1 50 3 https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/920e919823b0e2ff8587ba1a0758194b.pdf a917c1d37c3fe6f2b7be0adc8fecca0c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Pre-teksty. Teksty nieopublikowane Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5119 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2011 Subject The topic of the resource film etnograficzny antropologia wizualna film antropologiczny film antropologia filmu technika filmowa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4749 Title A name given to the resource Na tropie człowieka. Kulisy powstawania filmu i zapisu antropologicznego / SAID Description An account of the resource Teksty instruktażowe SAID PIA Creator An entity primarily responsible for making the resource Wicher, Adam Romanowski, Piotr Language A language of the resource pol Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Spotkania z Antropologią - Interdyscyplinarne Dyskusje (SAID) Projekt realizowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego Piotr Romanowski, Adam Wicher Na tropie człowieka. Kulisy powstawania filmu i zapisu antropologicznego Filmowanie w terenie wcale nie musi być trudne. Etnograf powinien jednak dobrze poznać wyposażenie, z jakim udaje się w teren, mieć pojęcie na temat tego, jak opowiedzieć o zdarzeniu, które ma zamiar uwiecznić, a przede wszystkim zaangażować się w interesujący go temat. Skromny warsztat - niezbędne minimum. Wyposażenie filmowca-etnografa: 1. Kamera filmowa, najlepiej mająca możliwość ręcznego ustawiania przysłony obiektywu, czasu naświetlania klatki filmowej, poziomu dźwięku. 2. Zewnętrzny rejestrator dźwięku, dający możliwość nagrywania przy pomocy mikrofonu pojemnościowego lub kierunkowego. 3. Statyw do kamery. 4. Oświetlenie (np. prosta lampa nakamerowa) 5. Zapasowe zasilanie do kamery, dyktafonu etc. 6. Zapasowe nośniki zapisu (karty pamięci, kasety DV, etc.) Jak przygotować się do filmowania w terenie? Przygotowania dalsze (zanim udamy się w teren): - sprawdzić stan kamery (przetrzeć obiektyw, zobaczyć czy przypadkowo nie jest włączona jakaś niepożądana funkcja); - sprawdzić poziom naładowania baterii; - zastanowić się nad doborem formatu obrazu (np. 4:3 lub 16:9) oraz poziomem jakości filmu (np. DV, HD, full HD); - przyszykować cały sprzęt (kamera, statyw, rejestrator dźwięku, oświetlenie); - przygotować nośniki (np. kaseta, karta pamięci) Przygotowania bliższe (na miejscu akcji): - rozstawić sprzęt (np. w przypadku filmowania statycznego podłączyć kamerę do stałego źródła zasilania); - skontrolować nastawy w kamerze (balans bieli, poziom dźwięku, przysłona, filtr szary-ND, ostrość, czas naświetlania klatki - standardowo 1^50 sek.) oraz w rejestratorze dźwięku (dobór głośności, właściwe podłączenie mikrofonu); - upewnić się, czy stopka od statywu jest solidnie przymocowana do kamery; - zatroszczyć się o właściwe oświetlenie miejsca akcji; - być gotowym na nieprzewidziane sytuacje (brak prądu, zepsuty nośnik, nagła zmiana miejsca akcji). Jak zachowywać się w terenie z kamerą? Poczuć się pewnie w terenie (co przychodzi wraz z upływającym czasem). Pomoże w tym dobra znajomość swojego wyposażenia. Jeśli uporamy się ze wstępnym ustawieniem wszystkich parametrów zapisu zadbajmy o to, co znajduje się w kadrze. Dobierzmy interesujący nas sposób ujęcia sytuacji. Nie wykonujmy zbyt pochopnych, nerwowych ruchów. Idealną sytuacją jest, kiedy „stapiamy się w jedno" z kamerą, stanowi ona przedłużenie naszych oczu, kiedy nagrywa ona w �Spotkania z Antropologią - Interdyscyplinarne Dyskusje (SAID) Projekt realizowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego sposób chcemy. Warto znać elementarne zasady rzemiosła filmowego Etnograf-filmowiec powinien znać prawidła sztuki operatorskiej i reżyserskiej na tyle, by swobodnie wykorzystywać je na potrzeby realizacji założeń swojej pracy. Dobrą szkołą reportażu filmowego może być dla niego oglądanie filmów innych autorów. Zapoznanie się z filmami kręconymi przez środowisko antropologiczne może być bezcennym źródłem inspiracji i pomysłów na potrzeby własnych projektów. Warto też posługiwać się terminologią filmową: - ujęcie, scena, sekwencja, przebitka, mastershot; - rodzaje kątów widzenia: obiektywny kąt widzenia, subiektywny kąt widzenia (kamera w oku widza, kamera w oku bohatera, kamera jako niewidoczna publiczność), kamera jako punkt widzenia; - rodzaje planów filmowych: plan totalny, plan ogólny, plan amerykański, plan średni, plan podwójny, półzbliżenie, zbliżenie, mocne zbliżenie, detal; - rodzaje ujęć: standardowe, panorama, jazda, perspektywa żabia, perspektywa ptasia, kontrplan (przeciwujęcie), przebitka; - kąt filmowania obiektów: na wprost (od frontu), pod kątem (np. 3/4); - zasada nieprzekraczalności osi akcji (oraz możliwości jej łamania); - technika trzech ujęć (np. od ogółu do szczegółu); - filmowanie na zakładkę; - ciągłość kierunków: kierunki dynamiczne, kierunki kontrastujące, kierunki neutralne; - kompozycja obrazu: linie równoległe, akcja „po przekątnej", wpisanie w trójkąt; - równowaga wizualna: formalna (symetryczna), nieformalna (niesymetryczna). Przydatne, darmowe programy do montażu filmowego i dźwięku Film: http://www.dobreprogramy.pl/Windows-Movie-Maker,Program,Windows,11546.html Portal, gdzie opisane są także inne programy: http://www.dobreprogramy.pl/Tworzenie-i-edycja-filmow,Kategoria,Windows,46.html Dźwięk: http://www.dobreprogramy.pl/Audacity,Program,Windows,11826.html Portal, gdzie opisane są także inne programy: http://www.dobreprogramy.pl/Tworzenie-i-edycja-muzyki,Kategoria,Windows,47.html Literatura: Block B., Opowiadanie obrazem. Tworzenie wizualnej struktury w filmie, telewizji i mediach cyfrowych, Warszawa 2010. Konrad K., Światło w filmie, Warszawa 2010. Łukowski M., Polski film etnograficzny. Wybrane eseje, Warszawa 1987. Mascelli J.V., 5 tajników warsztatu filmowego, Warszawa 2008. �Spotkania z Antropologią - Interdyscyplinarne Dyskusje (SAID) Projekt realizowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego Murch W., W mgnieniu oka. Sztuka montażu filmowego, Warszawa 2006. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/b667655a121e424cae94065a5bf17684.pdf f4992ef67d82b93f2d8575af3d9c557a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Pre-teksty. Teksty nieopublikowane Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5103 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2012 Subject The topic of the resource akustemologia antropologia dźwięków audialność dźwięk dźwięki Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4734 Title A name given to the resource Akustemologia współczesności. Refleksja nad potencjałem antropologii dźwięków / SAID Description An account of the resource Teksty pokonferencyjne PIA - SAID Creator An entity primarily responsible for making the resource Stanisz, Agata Language A language of the resource pol Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Spotkania z Antropologią - Interdyscyplinarne Dyskusje (SAID) Projekt realizowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego dr Agata Stanisz Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej U A M A K U S T E M O L O G I A WSPÓŁCZESNOŚCI. R E F L E K S J A NAD POTENCJAŁEM A N T R O P O L O G I I DŹWIĘKÓW. Zainteresowanie akustycznym doświadczaniem produkcji dźwięków, procesami informatyzacji świata należy wiązać ze wzrostem oraz digitalizacją różnorodnych obiektów i manifestacji kulturowych. Współczesne możliwości reprodukcji, archiwizowania i dystrybuowania dźwięku przyczyniają się do dezintegracji dotychczasowych granic czynionych pomiędzy dźwiękiem a muzyką, hałasem i ciszą, a pojawianie się nowych praktyk akustycznych wytwarza nowe audytywne systemy wiedzy oraz tożsamości. W efekcie mamy do czynienia z intensywną dyskursyfikacją doświadczeń akustycznych a także ze wzrostem świadomości roli dźwięku w procesach społeczno-kulturowych. Szeroko rozumiany dźwięk wkracza w pole zainteresowań antropologii kulturowej. Jedną z bardziej interesujących koncepcji, jakie pojawiły się w obrębie tej dyscypliny, jest koncepcja akustemologii autorstwa amerykańskiego etnomuzykologa i antropologa Stevena Felda (1984, 2004). Służy ona opisaniu sposobów, w jakie dźwięk staje się centralny w procesach produkcji znaczeń o charakterze kulturowym. Jako rodzaj perspektywy interpretacyjnej często bywa limitowana do tradycyjnych światów społeczno-kulturowych, jakkolwiek wobec procesów udźwiękowienia kultury współczesnej poszerzenie jej zastosowania staje się zasadne. Dlatego też proponuję podjęcie refleksji nad antropologią dźwięku poprzez implementację perspektywy akustemologicznej w odniesieniu do współczesnych zachodnich praktyk kulturowych. Moim celem jest zasygnalizowanie poznawczego i analitycznego potencjału antropologii dźwięku, która uprawomocnia soniczne wymiary praktyk kulturowych. Spośród nich najbardziej interesują mnie te, które można osadzić w kontekście kultury współczesnej - zglobalizowanej, transnarodowej, heterogenicznej i stechnologizowanej. Koncepcja kultury współczesnej pozwala na stawianie pytań o kontekst dla różnorodnych, akustycznych i audytywnych praktyk w życiu społecznym - działań zapośredniczonych przez technologie i nowe media. Paul Rabinow (2007:1-6) uważa, że termin „współczesność" jest zarówno pojęciem jak i referentem. Nadając mu wymiar konceptualny za jego pomocą zadajemy pytania o to, co w owej współczesności się zawiera. W takim ujęciu współczesność nie oznacza żadnej epoki i odnosi się raczej do tego, co znajduje się w procesie wyłaniania i powstawania, 1 �Spotkania z Antropologią - Interdyscyplinarne Dyskusje (SAID) Projekt realizowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego hybrydyzowania i remiksowania. W latach 70. X X wieku Steven Feld (1982) bazując na badaniach etnograficznych zrealizowanych wśród Kaluli z Bosavi w Papui Nowej Gwinei ukuwa koncepcję akustemologii. Należy ją traktować jako analogiczną do filozoficznego pojęcia epistemologii, z tą jednak różnicą, że jest to epistemologia akustyczna, w której dźwięk odgrywa istotną rolę w procesie budowania wiedzy o otaczającym człowieka świecie. W ujęciu Felda akustemologia to teoria kognitywnego potencjału dźwięku i słyszalności. Innymi słowy to akustyczna teoria wiedzy dotycząca tego, co i jak doświadczamy poprzez dźwięk oraz słyszenie w odniesieniu zarówno do tego co bieżące jak i historyczne, kolektywne jak i jednostkowe w określonym kontekście społeczno-kulturowym. Teoria ta zakłada, iż dźwięk zawsze jest usytuowany i manifestuje się doświadczającemu podmiotowi oraz jest zdeterminowany intencjonalnie jako coś, co wpływa na ludzi na różnych poziomach; dodatkowo także, że manipulowanie dźwiękiem to jedno z podstawowych narzędzi człowieka nie tylko do orientacji w rzeczywistości, ale również jej wytwarzania (Krogh, Lonstrup 2008) Pojęć opisujących dźwiękowy wymiar rzeczywistości jest oczywiście wiele a różnie rozumiany dźwięk staje się przedmiotem badań, interpretacji oraz refleksji licznych dyscyplin naukowych. W ich ramach rozważania o dźwięku koncentrują się na jego rozmaitych użyciach i percepcjach, na przykład w nowych mediach, projektowaniu produktów i strategii marketingowych, kreowaniu przestrzeni architektonicznych, sztuce, muzyce czy ideologiach rozumianych z perspektywy antropologicznej. W rezultacie debatuje się nad różnie ujmowanymi krajobrazami dźwiękowymi, ekologiami i politykami określanymi jako audialne, audiofoniczne, audytywne czy akustyczne. Sama audialność sygnalizuje, że mamy do czynienia z dźwiękiem funkcjonującym w konkretnej formie, która pozwala mu krążyć w przestrzeni komunikacyjnej. Jest to także określenie kanału percepcji dźwięku zapisanego na jakimś nośniku danych. Najbardziej aktualnie to, co przybiera formę „audio" jest dźwiękiem zapisanym cyfrowo. Koncepcja ta jest dla mnie istotna w odniesieniu do tego, co można nazwać etnografią poprzez dźwięk. W swojej pracy nierzadko posługuję się pojęciem audiografii, które posiada roboczy charakter i pozwala mi na dookreślanie to, czym się zajmuję w swoich dźwiękowych badaniach. Audiografia jest jednak przede wszystkim techniką badawczą - nie tylko sposobem dokumentowania rzeczywistości lecz także wywoływania akustycznej wiedzy terenowej. Rzec można, iż jako technika badań jest obecna w antropologii kulturowej od momentu, kiedy tylko pojawiła się możliwość rejestracji dźwięku. Współcześnie jeśli bierzemy się za badania akustycznych wymiarów rzeczywistości nie da się jej zaprezentować inaczej niż poprzez dźwięk. Próba tekstowego jedynie opisywania przestrzeni i praktyk dźwiękowych wydaje się absurdalna. Dzisiejsza technologia znacznie upraszcza proces badawczy (rejestrację), następnie tworzenie reprezentacji i interpretacji (edycja, postprodukcja, dystrybucja). Antropologii poprzez dźwięk nic już nie ogranicza. Co ważniejsze klasyczne dla antropologii 2 �Spotkania z Antropologią - Interdyscyplinarne Dyskusje (SAID) Projekt realizowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego tematy manifestują się poprzez dźwięk - tożsamości etniczne, narodowe, subkulturowe, transnarodowości, komunikacja, interakcje, wiedza, pamięć, sztuka, polityka, ekonomia czy gender. W zasadzie każdy element rzeczywistości, który posiada w sobie potencjał poznawczy z perspektywy antropologicznej można badać audiograficznie. Stwierdzenie, że kultura manifestuje się poprzez dźwięk jest trywialne a antropologia od zawsze miała do czynienia z tym, co dźwiękowe w kulturze i życiu społecznym. Przede wszystkim antropolodzy specjalizują się w słuchaniu innych ludzi docierając do systemów znaczeń, norm, wartości, praktyk właśnie przez ich foniczne manifestacje. Zmysł słuchu dla praktykowania badań terenowych wydaje się tak istotny jak zmysł wzroku. Trudno sobie wyobrazić antropologa, który nie jest w stanie słyszeć tego, co ludzie mają do powiedzenia oraz tego jak brzmi świat, w którym żyją. Bez dostępu do poziomów deklaratywnych nie dałoby się dotrzeć do abstrakcyjnych sposobów porządkowania rzeczywistości. Wytwarzanie dźwięków zawsze miało określony sens a rzeczywistość akustyczna współtworzy to, co codzienne i rytualne, ekonomiczne i polityczne. Dźwięki, które nas otaczają biorą udział w procesach wartościowania, oznaczania i zawłaszczania - przestrzeni, ideologii czy tożsamości. Z tego powodu warto jest przyglądać się sposobom udzielania głosu określonym grupom społecznym, strategiom ich wzajemnego sytuowania w wymiarze akustycznym, audialnym i audytywnym. Nieograniczone możliwości, jakie daje dziś technologia, powoduje, że mamy do czynienia z intensyfikacją sfer i praktyk akustycznych. Kultura udźwiękawia się także w sensie fonicznym - nabiera coraz częściej charakteru oralnego, który zastępuje pisane, znakowe moduły manifestowania, na przykład przynależności czy też rozprzestrzeniania się wiedzy. Tu warto zwrócić uwagę na potencjał tkwiący w koncepcji akustemologii, która dopiero teraz staje się narzędziem wykorzystywanym w badaniach dźwiękowych wymiarów rzeczywistości w kontekście społeczności złożonych i zindustrializowanych. Pozwala bowiem nie tylko na szacowanie form i kanałów słuchania, powstawania i rozprzestrzeniania się kultur audytywnych, ale także na inne rozumienie tego jak świat jest konstruowany (w sensie poznania, rozumienia i doświadczenia). Akustemologia jest tą kategorią, która umożliwia uprawianie antropologii z innej alternatywnej perspektywy. Próba rozumienia procesów udźwiękawiania kultury współczesnej jest jednoznaczna z podjęciem zredefiniowanego (względem wizualistycznego paradygmatu) wysiłku analitycznego i interpretacyjnego w badaniach nad globalizacją, lokalizacją, mobilnością, wytwarzaniem się nowych form społecznych, komunikacją, estetyzacją i ideologizacją szeroko rozumianych przestrzeni życia społecznego. Akustemologia rozumiana jako epistemologia akustyczna pozwala zadawać pytania o rodzaje wiedzy, tożsamości i znaczeń (współ)wytwarzanych w różnorodnych praktykach dźwiękowych, w których granice dźwięku wyznaczają jednocześnie granice doświadczenia i poznania. Oczywiście dźwięk nigdy nie istnieje w oderwaniu od miejsca, sytuacji, 3 �Spotkania z Antropologią - Interdyscyplinarne Dyskusje (SAID) Projekt realizowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego ludzi będących ze sobą w określonych relacjach a także nie istnieje jako wrażenie percepcyjne oddzielnie od doznań dostarczanych przez inne zmysły, które zawsze podlegają działaniom klasyfikacyjnym i hierarchizującym. Wobec tego zawsze będziemy mieć do czynienia z korelacją między słuchaniem a innymi zmysłami, ciałem, społeczeństwem, materialnością, technologią i mediami - z korelacją, która podlega zmianom historycznym, konwencjonalizowaniu i normalizacji. To zaś rodzi pytanie o praktyki dźwiękowe, które służą wyrażaniu różnorodnych systemów wartości, o dyskursy dźwiękowe, formy ontologii i wiedzy o dźwięku i słuchaniu. Z mojej perspektywy po pierwsze bezpośrednie zainteresowanie dźwiękowym wymiarem rzeczywistości, po drugie udźwiękowienie samej antropologii - jednoznacznej z odejściem lub co najmniej redefinicją i przewartościowaniem paradygmatu wizualnego, otwiera prawdziwie fascynujące pole badawcze z ogromnym potencjałem nowego sposobu rozumienia zjawisk, jakie zachodzą w kulturze współczesnej; zmian, które także zachodzą w samej nauce. Feld S. Doing anthropology in sound. Americal Ethnologist 2004, vol. 31, nr 4, s 461-474. Feld S. Sound and Sentiment. Birds, Weeping, Poetics, and Song in Kaluli Expression. Philadelpia: University of Pennsylvania Press 1982. Feld S. Sound structure as social structure. Ethnomusicology 1984, vol.28, nr 3, s. 383-409. Korgh M . Longstrup A. i in. Hear (h)ear. An acoustemological manifesto. 2008. [online] [Dostęp 10.05.2012] Dostępny w Internecie: http://ak.au.dk/fileadmin/www.ak.au.dk/Manifesto_for_Englishthe_web.pdf Rabinow Paul. Marking Time: On the Anthropology of the Contemporary. Princeton: Princeton University Press 2007. 4 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7e2b51e120ba33bd2a97afa1c6fae33c.pdf 153aa759f8ab8f278e6356664ed47ff8 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Pre-teksty. Teksty nieopublikowane Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5120 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2011 Subject The topic of the resource antropologia wizualna praktyka fotograficzna fotografia antropologia fotografii Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4750 Title A name given to the resource Praktyka różnorodnego fotografowania - tekst instruktażowy / SAID Description An account of the resource Teksty instruktażowe SAID PIA Creator An entity primarily responsible for making the resource Wicher, Adam Romanowski, Piotr Language A language of the resource pol Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Spotkania z Antropologią - Interdyscyplinarne Dyskusje (SAID) Projekt realizowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego Piotr Romanowski, Adam Wicher Praktyka różnorodnego fotografowania - tekst instruktażowy Do gorących zwolenników-propagatorów stosowania fotografii w naukach społecznych należeli ojcowie dzisiejszej antropologii kulturowej: Edward. B. Tylor, Kazimierz Moszyński, Bronisław Malinowski. Przekonywali oni, że fotografia ma moc „dowodzenia" prawdy, unaoczniania faktów zastanych w terenie. Nie musieli zresztą nakłaniać do używania tej techniki zbyt gorliwie, gdyż nowy wynalazek doskonale sprawdzał się w badaniach terenowych, a w konsekwencji aparat fotograficzny stał się niezbędnym wyposażeniem każdego etnografa. Badacze spierali się jedynie w jakim stopniu pozwolić tej technice ingerować w przyjętą przez nich metodę. Bez względu jednak na to, na ile robienie zdjęć wpisane jest w działanie terenowca - jeśli ten tylko akceptuje ich wykonywanie - stanie on w końcu przed dokonaniem czysto technicznych wyborów i zmagać się będzie z problemami natury mechanicznej. Wybory... Ilu badaczy, tyle założeń do ich badań. Wybór sprzętu fotograficznego powinien jak najlepiej odpowiadać zamiarom etnografa. Może on chcieć dokładnej dokumentacji budynków lub przedmiotów, bądź dążyć do możliwie najrzetelniejszego odzwierciedlenia rytuału. Czasem będzie chciał zachowywać się taktownie, minimalizując swoją ingerencję w obserwowany świat, innym razem może sobie pozwolić na zauważalne i czasochłonne ustawienia kadru. Wybór aparatu cyfrowego, typu lustrzanka jednoobiektywowa wydaje się być naturalnym wyborem. Rzeczywiście aparat tego typu jest najbardziej uniwersalny, gdyż można nim wykonać praktyczne każde zdjęcie, w dowolnych warunkach z najwyższą jakością. A jednak może on mieć swoje wady, takie jak: konieczność zasilania elektrycznego bateriami; zapis zdjęć w formie plików cyfrowych; narażenie na wilgoć, wstrząsy, bądź kradzież. Etnograf powinien zatem wziąć pod uwagę dostępność innego rodzaju aparatu, jak na przykład: 1. Prosty aparat kompaktowy (cyfrowy, bądź na kliszę) - który nie za bardzo rzuca się w oczy otoczenia, jest lekki, banalnie prosty i szybki w użyciu. Wadą może być niewystarczająca jakość zdjęcia, bądź niemożność manipulowania ekspozycją obrazu. 2. Aparat średnioformatowy (cyfrowy, bądź chemiczny) - zapewniający wielką rozdzielczość zdjęć, przydatny jest podczas wykonywania dokładnej dokumentacji. Minusem takiego wyposażenia jest wielkość i ciężar kamery, co może znacznie obniżyć „spontaniczność" fotografowania. 3. Aparat wielkoformatowy - przeważnie wyposażony jest w ruchomy miech i prowadnice pozwalające na korekcję perspektywy widzenia aparatu. Taki zabieg może być niezbędny podczas inwentaryzacji budynków, posągów tak, aby nie zniekształcić ich wizerunku. Oczywistą wadą aparatu jest wielkość i konieczność użycia stabilnego statywu. 4. Aparat do ładunków natychmiastowych typu polaroid - kamera ta nie rejestruje obrazu z dużą precyzją, ale pozwala na błyskawiczne uzyskanie zdjęcia na papierze. Taki zabieg może być pomocny, gdy analiza zdjęcia dokonywać ma się w niedługim czasie po dokonaniu zapisu, bądź gdy trzeba np. „wkupić się" w łaski tubylców dając im zdjęcia w darze. Badacz powinien zastanowić się czy potrzebuje aparatu ciężkiego czy lekkiego, widocznego czy takiego, którym można robić zdjęcia z ukrycia, zasilanego elektrycznie, czy też takiego, który nie wymaga baterii. Bez względu na to, jaki wybór ostatecznie zostanie wykonany niezbędna jest gruntowna znajomość charakterystyki i każdej funkcji kamery. Niezbędne jest poznanie tych funkcji do tego stopnia, by podczas pracy nie myśleć o sprawach technicznych związanych z ustawieniami mechanicznymi, lecz skupić się na temacie i kompozycji zdjęcia. �Spotkania z Antropologią - Interdyscyplinarne Dyskusje (SAID) Projekt realizowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego Czas, przysłona i czułość filmu Aby otrzymać trwały obraz fotograficzny należy w urządzeniu nazywanym camera obscura (łac. ciemna komnata) naświetlić materiał bądź sensor światłoczuły i utrwalić powstały na nim obraz tego, co zostało sfotografowane. Każdy znany dziś aparat fotograficzny działa na tej zasadzie. Czułość podłoża, na które pada światło jest to jego tolerancja na siłę i natężenie światła, jaka potrzebna jest do naświetlenia obrazu utajonego, z którego uzyskać można zdjęcie. Obraz naświetla się poprzez wpuszczenie do camera obscura światła odbitego od fotografowanego obiektu w konkretnej jednostce czasu (czas naświetlania) z siłą regulowaną wielkością otworu, przez które wpada światło (przysłona). Współczesne aparaty fotograficzne posiadają zdolność pomiaru jasności otoczenia i możliwość automatycznego wyboru za użytkownika czasu naświetlania i doboru przysłony obiektywu. Jednak to fotograf powinien zadecydować jaki element fotografowanego obrazu życzy sobie mieć jaśniejszy, a który ciemniejszy. Jednakże wybór odpowiedniej wartości czasu naświetlania i przysłony niesie za sobą nie tylko konsekwencje dotyczące rozpiętości tonów jasnych i ciemnych w obrazie. Czas naświetlania decyduje o zapisaniu na zdjęciu ruchu. Na przykład uważa się, że do fotograficznego zamrożenia człowieka w biegu wystarczy otworzyć migawkę na 1/250 sekundy. Jeśli jednak zechcieć zapisać na zdjęciu ruch powinniśmy stosować czasy od 1/30 sekundy i dłuższe. Przysłona obiektywu prócz głównej swojej funkcji, którą jest dozowanie do camera obscura światła decyduje także o wyraźności sfotografowanych przedmiotów. Zauważono, że im mniejszy jest otwór, przez który do wnętrza aparatu wpada światło, tym obraz jest bardziej wyraźny. Na tej podstawie sformułowano zasadę: im większa przysłona, tym głębia ostrości jest większa; im mniejsza przysłona, tym głębia ostrości jest bardziej selektywna. Znając powyższe prawidła antropolog może zechcieć samemu skonstruować swoją kamerę fotograficzną. Aparaty są oczywiście powszechnie dostępne, więc taki krok wydać się może po prostu stratą czasu. A jednak może się zdarzyć, że tylko kamera skonstruowana przez, albo na życzenie badacza może zaspokoić jego wymagania. Praktyczna porada dla wymagających-początkujących, czyli „zasada szybkostrzelności" Reguła ta głosi, że aby w słoneczny dzień otrzymać poprawnie naświetlone zdjęcie na błonie/matrycy światłoczułej o czułości 100 ISO, z umiarkowanie zamrożonym ruchem należy ustawić w aparacie czas naświetlania na 1/60 sekundy, a przysłonę na wartość f/11. Przy czym fotografując obiekt w bliskiej odległości standardowy obiektyw winien być ustawiony na odległość 3 m, natomiast fotografując obiekty dalsze wartość odległości na obiektywie powinna wskazywać 8 m. Naturalnie, regułę tę można uznać za przestarzałą, gdyż wystarczy zaufać automatycznym funkcjom aparatu, by mieć pewność, że zdjęcie wyjdzie dobrze. A jednak stosowanie zasady szybkostrzelności, a także świadome odstępowanie od tej reguły jest świetnym ćwiczeniem i doskonałą metodą, aby dobrze poznać zasady rządzące mechaniką fotografii. Jak zacząć? Gdy fotograf konfrontuje się z badaną przez siebie rzeczywistość, często ma wrażenie dziejącego się chaosu. Zdarzenia nie następują po sobie, ale równolegle, przeplatając się wzajemnie. Trudno wtedy zdecydować co jest ważniejsze, co i jak obserwować przy pomocy �Spotkania z Antropologią - Interdyscyplinarne Dyskusje (SAID) Projekt realizowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego kamery fotograficznej. Otóż najlepiej zacząć od razu, nie zwlekać i nie zniechęcać się. Jeśli wokół dzieje się zbyt wiele spraw należy zdystansować się od wydarzeń i sfotografować całość - zrobić zdjęcie obejmujące możliwie wiele. Na takiej fotografii poszczególne elementy mogą być mniej czytelne, ale za to ukażą relację między sobą. Następnie warto zbliżać się do wybranej sytuacji, miejsca, obiektu. Fotografując dokonując nie tylko obserwacji lecz też interpretacji zastanych faktów. Nie należy jednak marginalizować sytuacji, które uzna się za mniej istotne. Warto wciąż zmieniać swoją perspektywę patrzenia - różnicować plany widzenia: oddalać się by sfotografować całość, zbliżać się możliwie blisko, by zaobserwować małe szczegóły i detale. Zaangażowanie Bez względu jednak na wyposażenie i dopracowaną metodę działania w terenie, badacz winien wykazać swoje zaangażowanie i zainteresowanie tematem. Bez ciągłej niepewności dotyczącej tego, czy obrana droga jest właściwa ławo jest popełnić błąd. Z drugiej strony podjąwszy decyzję o wyborze konkretnej metody fotografowania, etnograf powinien konsekwentnie realizować swoje zamierzenia, a wszelkie zmiany wprowadzać rozmyślnie, niepochopnie. Podobnie, jak warsztat pisarski antropologa rozwija się poprzez samodzielne pisanie i czytanie tekstów innych badaczy, tak rzemiosło fotograficzne kształci się w terenie, nieustannie pracując nad jego doskonaleniem, lecz też dzięki uczeniu się poprzez podpatrywanie warsztatu innych badaczy. Ważne jest by nie poddawać się wobec niepowodzeń i niezadowolenia z otrzymanych rezultatów. Nawet wytrawny fotograf musiał przejść etap Literatura: Hedgecoe J., Nowy podręcznik fotografii, Warszawa 2009. Płażewski J., Fotografowanie nie jest trudne, Warszawa 1968. Sztandara M., Fotografia etnograficzna i „etnograficzność" fotografii. Studium z historii myśli etnologicznej i fotografii II poł. XIX i I poł. XX wieku, Opole 2006. �