ rzewa (2.12.1885—19.03.1974) r z e ź b i a r z s a m o r o d n y , jeden z os­ m i t y rzeźbiarz, rysownik, gawędziarz, kronikarz dawnych czasów. t a t n i c h , k t ó r y c h m o ż n a z a l i c z y ć do n u r t u ,,1'art b r u t " . Z a c z ą ł Pisano o n i m wiele, p u b l i k o w a n o jego l i s t y i t e k s t y , , k r o n i k a r ­ t w o r z y ć m a j ą c 86 l a t . 8.03.1985). Jeden z najciekawszych t w ó r c ó w l u d o w y c h , s k i e " (w „ L i t e r a t u r z e L u d o w e j " , „ P o l s k i e j Sztuce Ludowej"). 2 Grucela Gajewski 1 3 z Julinków k. Kutna (1905—27.07.1982) r z e ź b i a r z n i e m a l ż e nieznany, bardzo i n t e r e s u j ą c y . Laureat n a g r o d y i m . Oskara K o l b e r g a . •Józef Jan „ J u d a " z Ł o m n i c y k . Piwnicznej, woj. n o w o s ą d e c k i e (1898—25.06.1982). R z e ź b i a r z r n a ł o znany, cieka­ w y , o k t ó r y m — m a m n a d z i e j ę — napisze jego kolekcjoner i p r z y ­ Marian B r u d e k z B o g o r i i , w o j . tarnobrzeskie 18.07.1981), r z e ź b i ą c y o d 1950 Wymieniam oczywiście (1895—• r. tylko tych rzeźbiarzy, o których jaciel <lr B o l e s ł a w N a w r o c k i . Grucela napewno n a t o z a s ł u g u j e . ś m i e r c i w i e m . A l e i t a k s t r a t a jest niepowetowana, odeszli znako­ Wojciech m i c i t w ó r c y , n i e m a l wszyscy s p o ś r ó d t y c h , k t ó r z y się w y w o d z ą Oleksy z Paszyna k . Nowego S ą c z a (1903— : z d a w n y c h t r a d y c j i . I l u jeszcze żyje „ b o g o r o b ó w " , k t ó r z y t w o ­ Laureat nagrody r z y l i dla w ł a s n e j s p o ł e c z n o ś c i . Jedna osoba, dwie? a m o ż e j u ż 28.01.1985), n a j w y b i t n i e j s z y ś w i ą t k a r z z Paszyna, ten o d k t ó jego z a c z ę ł a się historia r z e ź b y tego o ś r o d k a . im. Brala 3 n i k t . . . Z n u r t u ,,1'art b r u t " p o z o s t a ł o t e ż nie w i ę c e j niż d w ó c h Alberta. J a r o s ł a w В e г n a s ie w i с z z Jaworzni-Gniewiec, woj. naprawdę wybitnych rzeźbiarzy (Stanisław H o ł d a i Stanisław — Zagajewski). Ci, co t w o r z ą w s p ó ł c z e ś n i e , n a l e ż ą j u ż do generacji ogrodu, gdzie z g r o m a d z i ł k i l k a s e t swych r z e ź b o t e m a t y c e głó­ m ł o d s z e j , p r a c u j ą c e j przede w s z y s t k i m „ d l a m i a s t a " . Reprezen­ wnie historycznej i p a t r i o t y c z n e j . * t u j ą n a s t ę p n ą fazę istnienia s z t u k i l u d o w e j , k i e d y t o p o d w p ł y w e m kieleckie (1.06.1908—24.01.1984), t w ó r c a s ł y n n e g o m u z e u m rizczopan 1083) Mucha z Szal k . Sieradza (16.12 1908—8.02. znakomity rzeźbiarz o bardzo i n d y w i d u a l n y m obliczu, ] Lórogo prace pokazano m . i n . w 1980 r. n a w y s t a w i e w P a ń s t w o ­ w y m Muzeum Etnograficznym w Warszawie. S t a n i s ł a w Cierniak 1124—20.10.1981), r z o ź b i a r z klerze s w y c h p r a c . bodźców z zewnątrz „twórcy ludowi" rzeźbią „ w stylu ludowym" dla obcego sobie o d b i o r c y , o i n n y c h upodobaniach estetycznych i wzorcach kulturowych. 5 Malarstwo. z Wdzydz k. Węgorzewa (23.02. zaliczyć o bardzo i n d y w i d u a l n y m chara- R a t y n ę do W ś r ó d k i l k u malarek, k t ó r y c h d z i e ł a m o ż n a ludowych, śmierć zabrała dwie — W e r o n i k ę z Tomaszowa Lubelskiego (1895—1975) malującą 6 Y'.' ł a d у s ł a w W ó j c i k naiwne o b r a z y — m a k a t k i oraz K a t a r z y n ę 14 sierpecki (22.11. z Z i e l o n k i k . K r a k o w a (14.12.1896—17.05.1982). LS93—26.03.1983), k t ó r e g o w y s t a w y zorganizowane w Płocku nie t w o r z ą c a j u ż , u m ę c z o n a ż y c i e m D o r o t a L a m p a r t z •л M u z e u m M a z o w i e c k i m , z O s ó w k i , b . pow. G a w ł o w ą a p ó ź n i e j w Warszawie Zostały — Zawoi (Państwowe i M a r i a n n a W i ś n i o s ze wsi Rataje ( w o j . kieleckie), a t a k ż e zna­ M u z e u m Etnograficzne, 1982) s t a ł y się s w o i s t ą r e w e l a c j ą , u k a ­ k o m i t a w s w y c h m a l a r s k i c h wizjach M a r i a W n ę k o w a z Nowego z u j ą c t w ó r c z o ś ć bardzo c i e k a w ą , o cechach „ n a i w n y c h " . A r t y s ­ S ą c z a , ale j ą n a l e ż a ł o b y raczej z a l i c z y ć do n u r t u ,,1'art b r u t " ta odznaczony Z ł o t y m K r z y ż e m •Sianisław Zasługi. 7 ( w y w o d z ą c e g o się z m a t e r i i l u d o w e j k u l t u r y ) . Pozostali to j u ż R e k o w s k i z W i ę c k o w y c h k . K o ś c i e r z y n y na Pomorzu G d a ń s k i m (14.06.1895—1.04.1984) t w ó r c a r z e ź b i zna­ k o m i t y c h p t a k ó w , l a u r e a t n a g r o d y i m . Oskara K o l b e r g a . 132 8 lepsi czy gorsi a m a t o r z y wiejscy. O d c h o d z ą malarze „ n a i w n i " . E p o k a N i k i f o r ó w dobiega k o ń ­ ca. I z o l a c j a n a t u r a l n a „ o d k u l t u r y " k o ń c z y się, pozostaje izo- �lacja w y n i k ł a z potrzeb psychicznych, z ucieczki od ś w i a t a zew- F r y d e r y k n ę t r z n o g o . D o h i s t o r i i p r z e s z ł y nazwiska N i k i f o r a , rach k . Ostrowca Ś w i ę t o k r z y s k i e g o (1.07.1917—12.09.1986). O n z m a r ł 13.04,1984 r . w Poznaniu u r . w 1894 r . Rybkowski. Kto p o z o s t a ł w tej Karulaka, W ł a d y s ł a w dziedzinie twórczości? B ą b e l , najlepszy garncarz o ś r o d k a w K o s z a ­ t o w ł a ś n i e w p r o w a d z i ł do r e p e r t u a r u o ś r o d k a f o r m y i o r n a m e n t y 18 z a c z e r p n i ę t e z c e r a m i k i w y k o p a l i s k o w e j . Z m a r ł t e ż i n n y garn­ Z n a p r a w d ę u t a l o n t o w a n y o h , obdarzonych w ł a s n y m w i d z e n i e m carz ś w i a t a , w ł a s n ą p o e t y k ą c h y b a j u ż t y l k o L u d w i k W i ę c e k . Bardzo b r n y m K r z y ż e m Zasługi A l e k s a n d e r z r e s z t ą schorowany i s ł a b y . 1984) a w U r z ę d o w i e ( w o j . lubolskie) — J e r z y Z p o ś r ó d w y b i t n y c h m a l a r z y n u r t u nieprofesjonalnego odno­ t o w a ć trzeba ze s m u t k i e m ś m i e r ć Z b i g n i o w a Radkego ośrodka ostrowieckiego (Denkowskiego) odznaczony Sre­ (1899—1985), a z Czarnej Czesław W s i Kościelnej Piechowski Kraszowski. s t a w i a ł wiele, z w ł a s z c z a w Szwecji, gdzie szczególnie go ceniono. miki J ó z с f K a ź m i e r c z a k bel (19.08.1913—22.04.1984) pold W r ó b e l oraz Wró­ t a k ż o z Szopienic Leo­ (1922—21.04.1984). z K a r t u z (14.01.1914—14.12. W Zakopanem z m a r ł stolarz-artysta J a n T y l k a (11.06. Stowarzyszenie T w ó r c ó w L u d o w y c h , k t ó r o p o d a ł o m i wiele d a n y c h do tego t e k s t u z a s y g n a l i z o w a ł o w c i ą ż r o z w i j a s i ę . Ś m i e r ć w y r w a ł a z grona najlepszych Zofię G a b r y ś Zakopanego A n t o n i 1983). latach, z oraz Z m a r ł t a k ż o t w ó r c a polewanej czarnej cera­ to, reaktywowano w pięćdziesiątych R o j - G ą s i o n i c ę 1 9 1911—6.11.1986), laureat nagrody i m . Oskara K o l b e r g a . W ś r ó d m a l u j ą c y c h na szkle sytuacja jest n i e p o r ó w n a n i e le­ psza, m a l a r s t w o Wite k (woj. białostockie) (1926—1984) z G d a ń s k a (14.05.1921—27.02.1985). B y l c z ł o n k i e m Z P A P , w y ­ Z m a r l i t a k ż e znani malarze ś l ą s c y : g ó r n i k P a w e ł K r a w c z y k (1924—- (16.08.1923—6.06.1981), k t ó r a wraz z H o l e n ą R o j - K o z ł o w s k ą oraz m i e s z k a j ą c y m obocnio w U S A — J a n o m J a c h y m i a k i e m ) p i o r w s i z a c z ę l i m a l o w a ć po sądeckie t a k ż o zgon Józefy (1897—1986) h a f c i a r k i z T y l m a n o w e j , w o j . nowo­ oraz tkaczki A n n y К o s i а с к i e j (1906—1985) z Gro to wic w w o j . p i o t r k o w s k i m . Żognamy takżo M i c h a ł a Słowika D z w o n a (1906— wojnio na szkło (w 1952 г . ) . Skromna, o w i e l k i m p i ę k n i e w o w - —27.08.1980) wiolce z a s ł u ż o n e g o zbieracza p i e ś n i i z a b y t k ó w , n ę t r z n y m , z d ą ż y ł a jeszcze k r ó t k o p r z ó d ś m i e r c i ą o d e b r a ć pre­ w s p ó ł t w ó r c ę m u z e u m w rodzinnej Szczawnicy. 13 O d e s z ł a cala plejada l u d z i , k t ó r z y odegrali w i e l k ą r o l ę we C i ę ż k o chora, w p a r a d n y m s t r o j u g ó r a l s k i m , dowieziona przez w p r o w a d z a n i u s z t u k i ludowej do ś w i a d o m o ś c i s p o ł e c z n e j , k t ó ­ o r d y n a t o r a szpitala z Zakopanego r z y z a j m o w a l i się t ą t w ó r c z o ś c i ą , pisali o n i o j : Franciszek K o t u l a , K a z i m i e r a stiżową nagrodę i m . Brata Alborta za twórczość religijną. do K r a k o w a , u c z e s t n i c z y ł a w ceremonii rozdania n a g r ó d , i m p o n u j ą c h a r t e m ducha i g o d n o ś c i ą Śmierć S a b i n y M a s e ł b a s z W a s i l ó w k i (19.11.1897— 1984) w y r w a ł a z grona t k a c z e k d y w a n ó w d w u o s n o w o w y c h a r t y ­ s t k ę w y b i t n ą , w y r ó ż n i o n ą n a g r o d ą i m . Oskara K o l b e r g a . 1 6 Rów­ M i e c z y s ł a w Gładysz, Z a w i s t o w i c z - A d a m s k a , Aleksander R y b i c k i , Longin Wanda Malicki, Jostowa. cze: K a z i m i e r z P i e t k i e w i c z , k ś . E d w a r d nie z n a n ą i w y b i t n ą t k a c z k ą z Wasilówki (woj. białostockie) była Janina A l e k s a n d r a a t r u Dzieci w B ę d z i n i e , organizator p r z e g l ą d ó w R a d u l s k a (1903—1986). S p o ś r ó d z n a n y c h , nagradzanych t w ó r c ó w szopek k r a k o w s k i c h Jan O r y n ż y n a , Dorman. Działa­ Nitka, z n a k o m i t y r e ż y s e r , b . d y r e k t o r Te­ herodowych Inspiratorzy, ci, którzy stworzyli „szkolę (1920—1984), p r ó ­ p o l s k ą " w pedagogico artystycznej w p r o w a d z a j ą c inwencje l u ­ b u j ą c y s w y c h sił t a k ż e w r z e ź b i e (chyba n i g d y i c h publicznie d o w y c h t w ó r c ó w do r ę k o d z i e ł a czy w z o r n i c t w a p r z e m y s ł o w e g o — n i e p o k a z a ł ) oraz Z y g m u n t G r a b a r s k i (1922—1.05.1984). Wanda z m a r l i w ostatnich l a t a c h : J a n M a l i k W ś r ó d mistrzów wycinanki w y b i t n ą rolę odgrywała Z o f i a F i j a ł k o w s k a - W i e c h n o z Wierznowic k . Łowicza (1914—17.06.1985). W y k a z y w a ł a d u ż ą i n w e n c j ę t w o r z ą c tema­ tyczne k o d r y ł o w i c k i e w y c h o d z ą c e poza dawne schematy k o m ­ p o z y c y j n e . Z a j m o w a ł a się t e ż z d o b n i c t w e m i z b . B r a t j e j na­ p i s a ł m i w l i ś c i e : „ Z m a r ł a ś m i e r c i ą g ł o d o w ą na n o w o t w ó r k r t a n i . B ę d ą c w s z p i t a l u j a k t y l k o m o g ł a s i e d z i e ć w ł ó ż k u w y c i n a ł a prze­ różne cudeńka." Telakowska, Maria Bujakowa. Kil­ k a l a t t e m u m o ż n a b y ł o k o n t y n u o w a ć i c h d o ś w i a d c z o n i a , prze­ k a z y w a ć m ł o d y m i c h p r a k t y k ę d z i a ł a n i a . D z i ś j u ż na t o za p ó ź ­ no. G o r z k o . . . 17 W 1986 z m a r ł a (ur. w 1898 r . ) M a r i a n n a morników w woj. piotrkowskim, twórczyni bukietów, Zmarła H o l e n a B ą k z Ko­ znana t k a c z k a , w y e i n a n k a r k a , K n u t z W d z y d z , w o j . g d a ń s k i e (14.12. także J a d w i g a ...Zapewne nic w y m i e n i ł e m t u w s z y s t k i c h , z a s ł u ż o n y c h dla naszej kultury n a r o d o w e j , z m a r l i sami nie p i s z ą , nie wszyscy toż b y l i z w i ą z a n i z „ C e p e l i ą " i S T L . Ograniczam t e ż t ę listę w zasadzio do o s ó b k t ó r o z m a r ł y w ostatnich 3 l a t a c h . Odczuwam nie­ pająków. 1916—31.03.1982) w y k o n u j ą c a p i ę k n e p l e c i o n k i z k o r z e n i sosny. Zmarła * J u r g i e l e w i c z takiego t y l k o , zbiorowego p o ż e g n a n i a . wymioniam, znalom, z n i e k t ó r y m i Wielu z tych, łączyło maio coś znacznie g ł ę b s z e g o niż z n a j o m o ś ć . K i e d y i c h teraz w s p o m i n a m , Krokoci w y r a ź n i e odczuwam ich b r a k . P r z e c i e ż z a w d z i ę c z a m i m nio t y l k o w w o j . s u w a l s k i m (1901—19.03.1984) t w ó r c z y n i p l a s t y k i o b r z ę ­ r a d o ś ć o g l ą d a n i a p i ę k n y c h r z o ź b , o b r a z ó w czy t k a n i n , ale i coś dowej a s z c z e g ó l n i e p a l m ; a t a k ż e wski z Kadzidła, S t a n i s ł a w w o j . ostrołęckie z dosyt których Jechno- (1906—13.04.1986), ple- znacznie ważniejszego. K i m b y ł b y m , jako myślący i czujący człowiek bez k o n t a k t ó w z Chajeem, R a d k i e m , W i e c h n o - F i j a l - cionkarz, jeden z n i e l i c z n y c h u nas w y c m a n k a r z y . W K a r t u z a c h b o w s k ą , Szczypawką a zwłaszcza P o t o ń c c m , Zosią zmarł n i c ą , k t ó r y c h h a r t ducha i w e w n ę t r z n e p i ę k n o u c z y ł o m n i e po­ lutnik A u g u s t y n Mielowczyk (28.08.1917—17.04.1985), Roj-Gąsio- o s t a t n i w y r a b i a j ą c y na Kaszubach diabelskie skrzypce, burczy* kory" i ludzkiej g o d n o ś c i . K i m b y ł b y m basy i bazuny, n a P o d h a l u z a ś , w Zakopanem, budowniczy L u r k i , bez jogo r z e ź b , z a m y ś l e ń i m ą d r o ś c i , k t ó r e j nie z a s t ą p i S t y r c z u l a - M ^ ś * ż a d e n i n n y k o n t a k t , na wot z l u d ź m i w y b i t n y m i i w s p a n i a ł y m i . instrumentów ludowych S t a n i s ł a w n i a k. Józefa P o n i e w a ż k a ż d y człowiek jest w swej istocio n i e p o w t a r z a l n y , Garncarstwo (podobnie j a k k o w a l s t w o ) n a l e ż y do r z e m i o s ł , k t ó r e g i n ą , nie m a d o p ł y w u m ł o d y c h sił, nie m a bez p r z y j a ź n i dostatecznych b o d ź c ó w do p o d t r z y m a n i a d a w n y c h o ś r o d k ó w i r o d z i n n y c h war­ s z t a t ó w . Z p o ś r ó d d z i a ł a j ą c y c h jeszcze t w ó r c ó w odeszli: jodyny. Zwłaszcza twórca, artysta a więc t o n , k t ó r y czuje wię­ cej od i n n y c h , a nierzadko i cierpi więcej o d i n n y c h . S z t u k a l u d o w a t o nio t y l k o w y r o b y . T o przede w s z y s t k i m ludzie. 133 �PRZYPISY 1 A . K o w a l s k a - L e w i c k a , Józef Janos, rzeźbiarz ludowy z Dębna, „ P o l s k a Sztuka L u d o w a " R . 8, 1954 n r 3; W . "Waligóra, Bogactwo jest tu nic. O rzeźbach i wierszach Józefa Janosa, K r a k ó w 1979 (w z w i ą z k u z w y s t a w ą r z e ź b Janosa); A . J a c k o w s k i , Józef Janos Ш5—1985), „ P o l s k a Sztuka L u d o w a " R . 4 1 , 1986 n r 1/2; A . K r ó l i , Współczesna rzeźba ludowa Karpat Polskich, Wrocław— Warszawa 1979 J . i A . Czerepinscy, Władysław Chajec, rzeźbiarz ludowy z Kamienicy Górnej, pow. Jasło, „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " R . 15, 1961 n r 4; F . K o t u l a , Kodeks AD 1967 Władysława Chajca, „ P o l s k a Sztuka L u d o w a " R . 26, 1972 n r 3; t e n ż e , On i ja (o W ł a ­ d y s ł a w i e Chajcu), „ L i t e r a t u r a l u d o w a " 1974 nr 6; A . K r o l l , op. cii.: T . Szotele-Zauchowa, Współcześni rzeźbiarze, ludowi województwa rzeszowskiego, R z e s z ó w 1973 (nota). A . K r o l l , op. cit., t e n ż e , Paszyński ośrodek plastyki ludowej, „ P o l s k a Sztuka L u d o w a " R . 39, 1985 n r 1/2 J . K . W ó j c i k , Jana, Bernasiewicza ,,Małe Muzeum w Jauorzni", „ P o l s k a Sztuka L u d o w a " R . 36, 1981 n r 2; t o n ż e , Mcister Jan und sein ,,Kleines Museum", Leipzig—Weimar 1986 H . O l ę d z k a , Rzeźby Szczepana Muchy ze wsi Szale (katalog w y s t a w y ) , P a ń s t w o w o M u z e u m Etnograficzne, Warszawa 1980, t a m bibliografia a r t y k u ł ó w o rzeźbiarzu. S. Cierniak, Mój życiorys oraz Fragmenty u pamiętnika, „ P o l s k a Sztuka L u d o w a " R . 37, 1983 n r 3/4; D . Szutkowska. Początek i koniec Cierniakowego świata t a m ż e ; M . P o k r o p e k . Jarmark płocki. P ł o c k 1975 (nota). W . Dowlaszewicz, Twórczość rzeźbiarska Władysława Wójcika (katalog w y s t a w y ) . M u z e u m Mazowieckie. P ł o c k 1982; M . Po­ kropek, Jarmark płocki, P ł o c k 1974 ( n o t a ) ; F . M i d u r a , Sierpecki ośrodek twórczości ludowej, nowe odkrycie — Władysław Wójcik, „"Notatki p ł o c k i e " , 1972 n r 2; W . K r a u z e , „Diabłica po świecie chodzi", „ Ż y c i e W a r s z a w y " , 6—7.11.1982 N o t a w k a t a l o g u n a g r ó d : Kolberg 1978—1984, W a r s z a w a 1984 2 3 4 5 6 7 8 9 L . J o ń c z y k , Edward Sutor, rzeźbiarz świeckiej prawdy, „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " R . 26, 1972 n r 2; H . Ś r e d n i a w a , E . R o d z i k , Edward Sutor, rzeźbiarz z Nowego Targu, „Polska S z t u k a L u d o w a " R . 26. 1972 n r 4; ciż, „Inni". Wystawa rzeźby Edwarda, Sutora z Nowego Targu (katalog), W a r s z a w a 1971; A . Polio, Przedziwne wizje Edwarda Sutora, „Dziennik Polski", 10—11.01.1971; A . O s ę k a , Figura bez imion, „ P o l s k a " , 9.09.1971 S. M a r c i n i a k , Józef Lurka, rzeźbiarz ludowy. Świdnica 1983. B o g a t o i l u s t r o w a n a k s i ą ż k a zawiera b i b l i o g r a f i ę prac 0 a r t y ś c i e . P o n a d t o : S. M a ł k o w s k i , Wspomnienie o rzeźbiarzu Józefie Lurce, „ T y g o d n i k Powszechny", 28—29.03.1981; K . Gerliczowa, Lurka — rzeźbiarza z bożej laski, „ K u l t u r a D o l n o ś l ą s k a " , 1982 n r 1 J . O l ę d z k i , Pacierze Szczypawki. Uwagi o zależności dzieła sztuki od poglądów estetycznych i etycznych artysty, „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , R . 30, 1976 n r ' 1 M . P o k r o p e k , Życie i twórczość rzeźbiarska Józefa Soboty, „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , R . 28, 1974 n r 2; A . J a c k o w s k i , Sobota i inni, t a m ż e . M . P o k r o p e k , Jarmark płocki, P ł o c k 1974 (nota). J . Ł o d z i ń s k i , Katarzyna Gawłowa ( w s t ę p do k a t a l o g ó w w y s t a w y w M u z e u m E t n o g r a f i c z n y m ) , K r a k ó w 1978; t e n ż e , Katarzyna Gawłowa — malarka z Zielonek, „ P o l s k a Sztuka L u d o w a " , R . 33, 1979 n r 3; t a m ż e , K. Gawłowa o swym życiu 1 malowaniu (орг. A . J a c k o w s k i ) . M . P o k r o p e k , Jarmark płocki, P ł o c k 1976 (nota). N o t y w k a t a l o g u n a g r ó d : Kolberg 1978, Warszawa 1978; M . P o k r o p e k , Jarmark płocki, P ł o c k 1979 N o t a w : Wybitni twórcy ludowi XX-lecia (opr. J . Jarnusz­ kiewicz, A . K u n c z y ń s k a ) , „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , R . 2 1 , 1967 n r 4 ; A . Ś w i ą t k o w s k a , k a t a l o g w y s t a w y a r t y s t k i , Ł o w i c z 1979, M . P o k r o p e k , Jarmark płocki, P ł o c k 1974 (nota). M . P o k r o p e k , Jarmark płocki, P ł o c k 1974 (nota). M . P o k r o p e k , Jarmark płocki, P ł o c k 1974 (nota). 1 0 1 1 1 2 1 3 1 4 1 5 1 6 1 7 1 8 1 9 I I . 2. M a r i a n B r u d e k z B o g o r i i Fot. J. Łodziński, i l . 2; J. Świderski, i l . 1 134 �