https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/b706a15c0eb9fbe21274097e0e4c3f4a.pdf 8ba861362171415ff94646dbb14d9273 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4248 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1950 Subject The topic of the resource sztuka ludowa - konferencje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3959 Title A name given to the resource Po I Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej w Sprawie Badań na Sztuką / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1950 t.4 z.7-12 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1950 t.4 ,z.7-12; s.97-99 Creator An entity primarily responsible for making the resource Reinfuss, Roman Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text PO I OGÓLNOPOLSKIEJ KONFERENCJI NAUKOWEJ W SPRAWIE BADAŃ NAD SZTUKĄ ROMAN Jako jeden z e t a p ó w przygotowawczych, przed m a j ą c y m się odbyć w n i e d ł u g i m czasie Kon­ gresem Nauki, zorganizowana została przez P o d s e k c j ę B a d a ń Sztuki oraz kierownictwo P a ń s t w o w e g o Instytutu Sztuki — Pierwsza Ogólnopolska Konferencja Naukowa w Sprawie B a d a ń Nad Sztuką, której obrady odbywały się w Krakowie na Wawelu w dniach od 11 do 16 grudnia 1950 r. Rozbudowany program Konferencji prócz obrad o charakterze plenarnym, p r z e w i d y w a ł podział uczestników na szereg Sekcji, w ś r ó d których była również czynna Sekcja Sztuki L u ­ dowej. Członkowie tej Sekcji bądź obradowali we w ł a s n y m gronie, bądź w e d ł u g ustalonego z g ó r y harmonogramu brali udział w obradach innych Sekcji, j a k Sekcji Sztuk Plastycznych lub Sekcji Muzyki. W ramach w ł a s n y c h prac Sekcji Sztuki L u ­ dowej w y g ł o s z o n e zostały dwa referaty, z któ­ rych pierwszy pod t y t u ł e m „Zagadnienia meto­ dologii badań nad sztuką l u d o w ą " opracował Prof. D r . Eugeniusz Frankowski, drugi zaś , 0 organizacji b a d a ń nad sztuką ludową" D r . Roman Reinfuss. ; Zagadnienie sztuki w referacie swym ujmuje Prof. Frankowski jako jeden z rodzajów działal­ ności ideologicznej człowieka społecznego, jako specyficzną f o r m ę poznania ś w i a t a i aktywnego oddziaływania w celu jego zmiany. W społeczeń­ stwach pierwotnych sztuka nie w y s t ę p u j e w po­ staci w y o d r ę b n i o n e j lecz stopiona jest w jedną całość z innymi dziedzinami nadbudowy ideolo­ gicznej j a k wiedza i religia. Dopiero w społe­ c z e ń s t w a c h klasowo zróżnicowanych, w związku z n a s u w a j ą c y m się podziałem pracy, n a s t ę p u j e wydzielenie sztuki jako osobnej kategorii ideo­ logicznej i j e j dalsza specyfikacja. Między sztu­ ką ludową a nieludową nie ma różnic jakościo­ wych tylko ilościowe które sa n a s t ę p s t w e m podziału społeczeństwa na klasy i różnego tem­ pa rozwoju historycznego. REINFUSS Stojąc na gruncie leninowskiej teorii odbicia, s c h a r a k t e r y z o w a ł autor jako błędne p o g l ą d y lansowane przez naukę burżuazyjną, t r a k t u j ą ­ ce sztukę jako zjawisko autonomiczne rządzą­ ce się w ł a s n y m i prawami niezależnymi od w a r u n k ó w ekonomicznych i społecznych i pod­ kreślił z całym naciskiem, że sztuka jest f o r m ą odbicia bytu społecznego w świadomości ludz­ kiej. Sztuka jako jedna z gałęzi ideologicznej nadbudowy posiada charakter klasowy. Propa­ g u j ą c pewne idee staje się ona w a ż n y m orężem w walce klasowej i jednym ze środków przy­ czyniających się do praktycznego przeobraże­ nia rzeczywistości. W dalszym ciągu swego referatu przeszedł autor do omawiania badań sztuki ludowej pod­ j ę t y c h na terenie Z w i ą z k u Radzieckiego. Przed­ stawił organizację i szeroki zasięg badań tere­ nowych, s c h a r a k t e r y z o w a ł stosowane tam sposo­ by wykonywania opieki nad ludową t w ó r c z o ś ­ cią a r t y s t y c z n ą i przemiany j a k i m t w ó r c z o ś ć owa ulega w społeczeństwie socjalistycznym. W związku ze sztuką ludową w Polsce oma­ wiał Prof. Frankowski ogólne warunki, w j a ­ kich rozwijała się ludowa twórczość arty­ styczna w ciągu ostatniego stulecia. Przedsta­ wił w skrócie stan badań dotychczasowych nad sztuką ludową, wskazał na konieczność uwzględniania w przyszłych badaniach podłoża historycznego i powiązania ich z pracami hi­ storyków, z m i e r z a j ą c y m i do ustalenia nowej periodyzacji opartej o p r z e ł o m o w e momenty przemian formacji społecznych. W k o ń c o w y c h ustępach referatu o m a w i a ł prelegent zagadnienie literatury i muzyki ludo­ wej, podkreślając potrzeby i osiągnięcia na od­ cinku ich badania i zajął się nieco szerzej scharakteryzowaniem opieki nad ludowym prze­ m y s ł e m artystycznym ze strony czynników państwowych. Referat D r . R . Reinfussa rozpadał się na dwie części. W części pierwszej o m ó w i o n y zo97 �stał i poddany krytycznej ocenie dorobek nau­ ki polskiej w dziedzinie badania sztuki ludo­ wej, od chwili gdy tematem tym zaczęto się u nas i n t e r e s o w a ć do czasów ostatnich, w drugiej zaś plan naukowych prac badaw­ czych w czasokresie o b j ę t y m przez plan 6-letni. O m a w i a j ą c dorobek dotychczasowy, autor podkreślił trudne warunki, w jakich rozwijała się nauka polska w okresie m i ę d z y w o j e n n y m , c h a r a k t e r y s t y c z n ą dla tego okresu bezplanow o ś ć poczynań, brak w y s i ł k u kolektywnego i p r z y p a d k o w o ś ć w y n i k ó w . D z i ś mimo, że na temat sztuki ludowej pisano sporo, istnieje wie­ le dziedzin prawie zupełnie n i e t k n i ę t y c h i zna­ czne obszary Polski nie zostały jeszcze prze­ badane. Ze w z g l ę d u na przemiany, jakim ulega w i e ś współczesna, intensywne prace ba­ dawcze kultury ludowej jako całości, a tym sa­ mym i sztuki ludowej, są jednym z najpilniej­ szych n a k a z ó w chwili. A k c j a badania sztuki ludowej powinna sku­ pić się dookoła P a ń s t w o w e g o Instytutu Sztuki, który podejmie zadanie wypracowania w dzie­ dzinie badania sztuki ludowej nowych metod opartych na założeniach materializmu histo­ rycznego, szeroko k o r z y s t a j ą c z dorobku nauki radzieckiej. Zagadnienie metodologiczne należy w y p r a c o w a ć w s p ó l n i e z etnografami, z a j m u j ą ­ cymi się badaniem kultury materialnej i w tym celu trzeba u t w o r z y ć specjalną komisję, skła­ dającą się z badaczy sztuki ludowej, etnogra­ fów, h i s t o r y k ó w sztuki i teoretyków-marksistów. Drugim zasadniczym postulatem jest inten­ sywne gromadzenie m a t e r i a ł ó w dokumentacyj­ nych przez zorganizowanie zakrojonych na sze­ roką skalę badań terenowych. Autor podał opracowany przez siebie plan tego rodzaju ba­ dań, obliczony na najbliższe cztery lata, w cią­ gu których systemem prac zespołowych przebadanoby 16 dużych okręgów, rozrzuconych na obszarze całej Polski. R ó w n o c z e ś n i e z badaniami terenowymi pro­ wadzić należy badania bibliograficzne w zakre­ sie, sztuki ludowej oraz r e j e s t r a c j ę zabytków tejże sztuki, przechowywanych w muzeach. Wykonanie n a k r e ś l o n e g o planu badawczego m o ż l i w e jest pod warunkiem posiadania liczeb­ nie w y s t a r c z a j ą c y c h kadr p r a c o w n i k ó w . Prelegent dokonał obliczenia obecnego stanu p r a c o w n i k ó w , m o g ą c y c h w z i ą ć udział w bada­ niach sztuki ludowej i w s k a z a ł na znaczne w tym względzie niedobory, w y n i k a j ą c e stąd, że młodzież unika s t u d i ó w etnograficznych, nie widząc w nich możliwości materialnego zabez­ pieczenia sobie przyszłości. Sytuacja uległaby zmianie n a lepsze, gdyby w placówkach nauko­ wych, jakimi s ą zakłady etnologii i etnografii przy uniwersytetach, w instytucjach nauko­ wych i w muzeach etnograficznych oraz wielodziałowych, powiększono ilość e t a t ó w dla pra­ c o w n i k ó w naukowych. Wynikiem prowadzonych w ciągu najbliż­ szych czterech lat prac badawczych pod koniec okresu objętego planem 6-letnim, będzie wzmo­ żona akcja wydawnicza, która obejmie publi­ kacje prac m a t e r i a ł o w y c h , opracowań mono­ graficznych oraz syntetycznych o charakterze podręcznikowym. W związku z w y g ł o s z o n y m i referatami wy­ wiązała się o ż y w i o n a dyskusja. Uwaga dysku­ t a n t ó w skupiła się g ł ó w n i e na referacie Prof. Frankowskiego, co jest zupełnie zrozumiałe ze w z g l ę d u na treść referatu, z a w i e r a j ą c e g o sze­ reg podstawowych s f o r m u ł o w a ń metodologicz­ nych, p o s i a d a j ą c y c h znaczenie ogólne. W toku dyskusji, która okazała się bardzo płodna, zo­ stało w y j a ś n i o n y c h kilka z a g a d n i e ń przez au­ tora bądź n i e u j ę t y c h w sposób w ł a ś c i w y , bądź przeoczonych. W związku z drugim referatem dyskutowana byłą prawie wyłącznie część pierwsza, obejmu­ jąca, j a k w s p o m n i a ł e m , krytyczne sprawozda­ nie z badań dotychczasowych. W, sprawie pro­ gramu prac na przyszłość, g ł o s y dyskusji ogra­ niczyły się jedynie do kilku zapytań. N a rozwi­ nięcie się szerszej dyskusji, niestety, brakło już czasu, a szkoda, gdyż zagadnienie należytego postawienia programu prac badawczych w na­ szej, zaniedbanej nieco dziedzinie, należy do spraw niesłychanie istotnych. P r z y s t ę p u j ą c do ogólnej* charakterystyki wy­ ników pracy Sekcji Sztuki Ludowej na Konfe­ rencji Krakowskiej stwierdzić należy, że wyni­ ki te — jakkolwiek z punktu widzenia organi­ z a t o r ó w Konferencji nie spełniły w całości po­ kładanych nadziei — niemniej były pozytywne. Z a r ó w n o w samych referatach, j a k i w dysku­ sji nad nimi ujawniono szereg niedociągnięć i b r a k ó w naszych prac nad zagadnieniami sztuki ludowej i to zarówno, jeśli chodzi o okres miniony, j a k też i obecny, przypadający j u ż na czasy powojenne. Zaniedbania te, leżące g ł ó w n i e w sferze za­ gadnień metodologicznych i problematyki, szczególnie ostro z a r y s o w a ł y się przez kon­ trast z tym, co w ostatnich latach zdołano osią­ g n ą ć n innych odcinkach sztuki. Podczas gdy np. historycy sztuki na swym odcinku pracy poczynili w ostatnim roku bardzo p o w a ż n e poa 98 • �s t ę p y w zakresie pogłębiania i rozbudowy no­ wych metod pracy naukowej, dokonali krytycz­ nego przeglądu całego dotychczasowego dorob­ ku pod k ą t e m widzenia rewizji dawnych prze­ starzałych poglądów, j a k i m i obciążyła naszą wiedzę nauka burżuazyjna, przeprowadzili stu­ dia nad n o w ą periodyzacją w zakresie sztuki, zebrali m a t e r i a ł y do zagadnienia narodowych i realistycznych tradycji w naszej sztuce — ba­ dacze sztuki ludowej nie zdołali jeszcze w swej dziedzinie p r z e p r a c o w a ć ani zagadnień meto­ dologicznych, ani nawet w y s u n ą ć nowej proble­ matyki. problem Masowości-sztuki ludowej), j a k i kwe­ stie związane z n o w ą periodyzacją w dziedzinie sztuki, zagadnienie realizmu w ludowej plasty­ ce, problem rodzimości i zapożyczeń, stosunek sztuki ludowej do prowincjonalnego rzemiosła artystycznego i sztuki amatorskiej, ludowa t w ó r czość artystyczna w społeczeństwie zmierzają­ cym do socjalizmu, wytyczenie w s k a z ó w e k dla ochrony ludowej sztuki i szereg innych. P r z y ­ puszczać należy, że po gruntownym przedysku­ towania podstawowych zagadnień, praca w dziedzinie badania ludowej sztuki nabierze no­ wego wyrazu i życia. Ustawiczna konfrontacja w y n i k ó w w ł a s n e j pracy z osiągnięciami w pokrewnych dziedzi­ nach nauki, prowadziła do przykrego uczucia, że na wielu odcinkach pozostajemy w tyle. Pewien impas w j a k i m znalazła się ostatnio nauka o sztuce ludowej w z w i ą z k u z tym, że praca na jej odcinku ograniczała się w latach powojennych g ł ó w n i e do b a d a ń terenowych i publikacji m a t e r i a ł ó w — odbił się ujemnie nie tylko na poczynaniach w ł a s n y c h Sekcji Sztuki Ludowej, ale i na n i e k t ó r y c h referatach opra­ cowanych na Konferencję K r a k o w s k ą przez in­ ne Sekcje. Pozytywnym wynikiem Konferencji jest przekonanie, wyniesione przez uczestników Sek­ cji Sztuki Ludowej, że n a j w a ż n i e j s z y m wska­ zaniem na najbliższe miesiące musi być sprawa ustawienia całokształtu zagadnień z w i ą z a n y c h ze sztuką l u d o w ą na nowej bazie teoretycznej, bazie, którą jest dla nas materializm dialek­ tyczny i historyczny. Przekonanie to znalazło s w ó j wyraz w po­ staci konkretnego wniosku, zgłoszonego w cza­ sie posiedzenia Sekcji Sztuki Ludowej, prze­ w i d u j ą c e g o zwołanie osobnej konferencji, na której możliwie najszersze grono badaczy sztu­ ki ludowej wraz z szeregiem zaproszonych spe­ c j a l i s t ó w z innych dziedzin ( h i s t o r y k ó w sztuki, prehistoryków, e t n o g r a f ó w , specjalistów z za­ kresu historii gospodarczej, socjologów i in­ nych) miałoby możność gruntownego przeana­ lizowania i przedyskutowania podstawowych zagadnień sztuki ludowej. W ś r ó d t e m a t ó w , które będą przedmiotem dyskusji w czasie planowanej konferencji, wy­ sunięte zostałyby z a r ó w n o podstawowe zagad­ nienia metodologiczne (definicja sztuki ludowej z punktu widzenia metody marksistowskiej, P r z y k ł a d e m m o ż e b y ć referat kolektywny Sekcji Sztuk Plastycznych na temat rodzimych tradycji w polskiej architekturze, malarstwie, rzeźbie i rzemiośle artystycznym, gdzie zagad­ nienie rodzimości zjawisk artystycznych rozwa­ żane było wyłącznie w płaszczyźnie twórczości nazywanej dawniej „sztuką wyższą", a którą w odniesieniu do sztuki społeczeństw klasowo zróżnicowanych byłoby może w ł a ś c i w i e j , w od­ różnieniu od sztuki ludowej, określać mianem sztuki „elitarnej". Artystyczny dorobek ludu mimo, że .niewąt­ pliwie zawiera w sobie znaczniejszy odsetek treści rodzimych od tego, j a k i odkryć m o ż n a w sztuce warstw uprzywilejowanych—w opra­ cowaniach p o w y ż s z y c h został zupełnie n i » uwzględniony. Odpowiedzialność za taki stal. rzeczy w dużej mierze spada na nas samych, gdyż zbyt późno i zbyt połowicznie zabierali­ ś m y się do uporządkowania w ł a s n e g o p o d w ó r ­ ka. �