https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/58c29e66c7aff6b3fb2fae1ffd95df66.pdf 0aebafebdd3c20990bfedb176671cde3 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4422 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1976 Subject The topic of the resource ubiory chłopskie - aspekt historyczny Ziemia Lubuska - stroje ludowe Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4114 Title A name given to the resource Ubiór ludowy wspólczesnych mieszkańców Ziemi Lubuskiej jako wyznacznik ich dawniejszej przynależności regionalnej / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1976 t.30 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1976 t.30 z.2; s.89-98 Creator An entity primarily responsible for making the resource Kołodziejska, Barbara Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text I I . 1, 2. U b i ó r kobiecy p r z y w i e z i o n y przez r e p a t r i a n t ó w z Polesia. B i a l k ó w , g m . S ł u b i c e , w o j . gorzowskie. Barbara Kołodziejska UBIÓR L U D O W Y W S P Ó Ł C Z E S N Y C H W Y Z N A C Z N I K ICH M I E S Z K A Ń C Ó W DAWNIEJSZEJ ZIEMI P R Z Y N A L E Ż N O Ś C I LUBUSKIEJ JAKO REGIONALNEJ* Lubuskie! ł a n i o m w M u z e u m O k r ę g o w y m w Zielonej G ó r z e — D z i a ł u E t n o ­ rozpoczęto j u ż w pierwszych latach powojennych. Zaintereso­ graficznego, k t ó r y p o s t a w i ł sobie za zadanie gromadzenie zabyt­ wania e t n o g r a f ó w k ó w k u l t u r y ludowej z terenu c a ł e g o ó w c z e s n e g o w o j e w ó d z t w a " ; Badania tradycyjnego ubioru obejmowały ludowego Ziemi g ł ó w n i e toren m i ę d z y r z e c k o - b a - bimojski, zamieszkany przoz r o d z i m ą l u d n o ś ć p o l s k ą , k t ó r a p r z e 2 w ten s p o s ó b przekroczono d o t y c h c z a s o w ą g r a n i c ę okres p r z y n a l e ż n o ś c i 6 z a i n t e r e s o w a ń badawczych, w y c h o d z ą c poza obszar zamieszkany do Rzeszy Niemieckiej zachowała wiel terytorialną wartości swej polskiej k u l t u r y ludowej. W y n i k i penetracji tere­ przez a u t o c h t o n i c z n ą l u d n o ś ć p o l s k ą . P r o g r a m d z i a ł a n i a nowych z o s t a ł y opublikowano w w y d a w n i c t w i e z b i o r o w y m , w y b r a n e dziedziny k u l t u r y l u d o w e j , w śród k t ó r y c h z n a l a z ł się t y t u ł o w a n y m Ziemia Lubuska^. W opracowaniu t y m za­ znalazły objął r również ludowy ubiór. się dane o stanie zachowania w terenie u b i o r ó w m i ę d z y r z e c k i c h i babimojskich, a t a k ż e uwagi d o t y c z ą c e genezy n i e k t ó r y c h ich e l e m e n t ó w oraz wskazania na ich p o w i ą z a n i a z u b i o r e m Polski Skierowanie zainteresowania na k u l t u r ę l u d n o ś c i region m i ę d z y r z e c k o - b a b i m o j s k i b y l s y n o n i m o m Z i e m i L u b u s k i e j , środkowej i S ł o w i a ń s z c z y z n y . zaś kultura ludowa ludności Monograficzne opracowanie omawianego u b i o r u u k a z a ł o się w latach p i ę ć d z i e s i ą t y c h , w ramach w y d a w n i c t w a „ A t l a s Polskich 2 Strojów L u d o w y c h " . osiedleń­ czej s p o t k a ł o się z b r a k i e m zrozumienia u w i e l u o s ó b , dla k t ó r y c h W p u b l i k a c j i tej o m ó w i o n o ł ą c z n i e s t r ó j międzyrzecki i b a b i m o j s k i , o b e j m u j ą c je w s p ó l n y m o k r e ś l e n i o m autochtonicznej — j e d y n ą z e n t a t y w n ą dla obszaru c a ł e g o dawnego w o j e w ó d z t w a repre­ zielono­ g ó r s k i e g o . D ł u g o t r w a ł o , z a n i m u d a ł o się p r z e k o n a ć o s ł u s z n o ś c i prowadzenia b a d a ń nad k u l t u r ą l u d n o ś c i o s i e d l e ń c z e j oraz o po­ trzebie gromadzenia r e a l i ó w tej kultury. — lubuski, co umieszczono w p o d t y t u l e . Nieco u w a g o ubiorze ludowym Ziemi Lubuskiej zawiora monografia k u l t u r y ludowej L a t a s z e ś ć d z i e s i ą t e o k a z a ł y się p o r ą dość s p ó ź n i o n ą . Wiole Wielkopolski'. Drobne w z m i a n k i o ubiorach l u d n o ś c i autochto­ cennych r e l i k t ó w k u l t u r o w y c h nicznej w o j e w ó d z t w a z i e l o n o g ó r s k i e g o z n a j d u j ą t e ż m o ż l i w o ś ć obserwacji k u l t u r y ludowej w pierwszych l a t a c h nej literaturze p o p u l a r n o - n a u k o w e j cjach z a b y t k ó w k u l t u r y 4 oraz w relacjach o ludowej-ludności cych się w Muzeum Ziemi się w regional­ rodzimej, kolek­ po zasiedleniu Z i e m i L u b u s k i e j l u d n o ś c i ą n a p ł y w o w ą , w okresie znajdują­ a d a p t a c j i p r z y b y s z ó w do n o w y c h w a r u n k ó w s p o ł e e z n o - g o s p o d a r - Lubuskiej^. Padania ludowego ubioru z a n i k ł o bezpowrotnie; utracono ludności, która t u p r z y b y ł a czych oraz w momencie t z w . zderzenia k u l t u r o w e g o odmiennych po r. 1U45, p r z y p a d a j ą na l a t a s z e ś ć d z i e s i ą t e . W i ą ż ą się one z powo­ grup regionalnych. Stan istnienia t r a d y c y j n y c h u b i o r ó w l u d o w y c h u p r o g u okresu powojennego m o ż n a b y ł o o d t w o r z y ć t y l k o na 89 �I I . 3, 4. H a f t o w a n a koszula kobieca przywieziona przez r e p a t r i a n t ó w z Lwowskiego. L i p n a , g i n . Ż a r y , w o j . zielonogórskie. podstawie relacji mieszkańców wsi oraz zachowanych do lat s z e ś ć d z i e s i ą t y c h r e a l i ó w k u l t u r o w y c h . Opinio r e s p o n d e n t ó w b y ł y zgodne co do f a k t u posiadania znacznej liczby d a w n y c h u b i o r ó w regionalnych i z biegiem czasu — w y c o f y w a n i a ich z u ż y c i a . T r a d y c y j n e u b i o r y ludowe spotykano na Z i e m i Lubuskiej Ubiory l u d n o ś c i miejscowej — to obecnie właściwie u b i o r y zachowane i p i e l ę g n o w a n e w D ą b r ó w c e tylk Wielkopolskie' J a k w y n i k a z relacji i n f o r m a t o r ó w oraz co m o ż n a s t w i e r d z i ć podstawie z a s o b ó w M u z e u m Etnograficznego w Poznaniu, jeszc w ł a t a c h p o w o j e n n y c h u b i o r y ludowo spotykano t a k ż e na Babi n a l e ż y r o z p a t r y w a ć w d w u aspektach: 1 — w aspekcie t e r y t o r ­ mojszczyźnie — w Podmoklach Wielkich i Małych, w i a l n y m , u k a z u j ą c regionalny r o d o w ó d danego w y t w o r u kulturo­ Kramsku, w Babimoście. D o lat sześćdziesiątych dotrwały tylk Now; wego oraz 2 — w aspekcie chronologicznym — b a d a j ą c czas ich nieliczne egzemplarze: czepek, w e ł n i a k , k a b a t y czarne i białe n r powstania i stan zachowania w r ó ż n y c h latach okresu powojen­ jedna „ s u k n i a " m ę s k a . W nego. jest kolekcja r y s u n k ó w miejscowoj m a l a r k i Z i e m i ę L u b u s k ą zamieszkuje l u d n o ś ć miejscowa oraz p r z y ­ tej sytuacji cennym dokumente A p o l o n i i Krawiec k t ó r a , j a k t w i e r d z i , p r z e d s t a w i ł a w swoich pracach stroje nowo- bysze z r ó ż n y c h części P o l s k i i spoza jej granic. W e d ł u g d a n y c h kramskio, zachowane w p a m i ę c i z d z i e c i ń s t w a . N a t o m i a s t w Di s t a t y s t y c z n y c h z lat 1945—58 s k ł a d l u d n o ś c i o w y ó w c z e s n e g o w o ­ b r ó w c e przez c a ł y okres p o w o j e n n y i s t n i a ł y ubiory regionalne j e w ó d z t w a z i e l o n o g ó r s k i e g o p r z e d s t a w i a ł się n a s t ę p u j ą c o : l u d n o ś ć noszono z okazji u r o c z y s t o ś c i k o ś c i e l n y c h i p a ń s t w o w y c h . miejscowa s t a n o w i ł a 2,8%, l u d n o ś ć n a p ł y w o w a z obecnego tere" nu Polski — 52,7%, ludności przybyłej r e p a t r i a n c i ze ludność Związku 7 Układ ludnościowy spośród grupę „dera (jest to pasiak czerwony, rzadziej zielony, w pionowe pasy w ko* Polesie, l o r a c h : c z a r n y m , b i a ł y m , g r a n a t o w y m ) . Koszule, n i e g d y ś z płót­ stanisławowskie) n a r ę c z n e j r o b o t y , obecnie szyte s ą t y l k o z p ł ó t n a fabrycznego. Rumuńskiej. znajduje ludowych tarnopolskie, U b i o r y d ą b r ó w ieekie w y k o n a n e s ą z m a t e r i a ł ó w pochodzeni fabrycznego, s a m o d z i a ł o w a jest t y l k o s p ó d n i c a zwana stanowią Radzieckiego ( W i l e ń s z c z y z n a , lwowskie, i reemigranci z B u k o w i n y ubiorów zagranicy — 4 4 , 5 % ; z zagranicy n a j l i c z n i e j s z ą dawne w o j e w ó d z t w a : waniu z D o d z i ś p r z e t r w a ł y r ó w n i e ż k a b a t y , najczęściej czarne, rzadziej odzwierciedlenie w obejmowanych występo­ obecnie m i a n e m — k o l o r u b r ą z o w e g o , szyte z m a t e r i a ł ó w w e ł n i a n y c h lub jedwabne­ go r y p s u . F a r t u c h y zachowane do c h w i l i obecnej są dość liczne ubiorów Ziomi Lubuskiej. Wszystkie bowiem grupy p r z y b y s z ó w , szyto je z j e d w a b i u l u b w e ł n y w k o l o r a c h : b i a ł y m , czerwonym, w mniejszej l u b w i ę k s z e j mierze, p r z y w i o z ł y ze s o b ą swoje w y t ­ b r ą z o w y m , f i o l e t o w y m i niebieskim, o z d a b i a j ą c jo naszywkami w o r y k u l t u r o w e , a w ś r ó d n i c h — regionalne u b i o r y . L u d o w e ubio­ z w s t ą ż e k i tasiemek, u d o ł u d o s z y w a j ą c k o r o n k ę . r y n a l e ż ą do t y c h e l e m e n t ó w k u l t u r y ludowej, k t ó r e c h ę t n i e prze­ z d o b i ł y r ó w n i e ż suknie ś l u b n e i dziewczęco „ o p l e c k i " . Ręcznie Dodatki te c h o w y w a n o i przechowuje się na p a m i ą t k ę ; p r z e c h o w u j ą je zwła­ n a t o m i a s t w y k o n a n e są b i a ł e h a f t y na t i u l o w y c h czepkach zwa­ szcza osoby starsze, k t ó r e p r a g n ą je z a c h o w a ć a ż do ś m i e r c i . n y c h „ k o p k a m i " i na k r y z a c h ( „ k r u z " ) , s z y t y c h również z tiulu T a k w i ę c na terenie Z i e m i L u b u s k i e j m a m y do czynienia z u b i o r a m i rodzimej l u d n o ś c i polskiej, zamieszkującej obszar m i ę d z y r z e c k o - b a b i m o j s k i ( w b . powiecie wschowskim, zamieszka­ n y m r ó w n i e ż przez a u t o c h t o n ó w , u b i o r y l u d o w e nie zachowały się) oraz z u b i o r a m i o s a d n i k ó w , r e p a t r i a n t ó w i r e e m i g r a n t ó w . 90 lub płótna. S p o ś r ó d u b i o r ó w p r z y w i e z i o n y c h przez o s a d n i k ó w na pierw­ s z y m miejscu, pod w z g l ę d e m i l o ś c i o w y m , n a l e ż y w y m i e n i ć ubiory p r z y b y s z ó w z Ł o w i c k i e g o , j a k k o l w i e k o s a d n i k ó w z t y c h stron nie p r z y b y ł o w i e l u . K a ż d a j e d n a k Ł o w i c z a n k a p r z y w i o z ł a ze sobą �I I . 5, 6. Gorset przywieziony przez r e p a t r i a n t ó w z Lwowskiego. T u c h o l a Ż a r s k a , g m . L u b s k o , w o j . z i e l o n o g ó r s k i e . łka ubiorów w ł a s n y c h i odziedziczonych po matce. N a okolicz- do c h w i l i obecnej, z w ł a s z c z a najstarsze k o b i e t y , k t ó r o jść tę w p ł y n ą ł zapewne f a k t , iż k o b i e t y te w p r z e w a ż a j ą c e j licz- aby czepek b y ł ich strojem ,e nosiły ubiory regionalne do m o m e n t u w y j a z d u ze stron rorinnych. Po osiedleniu przywiezione u b i o r y nie b y ł y noszone, dynio te części, k t ó r e nie o d r ó ż n i a ł y się w y r a ź n i e od u b i o r ó w ijbliższego otoczenia. N a l e ż y bowiem d o d a ć , że Ł o w i c z a n i o osie[iii się w nielicznych grupach, we wsiach zamieszkanych przez dność o r ó ż n y m pochodzeniu. Przywiezione w e l n i a k i Osadnicy z p o z o s t a ł e j części Polski nie w y o d r ę b n i a j ą się w y ­ r a ź n i e s w y m i u b i o r a m i , p o n i e w a ż p o s i a d a j ą ich n i e w i e l k ą ilość. S ą t o w ł a ś c i w i e pojedyncze egzemplarze, takie j a k chusty, s p ó d ­ nice, f a r t u c h y . D u ż ą r ó ż n o r o d n o ś ć w y k a z u j ą u b i o r y r e p a t r i a n t ó w ze Z w i ą ­ znalazły dnak inne zastosowanie: rozpruwano je, aby u z y s k a ć w ł ó c z k ę zku i wyrobu s w e t r ó w ; w e l n i a k i bardziej zniszczono r o z ś c i e l a n o na w ó d z t w a lwowskiego, tarnopolskiego, s t a n i s ł a w o w s k i e g o . )dłodze zamiast c h o d n i k ó w . pragną pośmiertnym. Radzieckiego —- z W i l e ń s z c z y z i r y , Polesia, dawnego woje­ R e p a t r i a n c i z W i l e ń s z c z y z n y p r z y w i e ź l i zo s o b ą t y l k o nie­ Z n a c z n ą ilość u b i o r ó w p r z y w i e ź l i osadnicy z Rzeszowskiego: liczne o b i e k t y dawnego u b i o r u ludowego. W e d ł u g ich relacji, rłaszcza Ł e m k o w i e z okolic Jasia, K r o s n a , z Gorlickiego. W ś r ó d u b i o r y l u d n o ś c i wiejskiej w okresie sprzed 1945 r. nie o d r ó ż n i a ł y eh ubiorów p r z e w a ż a ł y u b i o r y kobiece. Osadnicy z R z e s z ó w - się zasadniczo od noszonych obecnie. O d z i e ż szyto z t k a n i n >iego p r z y b y l i na Z i e m i ę L u b u s k ą dopiero w latach 1947—8 chodzenia fabrycznego, z a k u p y w a n y c h w n a j b l i ż s z y c h miastecz­ w z w i ą z k u z t y m faktem d ł u ż e j niż osadnicy z l a t 1945—6 u ż y t - kach oraz z m a t e r i a ł ó w s a m o d z i a ł o w y c h . D a w n o koszule w i l e ń ­ jwali regionalne u b i o r y . Ze w z g l ę d u na m o t y w y po­ i charakter skie szyto z p ł ó t n a r ę c z n e j r o b o t y , o z d a b i a j ą c jo wzorem w y k o ­ kej i p r z e s i e d l e ń c z e j , przybysze z Rzeszowskiego n i e c h ę t n i e de- n a n y m t e c h n i k ą t k a n i a i h a f t e m k r z y ż y k o w y m , w kolorze czer­ lonstrowali swoją p r z y n a l e ż n o ś ć r e g i o n a l n ą i nie nosili ubiorów, fcóre by j ą p o d k r e ś l a ł y . w o n y m i c z a r n y m . S p ó d n i c e codzienne szyto z m a t e r i a ł ó w samo­ działowych — pasiaków U b i o r y o s a d n i k ó w z Rzeszowskiego — to przede w s z y s t k i m i kraciaków, lnianych i wełnianych. D o najbardziej i n t e r e s u j ą c y c h o b i e k t ó w kobiecego u b i o r u z W i ­ wsety, przechowywane nawet po k i l k a na p a m i ą t k ę , inne części l e ń s z c z y z n y n a l e ż y s p ó d n i c a , uszyta z wielobarwnego pasiaka, bioru są mniej liczne. Osadnicy z okolic J a s ł a przechowali k o l n ­ farbowanego n a t u r a l n y m i b a r w n i k a m i . ięty ubiorów- kobiecy oh. S k ł a d a j ą się na n i e : koszula, gorset, d a j ą się pionowo na tle o barwie w i ś n i o w o - b r u n a t n e j . lódnica zwana „ k a b a t " , uszyta z r ę c z n i e drukowanego p ł ó t n a , irtuch. „hunia". U b i o r y poleskie z a c h o w a ł y się do c h w i l i obecnej w znacznym s t o p n i u . W n i e k t ó r y c h m i e j s c o w o ś c i a c h Osadnicy z W i e l k o p o l s k i , j a k k o l w i e k l i c z n i , nie w n i e ś l i do ultury ludowej dzisiejszej Z i e m i L u b u s k i e j znacznego w k ł a d u zakresie u b i o r ó w l u d o w y c h Pasy na s p ó d n i c y u k ł a ­ z tej z r o z u m i a ł e j p r z y c z y n y , że dość województwa z i e l o n o g ó r s k i e g o jeszcze d z i ś m o ż n a s p o t k a ć k o m p l e t y ubiorów kobiecych, na k t ó r e s k ł a d a j ą s i ę : koszula, f a r t u c h , s p ó d n i c a , nam i t k a ( 3 . 1 , 2). C e c h ą c h a r a k t e r y s t y c z n ą u b i o r ó w p r z y w i e z i o n y c h » ich r o d z i m y m terenie u b i ó r l u d o w y , za w y j ą t k i e m n i e k t ó r y c h z Polesia jest to, że są one szyto z t k a n i n w ł a s n e j r o b o t y z a r ó w n o kolie, uległ zanikowi. P o s i a d a j ą jodynie czopki i te p r z e c h o w u j ą lnianych, jak i wełnianych. Koszula, fartuch i namitka wykona 91 �I I . 7, 8. U b i ó r kobiecy p r z y w i e z i o n y przez r e p a t r i a n t ó w z Tarnopolskiego. P a t y n , gm. L u b s k o , w o j . zielonogórskie. ne są z lnianego p ł ó t n a s a m o d z i a ł o w e g o i ozdobionego c z e r w o n y m Obszar dawnego w o j e w ó d z t w a tarnopolskiego reprezentyf o r n a m e n t e m . S p ó d n i c a jest uszyta z wielobarwnego pasiaka; g ł ó w n i e u b i o r y kobiece ( i l . 7, 8), m ę s k i e są r z a d k o ś c i ą . Z zach pasy u k ł a d a j ą się poziomo na tle w kolorze czerwonym. S p ó d n i c a w a n y c h części m o ż n a s k o m p l e t o w a ć c a ł y u b i ó r kobiecy, na któ jest u k ł a d a n a w f a ł d y , t y l k o p r z ó d pozostaje g ł a d k i . F a ł d y „ p r a ­ składają sowano" d o m o w y m sposobem, k ł a d ą c na z ł o ż o n ą s p ó d n i c ę go­ s p ó d n i c a w e ł n i a n a w f a ł d y , f a r t u c h , kabat l u b gorset i chust r ą c y chleb, świeżo w y j ę t y z pieca. Repatrianci z s i ę : koszula lniana, zdobiona haftem krzyżyków N a k r y c i e g ł o w y zwane „ c z o p c z y k " znane jost t y l k o z rel~ południowo-wschodnich obszarów Polski r e p a t r i a n t ó w . Z u b i o r ó w m ę s k i c h p o z o s t a ł y te najdawniejs w granicach sprzed 1939 r. (Lwowskie, Tarnopolskie), j a k w y n i k a odziedziczone po dziadkach, j a k koszule i k a b a t y oraz te, k t ó z relacji i n f o r m a t o r ó w , p r z y w i e ź l i ze s o b ą z n a c z n ą ilość u b i o r ó w noszono do noszonych do m o m e n t u r e p a t r i a c j i oraz jeszcze czas j a k i ś ( i l . 11, 12) i k u r t k i ( i l . 9, 10). osiedleniu na Z i e m i L u b u s k i e j . Noszono z w ł a s z c z a o k r y c i a chnie — k o ż u c h y , sukienne s u k m a n y , zwano przez po wierz­ repatriantów czasu r e p a t r i a c j i i po osiedleniu — j a k kożuor Opisane u b i o r y z Tarnopolskiego o k r e ś l a n e są jako polski Ponieważ jednak teren, z którego pochodzą, zamieszkiw" z Lwowskiego — „ s i r a k a m i " a przez r e p a t r i a n t ó w z T a r n o p o l ­ i skiego — „ k u r t k a m i " . polskie p r z e j m o w a ł y pewne cecłiy od u k r a i ń s k i c h i odwrottf również Kobiety, z w ł a s z c z a starsze, swoje s p ó d n i c e , k a b a t y , f a r t u c h y , użytkowały c h u s t k i na głowę i okryciowe. Z biegiem czasu u b i o r y t r a d y c y j n e z a s t ę p o w a n o no­ wymi, szytymi w e d ł u g ogólnie p r z y j ę t e j m o d y . Część u b i o r ó w przochowywano na p a m i ą t k ę , inne z n ó w przerabiano l u b wano na Z zuży­ szmaty. ubiorów z Zawieranie nasuwa się przypuszczenie, że ubio mieszanych małżeństw powodowało dalsze pi mieszczenia i wzajemne w p ł y w y w zakresie w y k o n y w a n i a odzież Obecnie j e d y n y m k r y t e r i u m jest polski, czy do oznaczania czy d a n y obie u k r a i ń s k i , jest opinia d a w n y c h mieszkano' t a m t y c h t e r e n ó w , k t ó r z y w p e ł n i zachowali ś w i a d o m o ś ć s Lwowskiego przetrwały przede wszystkim przynależności koszule, szyte z lnianego p ł ó t n a , zdobione h a f t e m o m o t y w a c h kwiatowych Polacy, i U k r a i ń c y , (ił. 3, 4 ) ; m n i e j liczne s ą kamizele, uszyte z ma­ narodowościowej. Pewne elementy w s p ó l n e ł ą c z ą r ó w n i e ż u b i o r y z Lwowskie i Tarnopolskiego, m i m o że l u d n o ś ć tych obszarów wyraź" t e r i a ł u w kolorze g r a n a t o w y m lub c z a r n y m i zdobione h a f t e m o d r ó ż n i a s w ą p r z y n a l e ż n o ś ć r e g i o n a l n ą . P o d o b i e ń s t w a są prze o motywach kwiatowych, wszystkim gorsety ( i l . 5,6), s p ó d n i c e , fartuchy Najstarszo o b i e k t y ludowego u b i o r u z Lwowskiego s t a n o w i ą lniane t y p u w ubiorach najdawniojszych, „ p o n c z o " , siraki takich, jak kaba sukienne, a t a k ż e w nowszyo k a b a t y ; są to wierzchnie o k r y c i a letnie, szyte z p ł ó t n a lnianego j a k k o ż u c h y zdobione n a s z y w k a m i . Z p o w o d u b r a k u kompl w n y c h u b i o r ó w z obu dwóch gatunkach: grubsze — p o d s z e w k ę . bez cieńsze — stanowi Kabaty mają stronę krój zewnętrzną, typu s z w ó w n a r a m i o n a c h . D l a uzyskania d ł u ż s z y c h „ponczo", rękawów, t e r e n ó w , t r u d n o p o d a ć wszystkie cech wspólne. Mozaikę ludnościową doszywano k a w a ł k i p ł ó t n a . B i a ł e lniane k a b a t y kobiece i m ę s k i e kowiny posiadały podobny krój. Bukowiny stanowią polscy reemigranci z B R u m u ń s k i e j , Z m i a n y granic p o l i t y c z n y c h , włączały do różnych organizmów które obaf państwowyc ��i zdobione haftem k r z y ż y k o w y m i ł a ń c u s z k o w y m ( i l . 10). K o a J w y k o n a n e w latach t r z y d z i e s t y c h r ó ż n i ą się od t a m t y c h k r o i oraz w z o r e m h a f t u — jest to Do ubioru haft kobiecego n a l e ż a ł a o motywach kwiatowy* s p ó d n i c a — „ f o t a " — oraz •M c z y l i b a r w n a k r a j k a , zwana t a m „ b a j o r " ( i l . 17). O z d o b ę u b i f l stanowiły korale, a t a k ż e n a s z y j n i k i z monet. W ubiorze t y m widoczno jest wiele e l e m e n t ó w u k r a i ń s k i ! czemu nawet nie z a p r z e c z a j ą sami reemigranci. I c h zdania! w Czerniowcach b y ł o tyle g r u p l u d n o ś c i o w y c h , że n a s t ę p o w i z a p o ż y c z a n i e p e w n y c h cech. M i m o t y c h w y r a ź n y c h wpływJH reemigranci c z u j ą się P o l a k a m i , a swój d a w n y s t r ó j za uważl bukowiński. Potomkowie H u c u ł ó w rów — tylko zachowali niewiele ze swych koszule haftowane W stanie zachowania gionalnych, mieszkających uhl włóczką. ubiorów |j poszczególnych obecnie na Ziemi grup Lubuskiej, I sra strzegamy d y s p r o p o r c j ę , b ę d ą c ą w y n i k i e m nie t y l k o ilości p r l wiezionych czy przechowanych u b i o r ó w , locz przede w s z y s t k i m i warunków, okresie powojenny! Wszelkie szanso p r z e t r w a n i a m i a ł y więc u b i o r y dąbrowieckl istniejące nieprzerwanie we w ł a s n y m ś r o d o w i s k u regionalny! Gorsza w była osadników jakich jednak bytowały sytuacja one w ubiorów przeniesionych pnJ o d e r w a n y c h od swego rodzimego p o d ł o ż a k u l t u r o ™ go. Z a u w a ż a m y , ż e we wsiach l u b p o w i a t a c h zasiedlonych h l n o ś c i ą o t y m s a m y m pochodzeniu r o d z i m y m p r z e t r w a ł o e l e m e n t ó w k u l t u r y l u d o w e j , niż w m i e j s c o w o ś c i a c h n y c h przez p r z y b y s z ó w z r ó ż n y c h stron. W e wie! zamieszki wsiach bo w i e ! o l u d n o ś c i w y w o d z ą c e j się z tego samego regionu t w o r z y ł y 1 zwarto s p o ł e c z n o ś c i lokalne, k t ó r e w n o w y m ś r o d o w i s k u s t a r a ! się stworzyć jak gdyby regionu — poprzez rekonstrukcję zachowanie pielęgnowanie zwyczajów II. 13. U b i ó r kobiecy r e e m i g r a n t ó w z B u k o w i n y Brzeźnica, woj. zielonogórskie. Rumuńskiej. ludność reprezentowała swego realiów itp. Natomiast różne macierzyste! materialnej we wsiach, regiony, elementy kultur! który! k u l t u r y lir. dowej, w t y m r ó w n i e ż u b i o r y , z a n i k ł y p r ę d z e j , j a k o te c z y n n i k i k t ó r o w y o d r ę b n i a ł y p o s z c z e g ó l n e g r u p y osiedleńcze i u t r u d n i a ! i m w s p ó ł ż y c i e w r a m a c h jednej s p o ł e c z n o ś c i wioskowej. 1 Przedstawione t u p o k r ó t c e u b i o r y ludowe, obejmowano o b e l nie m i a n e m l u b u s k i c h s t r o j ó w l u d o w y c h , s t a n o w i ą w zasadzM p r z y c z y n i ł y się do n a p ł y w u i p r z e m i e s z c z e ń l u d n o ś c i , a co za t y m r e l i k t y przeszłości przechowywane przoz l u d n o ś ć m i e j s c o w ą bądfi idzie — do t e ż przez o s a d n i k ó w . Czas ich p o w s t a n i a i u ż y t k o w a n i a obejmuje! przenoszenia wartości kulturowych. Reemigranci p r z y b y w a j ą c y na Ziemie Zachodnie zachowali ś w i a d o m o ś ć swego 8 lata m i ę d z y w o j e n n e lub s i ę g a p o c z ą t k ó w bieżącego stulecia, a im- polskiego pochodzenia i nie ulegli w y n a r o d o w i e n i u . Osiedlili się wet k o ń c a X I X w i e k u . S ą ono przechowywano na p a m i ą t k ę , o ile g ł ó w n i e na D o l n y m Ś l ą s k u i Ziemi L u b u s k i e j , p r z e n o s z ą c na stan ich zachowania jest jeszcze z a d o w a l a j ą c y . S t a n o w i ą skład-; te tereny swoje regionalne k u l t u r y ludowe. N a podstawie u b i o r ó w n i k k u l t u r y l u d o w e j , k t ó r y nie uczestniczy j u ż czynnie w życiu reemigrantów ich s p o ł e c z n o ś c i wiejskiej, c h o ć nadal stanowi jej w ł a s n o ś ć . D l a osaci J e d n ą z grup tej l u d n o ś c i s t a n o w i ą G ó r a l e Czadeccy, k t ó r y c h m n i e n i e m rodzimego regionu, k t ó r y o p u ś c i l i . T y m n a l e ż y tłuma' z Bukowiny Rumuńskiej można odtworzyć r o d z i m e pochodzenie. n i k ó w — są w y z n a c z n i k i e m ich p r z y n a l e ż n o ś c i regionalnej, wspo przodkowie u progu u b i e g ł e g o stulecia osiedlili się na Na Ziemi Lubuskiej G ó r a l e Czadeccy m i e s z k a j ą Bukowinie. w okolicach c z y ć w i ę ź e m o c j o n a l n ą , j a k a ł ą c z y p r z y b y s z ó w z w y t w o r a m i przy w i e z i o n y m i przez n i c h na nowe ziemie. Ż a g a n i a . D r u g ą g r u p ę r e e m i g r a n t ó w s t a n o w i ą m i e s z k a ń c y Czer- Obecnie, obok d a w n y c h , p o j a w i ł y się u b i o r y nowe, wykona niowiec l u b ich n a j b l i ż s z e j okolicy, od d w ó c h l u b trzech p o k o l e ń , ne w s p ó ł c z e ś n i e dla potrzeb z e s p o ł ó w p i e ś n i i t a ń c a ; ubiory t« k t ó r z y w y w o d z ą się znad D n i e s t r u i w ubiorach k t ó r y c h s p o t y k a szyte są przez c z ł o n k ó w w ł a s n y c h g r u p regionalnych i stanowił się mniej l u b bardziej w i e r n ą k o n t y n u a c j ę d a w n y c h u b i o r ó w , cha-i wiele wpływów ukraińskich; widoczno to jest zwłaszcza w sposobie zdobienia. T r z e c i ą wreszcie g r u p ę s t a n o w i ą p o t o m ­ r a k t e r y s t y c z n y c h dla danego regionu. U b i o r y szyje się z materia­ kowie H u c u ł ó w z K o ł o m y i . ł ó w ogólnie d o s t ę p n y c h , d o b i e r a j ą c j o t a k , aby j a k najbardzie Kobieco u b i o r y G ó r a l i Czadeckich (ił. 13) z o s t a ł y w p e ł n i b y ł y zbliżono do t k a n i n u ż y w a n y c h k i l k a d z i e s i ą t l a t temu. zachowane; s t a n o w i ą je koszule lniane l u b b a w e ł n i a n e , zdobione wzorami wyszytymi paciorkami stroje uszyte przez miejscowe k o b i e t y ; czopki w y k o n a ł a kobieta, czerwone l u b w k w i a t y , u k ł a d a n e w drobno f a ł d y i jedwabno j e d y n a , k t ó r a jeszcze z a c h o w a ł a t ę u m i e j ę t n o ś ć i przekazuje ją fartuchy. swojej córce — t a p o d jej k i e r u n k i e m szyje d ą b r o w i e c k i o stroje. dla ubioru jedwabne Z e s p ó ł pieśni i t a ń c a w D ą b r ó w c e Wielkopolskiej otrzymał spódnice Charakterystyczne ( i l . 14), Góralek Czadeckich s ą o z d o b y : „ k i s t k a " , czyli czerwona w s t ą ż k a marszczona po­ P o d o b n ą s y t u a c j ę m a m y w zospole G ó r a l i Czadeckich w Brzeź­ ś r o d k u i zawieszana na piersi, „ d z i o r d a n " — a ż u r o w y naszyjnik nicy, z paciorków na który d u ż o swoich u b i o r ó w , a zalożonio zespołu pieśni i t a ń c a spowo­ tka­ d o w a ł o p o t r z e b ę p o w i ę k s z e n i a ich liczby, a częściowo — zrekon­ oraz „piesek" — wąski pasek p ł ó t n a , naszywa się p a c i o r k i , p o k r y w a j ą c n i m i c a ł ą p o w i e r z c h n i ę niny ( i l . 15). Wśród przeważają XIX 94 wieku. woj. zielonogórskie. Ludność ta zachowała stosunkom struowania, zwłaszcza ubiorów męskich. zachowanych koszule, z Są one ubiorów których przybyszów najstarsze z Czerniowiec pochodzą szyte z lnianego p ł ó t n a z końoa samodziałowego Obecnie obserwujemy zjawisko zainteresowania własną tra­ dycyjną regionalną kulturą, również regionalnymi ubiorami. P r z e d m i o t y przywiezione po wojnie przez o s a d n i k ó w a wskazu- �95 �I I . 16. Koszula kobieca przywieziona przez r e e m i g r a n t ó w z Czerniowieo. Zielona G ó r a . I I . 17. U b i ó r r e e m i g r a n t ó w z Czerniowiec. Zielona G ó r a . j ą c e na p r z y n a l e ż n o ś ć r e g i o n a l n ą , p o d l e g a ł y wzajemnej ocenie kobiecy przywieziony p m ł o d e g o pokolenia c h ę t n i e sięgają do u b i o r ó w poprzednich i w a r t o ś c i o w a n i u , k t ó r e nierzadko ł ą c z y ł o się z k r y t y c z n y m sto­ neracji, j a k o d o w z o r ó w w s p ó ł c z e s n e j o d z i e ż y , a obecna moda , sunkiem do k u l t u r y p r z y b y s z ó w z i n n y c h s t r o n . Obecnie g r u p y l u d o w o ś ć " sprzyja r o z w i j a n i u o s i e d l e ń c z e c h ę t n i e d e m o n s t r u j ą s w o j ą r o d z i m ą k u l t u r ę , nie u k r y ­ w a j ą swego pochodzenia regionalnego, p o n i e w a ż w m i a r ę wzra­ się t y c h tendencji. T a k więc, na terenie Ziemi Lubuskiej współistnieją bes lizyjnie odmienne g r u p y r o g i o n a ł n e , s t a p i a j ą c e się w j e d n ą stania m ł o d e g o pokolenia u c i c h ł y a n t a g o n i z m y m i ę d z y g r u p o w o . t e g r o w a n ą s p o ł e c z n o ś ć , o k r e ś l a n ą mianem „ l u b u s k i e j " . Jed" Z a i s t n i a ł a w i ę c sytuacja k o r z y s t n a dla zaprezentowania w ł a s n y c h w zakresie u b i o r ó w nie m a m o w y o integracji, t a k j a k to rao' u b i o r ó w regionalnych czy t o poprzez z e s p o ł y p i e ś n i i t a ń c a , czy z a o b s e r w o w a ć w sferze i n n y c h dziedzin k u l t u r y ludowej. Zac t e ż poprzez p r z y g o t o w a n i e izb muzealnych, p o ś w i ę c o n y c h wane u b i o r y l u b p a m i ę ć o nich nadal p o z o s t a j ą dokumentem turze ludowej p r z y b y s z ó w z jednego regionu. kul­ Przedstawiciele d o w o d u regionalnego m i e s z k a ń c ó w Ziemi L u b u s k i e j . PRZYPISY * S k r ó t referatu wygloszonogo na O g ó l n o p o l s k i m Semina­ r i u m P o ś w i ę c o n y m Strojowi L u d o w e m u , K r a k ó w , l i s t o p a d 1974 r. , A . K u t r z e b a - P o j n a r o w a , Lud i jego zwyczaje (etnografia) [ w : ] Ziemia Lubuska, P o z n a ń 1950. A . Glapa, Strój międzyrzecko-bab imojsk i (lubuski), „ A t l a s Polskich S t r o j ó w L u d o w y c h " , cz. I I , z. 4, W r o c ł a w 1950. A . Glapa, Ubiory chłopskie [ w : ] Kultura ludowa Wielko­ polski, t . I , P o z n a ń 1960. * E . Rabiega, Wesele babimojskie [ w : ] Ludność rodzima na Ziemi Lubuskiej, „ Z e s z y t y L u b u s k i e " , z. 10, Zielona G ó r a 1970. B . K o ł o d z i e j s k a , W . Sauter, Kultura ludowa ludności rodzimej na Ziemi Lubuskiej id zbiorach muzeów i izb pamiątek regionalnych woj. zielonogórskiego Lubuskiej, op. c i t . [ w : ] Ludność rodzima na Zi 1 2 3 5 6 B . K o ł o d z i e j s k a , Zadania i potrzeby muzealnictwa et graficznego w województwie zielonogórskim, „Zielonogórskie s z y t y Muzealne", t . I V , Zielona G ó r a 1974, s. 204. 7 L . K o s i ń s k i , Pochodzenie ludności Ziem Zachodnich f Problemy rozwoju gospodarczego i demograficznego Ziem chodnich w latach 1945—1958, P o z n a ń 1960. 8 M . Meysner-Rostworowska, Z badań nad kulturą lud reemigrantów polskich z Rumunii na Dolnym Śląsku, „Zesz; E t n o g r a f i c z n e " , t . 1, W r o c ł a w 1963, s. 105. Fot.: Tadeusz Ambroż 96 �