https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/26698652d0f774dd49aebf7f510180bb.pdf 25545f99e0534101a9ddb841fd670226 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1916 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1986 Subject The topic of the resource Chicago - spoleczność polska Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1778 Title A name given to the resource Kluby parafii Zaborów w Chicago i ich działalność na rzecz rodzinnych wsi / LUD 1986 t.70 Description An account of the resource LUD 1986 t.70, s.219-230 Creator An entity primarily responsible for making the resource Kantor, Ryszard Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 70, 198(1 ,C:~'SZARD KANTO/{ ',:,;>.versytet Jagiellot'lski : ,.<ytut Badat'l Polonijnych :;.'/aków .',KLUBY PARAFII ZA'BORÓ'W W CHICAGO I ICH DZIAŁALNOSĆ ::"J' A RZECZ RODZINNYCH WSI. WPROWADZENIE DO TEMATU \Y s t ę P Podczas badań w parafii Zaborów kolo Brzeska, przeprowadzonych :v latach 19812 - 83 przez Katedrę EtnograJii Słowian Uniwersytetu Ja;:.odlońskiego, zebrano bogaty material na temat emigracji zarobkov,;ej ~ ~ego terenu i jej wpływu na cywilizacyjny i kulturalny postęp lud:~(:.~ci. Szersze opracowanie tych materiałów przedstawione zostanie na :':'1ym miejscu 1, tu skoncentruję się na prezentacji istniejących w Ch:': c.:,;,;o klubów parafii zaborów i ich działania na rzecz rodzinnych \v::;:. Z;,prezentowana perspektywa ma oczywiście słabą stronę, jest nią nie:"ostateczna znajomość warunków w jakich powstawały i trwały oma"\::~me kluby w polonijn.ym środowisku Chicago. Można powiedzieć, że ~.. ",' poniższych rozważaniach kluby parafii Zaborów działające w Chicago, ;cstaną w znacznym stopniu przedstawione z perspektywy Starego Kra;~" tak jak mogą być postrzegane i oceniane przez tę część mieszkań(,~V badanego terenu, która nigdy w Chicago nie przebywała i w pr3:;;(;h klubów nie brała udziału, mając je jedynie z efektów, jakie można : ;;obserwować w rodzinnej wsi. Literatura na temat klubów małapolskich jest dość uboga. Jedyna .:::aca syntetyczna autorstwa publicysty Włodzimierza Wnuka, będąca ,fzultatem pobytu i studiów w Stanach Zjednoczonych, choć bagau ',v fakty, nie wyczerpuje bynajmniej zagadnienia 2. Jest. prawda że ccn;1:tm. rodzajem informacyjnego wstępu do socjologicznej analizy organ iZagraniczne migracje zarobkowe w tradycji i wspó/,cześnie. Rapar:Ifii Zaborów (gmina Szczurowa, woj. Tarnów), "Rocznik Ta,'f:Gwski" (w druku); tenże, Miejsce Chicago we wspó/c::csnych migracjachzorob~ " wych Ludności parafii Zaborów (woj. Tarnów), "Przegląd Polonijny", R. 10; l'9S,';', I ..:[;rt 7. R. Kantor, :: badań w :~. " W. Wnuk, Zwfq::ck KLubów MaLopoLskich ',',goż, Sto KLubów MaIopolskich [w;] Szarotki lU Ameryce, rosnq w \\'"rszawa 1974: zob, Warszawa 1961. Chicago, �220 Ryszard Kantor zacji, które odegrały poważną rolę zarówno wobec zbiorowości polonijnej, która je powołała, jak i przede wszystkim wobec regionu, z któreg'l emigranci się wywodzili. Praca taka, miejmy nadzieję, kiedyś powstanie tu ograniczę się do przedstawienia znanych obecnie faktów i wstępnej ich oceny. Baza materiałowa do bardziej pogłębionych studiów istnieje; kluby - j-ak każda organizacja - posiadają swoje mniej lub bardzie,: bogate archiwa, które należałoby spenetrować :1. Należałoby równie l przeprowadzić wyczerpujące wywiady z żyjącymi jeszcze dzialaczaml. Pewną ilość informacji dostarczyć mogą również wydawane przez kluby okolicznościowe publikacje 4 oraz statuty. Materiał ten jednak w szerszym wyborze nie jest w Polsce dostępny, co oczywiście utrudnia pracę. Poniższe uwagi bazują do pewnego stopnia na wywiadach przeprowadzonych z byłymi działaczami klubów, mieszkających obecnie w Polsce. Dzieje Zaborów i współczesna w Chicago działalność klubów parafi; Parafia Zaborów obejmuje wsie: Zaborów, Dołęga, Kwików, Pojawie oraz Księże Kopacze. Stosunkowo niewielki obszar niskich gatunkow{; gruntów oraz rozrost ludności spowodowały, że już w drugiej połowi.: XIX wieku wsie te były wyraźnie przeludnione. PaTa'fia w tym czasi:: osiągnęła stan ok. 25,00 dusz i do chwili obecnej utrzymuje go. Cab nadwyżka ludności rozeszła się po świecie. Pomijając migracje w obrębie kraju, mieszkańcy parafii Zaborów wyruszali na poszukiwani!o pracy do Prus, Danii, Francj,i a przede wszystkim do Stanów Zjednoczonych 5. Migracje do Prus i Danii miały charakter sezonowy, rzadko prowadziły do osiedlania się na stałe w tych krajach i po pierwszej wojnie światowej niemal całkowicie ustały, natomiast wyjazdy do Franc.}: trwały jeszcze w okresie międzywojennym i ustały dopiero po drugiej wojnie światowej: Doprowadzały niejednokrotnie do osiedlania się tam na stałe, lecz w większości przypadków zerwana została więż między wsią macierzystą a emigrantami i ich potomkami. ZUgelnie odmienniE' przedstawiała się kwestia emigracji do Stanów Zjednoczonych. 3 Czekają na przebadanie materiały zgromadzone przez Konsulat R.P. w Chicago w okresie międzywojennym a dotyczące działalności organizacji polonijnyel, "N Chicago. Obecnie zespół ten znajduje się w Ar·chiwum Akt Nowych w Warszawie. 4 Zob. np. Pam·iętnik Jubileuszu 50-lecia To.warzys.twa Ratunkowego Kwikowa. Chicago 1"967; Pamiętnik Jubileuszu 50-lecia Klubu Dołęga, Chicago 19607i inne. 5 Szerzej na ten temat: K. Zawistowicz~Adamska, Społeczność wiejska. Doświadczema i rozważania 2 badań terenowych w Zaborowie, Łódź 194'8, wyd. 2 Warszawa 19'5'8; M. Wieruszewska-Adamczyk, Przemiany społeczności wiejskiej Zaborów po 35 latach, Warszawa 197'8. �KLUBY PARAFII ZABOROW W CHICAGO 221 Pierwsze wyjazdy do USA, jak głosi miejscowa tradycja, zdarzały :Ję sporadycznie już w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Dopiero . ",dnak na przełomie XIX i XX wieku ruch ten przybrał masowy cha;'akter i spowodował rychłe powstanie w Chicago zaborowskiej "kolonii"'. Część emigrantów po kilku latach pobytu w Stanach Zjednoczonych ·'.:racała do kraju z zarobionymi pieniędzmi, część na stałe osiedlała się 'Y Chicago. Wedle wyliczeń wybitnego działacza ludowego, Jędrzeja Cierniaka, który pochodził z Zaborowa i żywo interesował się swoją vsią rodzinną, jedynie z niej - nie licząc innych wsi parafii - do (,kresu międzywojennego (tj. ok. 1913iO r.) wyjechało do Stanów Zjed','Jczonych 17!1 osób, z czego powróciło 518."W Ameryce - pisze J. Cier.'''ak - osiedliło się na stałe 113\ z czego 16 zmarło, 2 zginęły, a żyje 9'5, ~ których prawie wszyscy mają swoje rodziny" 6. Nie było to mało bio;~c pod uwagę, że w tym czasie, jak i dziś zresztą, Zaborów nie prze..,. ).Jaczał licz by 300 mieszkańców. Najniżej szacując, w Chicago w okresie ,~,zed pierwszą wojną światową zamieszkiwało w zwartych grupach .'.10 - 2'00 osób wywodzących się z Zaborowa. Doliczając emigrantów L. innych wsi parafii, nie przesadzimy określając całość grupy wywo(izącej się z parafii Zaborów, a zami€szkającej na stałe lub czasowo .J Chicago na 500 - 600 osób. To było grono, z którego rekrutowali się 2i;!ożyciele klubów, grono, które podtrzymywało finansowo kluby. Bezpośrednim bodźcem do zakładania klubów grupujących emigran:·;w z określonych wsi i zamierzających działać na ich rzecz .• ła pierw.::':3 wojna światowa i zniszczenia zaistniałe w jej wyniku. Mimo oder·..•ania od wsi rodzinnej, emigranci wiele wiedzieli o tragicznym źniwie 1"t 1914 - 19i15 (przejście wojsk rosyjskich pod Kraków, a następnie ich ~;frwrót). Co prawda, pierwszy klub regionalny, Klub Parafii Luszowice, ;J;jal powstać jeszcze przed wybuchem wojny, w 1912 roku 7, lecz doj:;ero w roku 1915 i następnych powstawały dalsze. Początkowo zakła(;ali je emigranci z powiatu Dąbrowa Tarnowska, a rychło w ślad za ,.jjmi poszli mieszkańcy Chicago wywodzący się z powiatu Brzesko. Ofi.cJalnic w początkach 1917 roku ukonstytuował się (nieoficjalnie miał działać już w roku poprzednim) klub pod nazwą Towarzystwo Ratunkowe ::':aborowa i Pojawia. W tym samym roku powstały dwa pozostałe kluby ~Jupujące wychodźców ze wsi parafii Zaborów: Klub Oświaty Wioski Dołęga i Klub Kwikowian. Tak zatem już pod koniec pierwszej wojny '.:Jiatowej działały trzy kluby zorganizowane przez wywodzących się c .jednej parafii emigrantów, kluby, które zaraz po wojnie przystąpiły • J. Cierniak, Zaborowska nuta, Warszawa 19'56 (wyd. l Zaborów 7 W. Wnuk, Związek Klubów ... , s. 20 -22. lS36), s. 128. �222 R'lIsZard Kantor do niesienia pomocy wsiom rodzinnym. Ten fenomen mQżna do pewne~::stopnia przypisać wysokiej swi~domości ludno~ci wiejskiej fowiaLu orz.'p:\:ie6o. i niektórych innych z tej części Malopobki. Teren ten był mil)seem żywej działalności ruchu ludowego już w ostatnich dziesięcioLciach wie-ieu XIX, a wywodzący się stąd emigranci wykazywali .l': s:ę wydaje wyższy niż przeciętny w tym czasie na wsi połskiej s~op:eń uspołecznienia 8. O celach i formach działalności klubów informują ich statuty. Przy 1rzyjmy się bliżej Konstytucji Klubu Wioski Dołęga!l. O tym, kto moż;~ r:ależeć do klubu, rozstrzyga art. l (zachowuję tu i na innych mie)E-cach oryginalną piwwnię): "Klub ma się składać z czlonków i członk~i\ [ochodzących z wiosó Dołęga i z tych, którzy mają żony lub mężó.': pDchodzących z w~oski Lołęga a zamieszkałych w Chicago. Oraz wszys;:y którzy chcą pracować dla dobra klubu z tym zastrzeżeniem że nie mog~' rościć żadnych pretensji do majątku Klubu i nie mogą być prezesn~ Klubu Dołęga". Jak z powyższego wynika, pełnoprawnym członkiem klubu może z&stać krajan przybyły do Chicago z Pob·ki. Traci on prawo członka (moi:", pozostać członkiem honorowym) w momencie opuszczenia na stałe Stall ·.i lllinois (art. 3" punkt g.). Kon~ekwencją tak sformułowanego artyku;u statusu był fakt. iż kolejne fale emigracji zarobkowej cza~owej. Z.-.dały szeregi aktywnych działaczy klubu. Dziś w Dołędze można prz(:prowadzić"ozmowy nie tylko z licznymi byłym szeregowymi członka,i;. klubu, którzy po latach powrócili do kraju, ale nawet z kolejnymi pr::=zesami. Pod tym względem kluby małopolskie w Chicago miały chara~(ter polonijno-polski, choć oficjalną działalność prowadziły jedynie PJ terenie USA, gdzie zostały zarejestrowane. Artykuł 2 określa statutowy cel działalności Klubu: "Celem klubu głosi - jest wzajemna pomoc naszym w wiosce Dołęga, oraz pochodz:icym z wioski Dołęga a zamieszkałym w Chicago, oraz inne tym podob!" oświatowe cele, mające łączyć nas z Braćmi naEzymi zamieszkały,r, (sic!) w Polsce". Niezależnie od pewnych niejasności sformułowania, rwca się w oczy fakt, iż statut klubu nie tylko deklaruje ogólne poparc;~ dla rodzinnej wsi, ale także dla jej mieszkańców-emigrantów, szukaj;:· cych szczęścia w Chicago. Kolejne artykuły ustalają "Warunki i Obowiązki Członków" (art.?; oraz "Przywileje członków" (art. 4). Artykuł 5 "Zastrzeżenia" okreś~} m.in. porządek posiedzeń i obowiązki urzędników, tj. prezeEa kluh.! jego zastępcy i sekretarza oraz co interesujące ustala minimah~: s Szerzej na ten temat ~ Konstytucja Klubu J. Cierniak, Zaborowska nuta ... , passim. Wioski Do!ęga w Chicago, Illinois, brak daty wyd. �KLUBY :'A~V\FlI ZAllOHOW 223 W CHICAGO ilo:,c czlon;~\)w ... Klub ma prawo egzystencji używania wszelkich prc':w i jJrzy\\-ilejów oraz uż~;wan;a fundusd:l\-v choćby tylko lU cz~onków ILlo (;zlon:~il1 \\-' nim się znajdowało. W razie gdyby ta liczba spadła jeszcz2 niżej. fundw:,ze Klubu obrócone być maj'l na najpotrzeunicjszy ccl .i<.-;~i ojt'jmuje art. 2"". Innymi słowy. gdy liczba członków spadnie poniżej m:nimum stat~!S0wCgO. należy fundusze klubu rozdysponować i zaprzestać dzialalnoś;;. Ja;~ dotąd. sytuacja taka nie miała miejsca. Wedle wywiadów minimLól Zd\\'SZC' bylo przekracz,me. choć jak się zdaje liczba aktywnych członkóv,; Klubu Wioski Dołęga nie przekraczała nigdy 20 - 2;). W u:'oczystościach jubileuszo\yych sądząc choćby po zdjęciach przy t2.1 o~~azji wykonywanych - brało zwykle udział do stu osób, wraz z dzic::ćmi i młodzieżćł. Stanowi to nie mniej jak 10 - ZnOju grupy wywodzą:~;': s:r:; z Dołęgi a mieszkającej na stałe lub tylko okresowo w ChicaC;J. Pozostale kluby. tj. Klub Zaborowian l Klub Kwikowian z:~ajdują;~f;' 'x podobnej sytuacji. Jedynq vv-ymierną korzyść dla czlonka klubu niesie zastrzeżony \V 2~~. 4 przywilej głoszący: ..W razie śmierci członka Klub daje kwiat i 0')~lugę przy pogrzebie \V liczbie G członków, płatnych z Klubu Dołęg'," v"ysokosci ~kładck (..podatków miesięcznych") statut nie określa; zmiC'niały sit; one przez ostatnie kilkadziesiąt laL W chwili obecnej, jak ::~ zdaje. nie przekraczają one 10 - 15 dolarów. Emigranci przybywajc:: .•.. z Polski i dorabiający się w Chicago mają zniżkę, płacą symboliczne::;G dolara. Pienicldze na działaJno':'ć. tj. na cele okre':'lone w statucie, g~> ~fladzone są przez klUJ poprzez organizowanie dochodowych impr:,=~: pi'.mików. zabaw. kiermuszy itd. \Vydawnietvva jU'bilcuszowe zawieraj,! nieco infornwcji na temat przeszlej i bieżącej działalności klubu i SpG~'() reklam. które pokryw8,F! koszty druku i czasem przyno~zą jeszcze rlcJchód. Niekiedy zdarzają się darowizny, nie tylko członków. klubu, 113 jego rzecz. Dotychczasowa dziablnośc Klubu Wioski Dolęga na rzecz rodzimEj wsi rysuje siC; niezmiernie imponująco \0. Najpoważniejszym osiągnięcie.n Klubu i osobiscie jego z8łożyciela i długoletniego prezesa, Francisz<ł AntoszC1. było wybudowanie szkoły podstawowej w I;ołędze (koszt",." 4 tys. dolarów). Ponadto Klub wypos8żył straż pożarną w sprzęt (800 chJ.larów). bjbliote:~ę gminną (100 dolarów) i przekazał w formie zapomó.s k{lkaset dolarów naj biedniejszym mieszkC1l1com wsi. W następnych htach. jeszcze w okresie międzywojennym. wybudowano we wsi z fuC1duszy Klubu Dom Ludo\-\')', remizę strażacką. a po drugiej wojnie swi:l:0 !:lfo:'macje rr,ater:.-J! powielony \\'las!1l': \Y. \\':lU". Zwiq.:('k \\' Chic3gv, 1974 r. !(/ubów ... : iI-1onografia wsi Dol~q:::, �224 RlIszard Kantor !cwej dofinansowano elektryfikację oraz - \v ostatnim okresie wybudowano kaplicę z pomieszczeniami do katechizacji. Ponadto Klub przyczynił się do budowy Domu Ludowego \,,; Zaborowie, do wyposażenla hościoła parafialnego w dzwony itp. Równie liczące się osiągnięcia mają także pozostałe klubu parafii Z,oD'Orów: Klub Kwiko,wian a zwłaszcza Klub mieszkar\ców Zaborowa, który cd 19126 roku, tj. od wycofania się z jego szeregów Pojawian (mają od :l'gO czasu odrębny Klub) przyjął nazwę Towarzystvva Obywateli Wioski Zaborów. W Zaborowie w wyniku hojności wszystkich klubów para hi powstał jeden z największych i naj,lepiej wyposażonych wiejskich Dornów Ludowych w okresie międzywojennym. O okolicznościach podjęcIa i reahzacji tej wielce ambitnej inicjatywy pisze J. Cierniak: .,Ostatecznym urzeczywistnieniem tej pięknej myśli (budowa Domu Ludowego - R.K.) zajęli się zaborowianie w Ameryce w roku 1925 ... I zaraz zaczęto zbierać fundusze drogą składek i różnych imprez dochodowych {np. odegrano w Chicago ,,'Za.borowskie wesele" autorstwa Cierniaka). C~astępnie (w czerwcu 19i29 r{)ku) przyjechał do wsi dzielny prezes 1'0'warzystwa, Paweł Majka, i na zebraniu miejscowych ludzi postanowiono yrzystąipić do budowy Domu Ludowego v,;edlug ogólnie ustalonego plana. Prezes Majka oświadczył. że zaborO\'v'ianie z z Ameryki kupią plac; i dostarczą pieniędzy na material budowalny. a miejscowi ofiarowali :>ię ;Jokierować bud{)wą i wykonać bezpłatnie wszelką robociznę ręczną i konną" 11. ,W 19129, r{)ku Towarzystwo wydało kolportowaną wśród spoJeczno':;ci pdonijnej w Chicago odezwę. w której tak apelowa lo do zaborowi,.,n i pozostałych mieszkańców parafii: .. A więc. Szanowni Rodacy i RDdaczki, których los rzucił razem z nami na obczyznq. aby pracq nieraz c;ężką zdobywać byt dla siebie i dla rodzin swoich. do Was apelujemy, jako współobywateli wioski tej, w której pierwsze światło dzienne zo·baczyliśmy, gdzie otrzymaliśmy pierwsze wykształcenie. któremu moż'~ dzisiaj wiele mamy do zawdzięczenia, albowiem bez niego trudno by było zdobywać warunki do życia. Wynieślimy także przede wszystkim pTzywiązanie do ziemi ojczystej. A więc lączmy się razem tutaj w jedrq cl'ganizację, która ma na celu nieść pomoc naszym rodakom za OC2c,I!l'm. Pomoc tym, którzy pomimo dobrych chęci nie są w stanie saml :.iTzeczywi·stnić dzieła tak zaszczytnego. jak wybudowanie Domu Ludo,vego - domu, w którym nasza młodzież mogłaby zdobywać wiedzę F1zez odczyty, urządzanie przedstawień i 'vV ogóle mogłaby si~ doksztai·cac na świadomych swego celu obywateli: w którym także i starsi m·,}gliby mieć posiedzenia, pogadanki i odczyty na temat rolnictwc~ itp. Jak II .J. Cierniak. Zaborowska 1ll~ta ... , s. 159. �KLUBY PARAFII ZABOROW W CHICAGO 225 \v kościele się zbieramy razem, aby wspólnie modlić się do Boga, tak do Domu Ludowego zbierać się i omawiać można sprawy, tyczące się ~l'aju, gminy i w ogóle tak, żeby dom ten stał się świątynią wiedzy" e. W istocie apel poskutkował, emigranci poza kupnem placu (koszt :' tys. złotych) nadesłali dodatkowo w latach 1930 - 19,34 4650 dolarów. /i~ składek tych oraz pracy miejscowych zaborowian powstał Dom Lu'wwy, duma zarówno społeczności chicagowskiej, jak i całej parafii Za:>')rów. J ak z tego widać, główna działalność klubów parafii Za borów pole·<dłCl'na organizowaniu i popieraniu działa!'l zbiorowych na terenie 1'0'':zinnej wsi, takich właśnie, jak budowa domów ludowych, szkół, b:',Jiotek, remiz strażackich itp. Równie wiele uwagi poświęcano kościo:<im, plebaniom, punktom katechetycznym. Niewiele natomiast pieniędzy, to wyłącznie w początkach działalności klubów, tuż po pierwszej woj,e światowej, wydatkowano na potrzeby indywidualne obywateli padiii, np. wspomaganie najuboższych. Działania i osiągnięcia klubów upamiętniają odpowiednie tablice na '~.}mach ludowych, szkołach, kościołach, plebaniach. Wielce trafnie ju'Ż: pzed laty zauważył T. Makarewicz: "Nowy dobrodziej (to klub erl1l.;rantów) żclda wmurowania tablicy, odczytania z ambony listy o.fiaro'hl \ovców. uroczystych mszy, podziękowań i fotografii ufundowanych uJiektów ... Ponieważ chło·p ... mimo zmieniających się w ciągu wieków i'nm ustrojowych i politycznych, dopiero od niedawna i to na emigracji /)cwł ,~woją wartość społeczną i znaczenie... więc jest szczególnie ',I"rażJiwy na wszelkie pochwały, oznaki wdzięczności i szacunku" n. Interesującym byłoby poznanie motywów, jakimi kierowali się i kienji:! najbardziej aktywni członkowie klubów, inicjatorzy akcji, a sięga;.~c w przeszłość, założyciele towarzystw i pierwsi ich prezesi. Niejeden I nich zapewne dopicro na emigracji osiągnął wysoką pozycję społeczną v zbiorowo,~ci emigrantów z m2-cierzystej wsi, dyskontował ją i umacniał tając na czele wielce dla wsi i parafii zasłużonej instytucji - klu0Ll. jJowszEchną ofiarnosć na rzecz Kraju, co jest dość charakterystyczne Ha środowiska emigrantów z parafii Zaborów w Stanach Zjednoczonych, :-Lożna wyLlumaczyć wielkim emocjonalnym związkiem ze wsią rodzinną ; pozostaj<jcymi w ni.ej krewniakami. Wieś rodzinna, a zwłaszcza paraLa ::;yła (a do pewnego stopnia jest i dzisiaj) dla emigranta żyjącego w 00:_ym i na ogół malo życzli wym świecie, liczącym się oparciem. Łożen ie :la wieś rodzinną było także wdzajem inwestycji, gdyż emigranci. choćby j j i j '" Tamże, s. 1(;0-161. T. 1akarewicz, Emigracja amerykańska a macierzysta '''wgląd Socj{)]ogiczny'·, ,R. 4: 193'6, z. 3 - ł, s. 527. l'; 1', "Lud" -- t. 70 grupa parafia!/ia, �226 Ry:;zard Kantor już mieszkający latami w USA, nigdy nie wykluczali możliwo~ci powrotu. Kluby parafii Zaborów, poza omówioEą poprzednio dzialalno.3cią l'" rzecz rodzinnnej wsi i - szerzej całej parafii, wykazują także SEJ'lrą ofiarność na rzecz ogólnych inicjatyw polonijnych w Stanach Zje<nocwnych oraz opiekują s:ę świeżo przybyłymi z Polski do Chicago kr::ja:1ami. Dzic:lłalność ta wymaga jednak bliższego zbadania i tu jedyp· uwże być zasygnalizowana. K l u b Y c h ic a g o w s k i e wsi parafii Zaborów w ś w ia d o m o Ś c i m i e s z k a li c ó '." O istnieniu i działalności klubów parafii Zaborów w Chicago "'każdy mieszkaniec Dołęgi, Kwikowa czy Pojawia. CZ(~Ść mieszkańee .. ': terenu zna działalność klubów z własnego doświadczenia. To ci, którt::.r w~'ócili ze Stanów Zjednoczonych, należeli do klubów, bądź przynajmn;') korzystali tam z ich pomocy. Pozostali dowiadują się o klubach z kirespondencji rodzinnej, bądź z możliwych do zaobserwowania na miejs::u eiektów ich działalności. Opinie o klubach są nieodmiennie pozytywr . Były lata, gdy zerwany a przynajmniej ograniczony kontakt wsi c z'!:>iorowością chicagowską powodował mniejsze zainteresowanie kluba,;; i ich działalnością, a przynajmniej ni!kły napływ informacji o niej. Pl drugiej wojnie światowej, zwłaszcza w latach 1948 - lS;'A, niemal całk:,wicie ustała emisracja z badanego terenu do USA, jak również reen'gracja i kontakty pomiędzy obiema zbiorowościami. Wcze.3niej, po pien<.ó:zej wojnie światowej, kiedy to Stany Zjednoczone ograniczały admin'~:tracyjnie rozmiary imigracji, tego rodzaju posunięcia wn;cz aktywiz'Jwały kontaKty. Przysyłanie prawdziwych i fałszywych zaświadczcn i m 1.::-yk umożliwiających emigrację, przemyt ludzi z terenu Kanady do, USA były na porządku dziennym. W rezultacie kontakt m~~dzy zbior,waściami nie został przerwany ani ograniczony. Od pociątku istnienia klubów najbardziej spektakularną formą i,'" oi)j3wiania się na terenie rodzinnej wsi były półoficjalnie wizyty "uw:;-!ników" klubowych w Starym Kraju. Wizyty przedstawicieli klubów, którzy przybywali do rodzinnej p'rafii by sprawdzić efekty swojej działalności, doglądnąć budowy obiel:tÓ\v. skontroJow2Ć zasadność wydatków i zaawansowanie inwestycji, mi> ły zawsze niezmiernie uroczysty charakter, były świętem dla całej w; Powitanie na dworcu kolejo·wym w Brzesku, uroczysty przejazd z udzidłem kapeli do wsi. wystawny obiad na pL,banii lub w Domu Ludowy", i'1.p. momenty zapadały w pamięć mieszkań<:ów wsi na stałe. W oso));, p:"ezesa, nawet mniej eksponowanego członka zarządu, honorowany by; �KLUBY PARAFII ZABOROW W CHICAGO 227 cały klub, jego dawna i obecna działalność na rzecz rodzinnej wsi. UrDczystości tego rodzaju wpływały na działaczy klubowych, którzy czuj':V~ się doceniani, jeszcze bardziej wzmagali swoją aktywi;ość. Każda tc~3. wizyta owocowała nowymi inicjatywami. Tego rodzaju efektowne wizyty najczęstsze były, jak się zdaje, w latach uno - 1980. W tym też czasie największa ilość mieszkańców parafii Zaborów wyjeżdża la do USA na kilkuletni pobyt. Dziś, z wiaddmych względów, ruch migracyjny na linii Chicago--Zaborów znacznie 3:'~ zmniejszył, choć najdotkliwszy regres z lat 19'82 - 1918'3 wieś już rna poza sobą. Konsekwencją wydarzeń ostatnich lat jest to, że zmniejszyid się znacznie aktywność świadczeń klubów na rzecz wsi. Społeczność ch;cagowska partycypuje już wyłącznie w inwestycjach, którym patronuje: l{o.ściół. Zwiększa się natomiast pomoc klubów na rzecz emigranb\v z ostatnich lat pozostających w USA oraz na rzecz niektórych orga;,> zacji polonijnych i polskich działających na tamtym terenie. Przyszłość klubów Mimo zmieniającej się od końca pierwszej wojny światowej do dni dzisiejszych sytuacji politycznej, mimo okresów zamrożenia kontaktrj',\' między spo!ecznością chicagowską a jej rodzinnymi wsiami, działalnG"ć klubów nie ustała ani na moment. Można sobie jednak wyobrazić ":,'tU3Cję. w której działalność klubów ulegnie znacznemu ograniczen.u bądż wręcz zaniknie. Zdarzyć się tak może w przypadku długotrwałe:;o braku napływu nowych emigrantów z parafii do Chicago, gdyż oni ja~ się wydaje - nadawali odpowiednią dynamikę działalności klubóx przez wszystkie lata. Zanik emigracjoi może być wynikiem ogranicz~il administracyjnych, podobnych do tych sprzed 19!5i6 roku. Gdyby istob:2 coś podobnego nastąpi]o i miało charakter trwały, działalność klubo\\" mogłaby ustać lub doszłoby do istotnego przetas{)wanie celów ich dz03.hlności 14. Nie sądzę natomiast, aby należało poważnie brać pod uwc:,g,~ A. PDsern-Ziclii1ski, Tradycja a etniczność. Przemiany kultury Polonii al '.Wrocław 198,2, s. 2316 stwierdza: " ... kluby regionalne coraz bard;:.'-: ~;;ają się klubami emerytów, którzy jednak nie zaprze~tają starań, aby przedłu±:: c ich egzy.,teneję poza wymiar jednego pokolenia". Na podstawie posiadanych prE~", mnie informacji, pogląd taki Ivydaje się nieco pochopny, zwłaszcza że egzysten2;2 klub:'>w - jak mi się zdaje - bardziej zależy od permanentnego naplywu);']',"ych emigrantów, który to warunek wciąż jest spełniany, niż od angażowania ,:~ \\. działalność kolejnych pokolet'l potomków emigr;:lI1tów. Oczywiście, l;ależahlJy F){iobne stanowisko poprzeć konkretnymi danymi, choćby na temat składu k>.:b~I'.V pod względem wieku, miejsca urodzenia itd. ich członków. Temu też Z<1g.'.:irJJ-(;ll:U pośwjęcę wi(~cej miejsca w przyszłości. 11 l')}kańskicj, 1:.' �228 Ryszard Kantor ~nną mnżliwość stawiającą pod znakiem zapytania sens istnienia klubów, 8 mianowicie wyrównanie się poziomu życia między wsią rodzinną eml;{;'a11tów a ich nowym miejscem osiedlenia. Wsie rodzinne wciąż będą potrzebowały pnmocy swoich zamożniejszych ziomków, lecz czy istni<;(: b;dą warunki umożliwiające jej niesienie? Przewidywania przyszłej działalności klubów, w zmieniającej się, :Tudnej do przewidzenia sytuacji, czy wręcz mierzenie ich szans prze:ywania w przyszłości, są ograniczone wspomnianą na wstępie perspektyv.·ą. Z punktu widzenia mieszkańców parafii Zaborów kluby spełniły ju;"; ogromną rolę i mają - w dalszym ciągu - szerokie pole do popisu. )~iewiele wiemy jednak o przeobrażeniach samych klubów, być może zmieniają się one - pod wpływem nastawienia nowych ich członków, j".;ż urodzonych na emigracji, a więc mniej związanych emocjonalnie z miejscem urodzenia rodziców - w organizacje innego typu. Być może, podó;tawowy cel klubów - niesienie pomncy wsiom rodzinnym - ze·o :anie w niedalekiej przyszłości usunięty na plan dalszy, a zastąpią go ",.p. cele kulturalne. Bez wiedzy o zjawiskach zachodzących w obrębie z biorowości polonijnej w Chicago, a tym samym odbijającej się na sy::;ącji klubów, a takiej wiedzy nie można uzyskać patrząc na to Z]2.\\"j5ko wyłącznie z perspektywy polskiej, niewiele można powiedziEć (; przyszłej działalności (nawet istnieniu) klubów parafii Zaborów, klu· :~Lw, które działają od kilkudziesięciu lat i których działalność udoku·· mentowana jest na każdym kroku w rodzinnych wsiach budynkami użytcczrwści publicznej: szkołami, domami kultury, kościołami, kaplicami, .~;Tażackimi remizami itp. Bez najmniejszej przesady można stwierdzi-2, ż;::· wsie parafii Zaborów pnd cywilizacyjnym względem przedstawiałyby .";ii; nieporównywalnie gorzej niż obecnie, gdyby nie wieloletnia ofiaE,a oziałałno3ć chicagowskich klubów. Zakończenie Kluby parafii Zaborów w Chicago stanO'vvi'1 zaledwie nikłą część ist· <ejących tam klubów małopolskich, zrzeszonych w Związku Klubow :\lałopolskich w Ameryce, organizacji zrzeszajclccj niemal dwieście klLi;)ów. Kluby te w okresie dotychczasowej działalności wielce się zasłu·żyły dla wsi i miasteczek małopolskich, w wyraźny sposób wpływając ;;f1 ich wygląd zewnętrzny i materialny byt. Działalność klubów n:2 o;;:raniczała się wyłącznie do budowy obiektó\v o kulturalnym przez';aczeniu. choć tu właśnie widoczne są najbardziej skutki tej działalnoścL, Kluby małopolskie to fenomen, tak jak fenomenem jest umiejętno;ć ol'ganizowania się wychodźców z małopolskich wsi. Za efektami dzid.- �KLUBY PARAFII ZABOROW W CHICAGO 229 łalności klubów nie idzie ich znajomość. Jak dotąd, nie stały się onE obiektem naukowego poznania. Niewiele wiemy o ich zapewne niemałe.J 'roli integrującej zbiorowości polonijne w Chicago, niewiele wiemy o ich oddziaływaniu na wieś polską, pomijając zasygnalizowaną tu czysto materialną sferę zjawiska. Sądzę, że kluby małopolskie - niezależnie od ich dalszych losów - zasługują na głębsze poznanie. Mam nadzieję, ŻS powyższe uwagi staną się początkiem większego zainteresowania tym: niezmiernie fascyn ującymi i bardzo zasłużonymi instytucjami poloni] lnymi. �